ହନୂମାନୁଵାଚ। ତ୍ଵଂ ଯଦାଚରସେ ରୁଦ୍ର ଧର୍ମସ୍ଯ ପ୍ରତିକୂଲନମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ଶାସ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ରାମଭକ୍ତଵଧୋଦ୍ଯତମ୍
ହନୁମାନ୍ କହିଲେ: ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ଧର୍ମର ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ, ଏହିକାରଣରୁ ରାମଭକ୍ତଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଥିବା ତୁମକୁ ଶାସନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ମଯା ପୁରା ଶ୍ରୁତଂ ଦେଵ ଋଷିଭିର୍ବହୁଧୋଦିତମ୍ । ରଘୁନାଥପଦସ୍ମାରୀ ନିତ୍ଯଂ ରୁଦ୍ରଃ ପିନାକଭୃତ୍
ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଏହି କଥା ବହୁତ ଋଷିଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଛି ଯେ, ପିନାକଧାରୀ ରୁଦ୍ର ସଦା ରଘୁନାଥଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ତୁ ମୃଷା ଜାତଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରତି ଯୁଧ୍ଯତଃ । ପୁଷ୍କଲୋ ମେ ହତଃ ଶୂରଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋଽପି ଵିମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
କିନ୍ତୁ ଏବେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୋର ପୁଷ୍କଳ ବୀର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେଇ ସବୁ କଥା ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ପାତଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପ୍ରଲଯୋଦ୍ଯତମ୍ । ଯତ୍ନାତ୍ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ଭୋଃ ଶର୍ଵ ରାମଭକ୍ତିପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଏହିକାରଣରୁ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ସଂହାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଛ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ପତନ କରିବି; ହେ ଶର୍ବ, ରାମଭକ୍ତିରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇଥିବା ତୁମେ, ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଅ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଂତଂ ପ୍ଲଵଗଂ ପ୍ରୋଵାଚ ସ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଧନ୍ଯୋଽସି ଵୀରଵର୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵାନ୍ଵଦତି ନୋ ମୃଷା
ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି କଥା କହିଥିବା ବାନରଙ୍କୁ ମହାଦେବ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ମତ୍ସ୍ଵାମୀ ରାମଚଂଦ୍ରୋଽଯଂ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତଃ । ତଦଶ୍ଵମାନଯାମାସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଵୀରହା
ମୋର ପ୍ରଭୁ ଏହି ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ଯିଁହାଙ୍କୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜନ୍ତି; ଏହାପରେ ଶତୃଘ୍ନ, ଶତୃଦଳନ କରି, ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣିଲେ।
ତଦ୍ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସମାଯାତସ୍ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଵଶୀକୃତଃ । ଯଥାକଥଂଚିଦ୍ଭକ୍ତୋଽସୌ ରକ୍ଷ୍ଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମା ଇତି ସ୍ଥିତିଃ
ମୁଁ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛି, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ବଶୀଭୂତ; ଯେପରି ହେଉ, ଭକ୍ତ ଥିବା ସେ ମୋର ଆତ୍ମା ସମାନ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ମୋର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ।
ରଘୁନାଥଃ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ଵିଲୋକଯ ତୁ ନିସ୍ତ୍ରପମ୍ । ମାଂ ସ୍ଵଭକ୍ତ ସୁଦୁଃଖେନ କିଂଚିତ୍କୋପଂ ଦଧନ୍ମହାନ୍
ରଘୁନାଥ ଦୟା କରି, ମୋତେ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଭାବେ ଦେଖିଲେ; ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବାରୁ, ମହାପ୍ରଭୁ କିଛି କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ଵଦତି ଚଂଡୀଶେ ହନୂମାନ୍କୁପିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଶିଲାମାଦାଯ ମହତୀଂ ତାଡଯାମାସ ତଦ୍ରଥମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି ଚଣ୍ଡୀଶ କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ହନୁମାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଏକ ପାଥର ଉଠାଇ ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଶିଲଯା ତାଡିତସ୍ତସ୍ଯ ରଥଃ ଶକଲତାଂ ଗତଃ । ସସୂତଃ ସହଯଃ କେତୁପତାକାଭିଃ ସମନ୍ଵିତଃ
ପାଥରର ଆଘାତରେ ତାଙ୍କର ରଥ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ରଥସାରଥି, ସହଯୋଗୀ ଓ ଧ୍ୱଜପତାକା ସହିତ।
ନଭଃସ୍ଥା ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଶଶଂସୁଃ କପୀଶ୍ଵରମ୍ । ଧନ୍ଯୋସି ପ୍ଲଵଗାଧୀଶ ମହତ୍କର୍ମ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
ଆକାଶରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବାନରମହାରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, 'ହେ ବାନରମହାରାଜ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ; ତୁମେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।'
ଶ୍ରୀଶିଵଂ ଵିରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଂଦୀ ତଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍ । ଉଵାଚ ଶ୍ରୀମହାଦେଵଂ ମତ୍ପୃଷ୍ଠଂ ଗମ୍ଯତାମିତି
ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ ଦେଖି, ନନ୍ଦି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦୃତଗତିରେ ଆସି, ଶ୍ରୀମହାଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପିଠିରେ ବସନ୍ତୁ।'
ଵୃଷସ୍ଥିତଂ ତୁ ଭୂତେଶଂ ହନୂମାନ୍କୁପିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଶିଲାମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ତରସା ପ୍ରାହନଦ୍ଧୃଦଯେ ତଦା
ଭୂତେଶ୍ୱର ବୃଷଭ ଉପରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ହନୁମାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଜୋରରେ ଏକ ପାଥର ଉପ୍ରୁଟି ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତଦାହତୋ ଭୂତପତିଃ ଶୂଲଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସମାଦଦେ । ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ତ୍ରିଶିଖଂ ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାସମପ୍ରଭମ୍
ସେଇ ଆଘାତରେ ଭୂତପତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଲେ, ଯାହା ତିନି ଶିଖା ଓ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ତେଜମୟ ଥିଲା।
ଆଯାତଂ ତନ୍ମହଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୂଲଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲନପ୍ରଭମ୍ । ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ତରସା ବଭଂଜ ତିଲଶଃ କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ବଡ଼ ଏକ ତ୍ରିଶୂଳ ଆସୁଛି, ଯାହା ଆଗୁନି ପରି ତେଜ ଚମକୁଛି । ସେ ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ହାତରେ ଧରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଟୁକୁଡ଼ା କରି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ।
ଭଗ୍ନେ ତ୍ରିଶୂଲେ ତରସା କପୀନ୍ଦ୍ରେଣ କ୍ଷଣାଚ୍ଛିଵଃ । ଶକ୍ତିଂ କରେ ସମାଧତ୍ତ ସର୍ଵଲୋହଵିନିର୍ମିତାମ୍
ତ୍ରିଶୂଳଟି ଏଭଳି ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ବାନରମାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶିବ ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ଧାତୁରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ଶକ୍ତି ହାତରେ ନେଲେ ।
ସା ଶକ୍ତିଃ ଶିଵନିର୍ମୁକ୍ତା ହୃଦଯେ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଲଗ୍ନା କ୍ଷଣାଦଭୂତ୍ତତ୍ର ଵିକ୍ଲଵଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ
ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେଇ ଶକ୍ତିଟି, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଲାଗିଗଲା । ସେଠାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବାନରମାନ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।
କ୍ଷଣାଚ୍ଚ ତଦ୍ଵ୍ଯଥାଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଗୃହୀତ୍ଵା ଵୃକ୍ଷମୁଲ୍ବଣମ୍ । ତାଡଯାମାସ ହୃଦଯେ ମହାଵ୍ଯାଲଵିଭୂଷିତେ
କିନ୍ତୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଦୁଃଖକୁ ଜୟ କରି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ବୃକ୍ଷ ଧରି, ବଡ଼ ସାପ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ହୃଦୟରେ ଘାତ କଲେ ।
ତାଡିତାସ୍ତେନ ଵୀରେଣ ଫଣୀନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରା ସମାଗତାଃ । ଇତସ୍ତତସ୍ତେ ତଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତାଃ ପାତାଲମୁଜ୍ଜଵାଃ
ସେ ବୀରଙ୍କ ଘାତରେ, ଏକଠା ହୋଇଥିବା ସାପରାଜାମାନେ ଭୟରେ ଏଦିକ ସେଦିକ ଦୌଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ପାତାଳକୁ ଚଲିଗଲେ ।
ଶିଵସ୍ତସ୍ମିନ୍ନଗେ ମୁକ୍ତେ ଵକ୍ଷସି ସ୍ଵେ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ । କୁପିତୋ ଵ୍ଯଦଧାଦ୍ଘୋରଂ ମୁସଲଂ କରଯୁଗ୍ମକେ
ଶିବ ଦେଖିଲେ ନିଜ ବକ୍ଷରୁ ସାପ ଛୁଟିଯାଇଛି, ଏହା ଦେଖି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦୁଇ ହାତରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ତିଆରି କଲେ ।
ହତୋସି ଗଚ୍ଛ ସଂଗ୍ରାମାତ୍ପଲାଯ୍ଯ ପ୍ଲଵଗାଧମ । ଏଷ ତେ ପ୍ରାଣହଂତାହଂ ମୁସଲେନ କ୍ଷଣାଦିହ
ତୁମେ ମୃତ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଅ, ମନ୍ଦ ବାନର ! ଏହି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମର ପ୍ରାଣ ନେଇଦେବି ।
ମୁସଲଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନିର୍ମୁକ୍ତଂ ଶିଵେନ କୁପିତେନ ଵୈ । କୀଶସ୍ତଦ୍ଵଂଚଯାମାସ ମହାଵେଗାଦ୍ଧରିଂ ସ୍ମରନ୍
ଶିବ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯେଉଁ ଗଦା ଛାଡ଼ିଲେ, ତାହା ଦେଖି ବାନର, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବଡ଼ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ତାହାକୁ ଏଡ଼ି ଯାଇଲେ ।
ମୁସଲଂ ତତ୍ପପାତାଧଃ ଶିଵମୁକ୍ତଂ ମହାଯସମ୍ । ଵିଦାର୍ଯ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ଜଗାମ ଚ ରସାତଲମ୍
ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଦା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଫାଟିଦେଲା ଏବଂ ପାତାଳକୁ ଚଲିଗଲା ।
ତଦା ପ୍ରକୁପିତୋଽତ୍ଯତଂ ହନୂମାନ୍ରାମସେଵକଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ପର୍ଵତଂ ହସ୍ତେ ତାଡଯାମାସ ଵକ୍ଷସି
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଭକ୍ତ ହନୁମାନ ବହୁତ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏକ ପାହାଡ଼ ହାତରେ ଧରି, ଶିବଙ୍କ ବକ୍ଷରେ ଘାତ କଲେ ।
ସ ଯାଵତ୍ପର୍ଵତଂ ଛେତ୍ତୁଂ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ସତୀପତିଃ । ତାଵଦ୍ଧତଃ କପୀଂଦ୍ରେଣ ଶାଲେନ ବହୁଶାଖିନା
ଉମାଙ୍କ ପତି ପାହାଡ଼ଟି କାଟିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ବାନରମାନ୍ୟ ଏକ ବହୁ ଶାଖା ଥିବା ଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ ।
ତମପିଚ୍ଛେତ୍ତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତୋ ଯାଵତ୍ତାଵଚ୍ଛିଲାହତଃ । ଶିଲାସ୍ତା ଭେଦିତୁଂ ସ୍ଵାଂତଂ ଚକାର ମୃଡ ଉଦ୍ଯତଃ
ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କାଟିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଳା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଲେ । ଦୟାଳୁ ଶିବ ଶିଳାଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ନିଜ ହୃଦୟକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ ।
ତାଵଦ୍ଵୃଷ୍ଟିଂ ଚକାରାଯଂ ଶିଲାଭିର୍ନଗପର୍ଵତୈଃ । ଲାଂଗୂଲେନ ଚ ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ତାଡଯତ୍ଯେଷ ଭୂତପମ୍
ତାପରେ ସେ ପାହାଡ଼ ଓ ଶିଳା ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପୁଛରେ ଘେରି, ଭୂତମାନଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ ।
ଶିଲାଭିଃ ପର୍ଵତୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଚ୍ଛାସ୍ଫୋଟେନ ଭୂରିଶଃ । ନଂଦୀ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମହାତ୍ରାସଂ ଚଂଦ୍ରୋଽପି ଶକଲୀକୃତଃ
ପାହାଡ଼, ଶିଳା, ବୃକ୍ଷ ଓ ପୁଛର ଘାତରେ, ନନ୍ଦୀ ବଡ଼ ଭୟ ପାଇଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାଧ୍ୟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ ।
ଅତ୍ଯଂତଂ ଵିହ୍ଵଲୋ ଜାତୋ ମହେଶାନଃ ପ୍ରକୋପନଃ । କ୍ଷଣେକ୍ଷଣେ ପ୍ରହାରେଣ ଵିହ୍ଵଲଂ କୁର୍ଵତଂ ଭୃଶମ୍
ମହେଶ୍ୱର ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ଓ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଘାତରେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥିରତା ବଢ଼ିଗଲା ଏବଂ ସେ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।
ଜଗାଦ ପ୍ଲଵଗାଧୀଶଂ ଧନ୍ଯୋସି ରଘୁପାନୁଗ । ମହତ୍କର୍ମ କୃତଂ ତେଽଦ୍ଯ ଯତ୍ତେହଂ ସୁପ୍ରତୋଷିତଃ
ସେ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରଘୁବଂଶୀଙ୍କ ଭକ୍ତ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ । ଆଜି ତୁମେ ବଡ଼ କାମ କରିଛ । ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି ।'