ତସ୍ଯ ପାପଂ ମମୈଵାସ୍ତୁ ଚେନ୍ନ ତ୍ଵାଂ ରଣମଂଡଲେ । ପାତଯେ ମୂର୍ଚ୍ଛଯା ଵୀର ସନ୍ନଦ୍ଧୋ ଭଵ ଭୂପତେ
"ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୂର୍ଛିତ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ସେଇ ପାପ ମୋର ଉପରେ ପଡ଼ୁ। ଏହିପରି, ରାଜା, ତୁମେ ସଜ୍ଜ ହେଉ।"
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପୁଷ୍କଲସ୍ଯ ନୃପୋତ୍ତମଃ । ଚୁକୋପ ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସଂଦଧେ ନିଶିତାଞ୍ଛରାନ୍
ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଭୟରେ ବିକଳ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧନୁରେ ଲଗେଇଲେ।
ତେ ଶରା ହୃଦଯଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଗତାସ୍ତେ ଭାରତେର୍ମହତ୍ । ପେତୁଃ କ୍ଷିତାଵଧୋ ଯଦ୍ଵଦ୍ରାମଭକ୍ତିପରାଙ୍ମୁଖାଃ
ସେ ବାଣମାନେ ଭାରତଙ୍କର ବଡ଼ ହୃଦୟ ଭେଦି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଖସିପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ରାମଭକ୍ତିରୁ ଦୂର ହେଉଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ତତଃ ଶରଂ ମୁମୋଚାସ୍ମୈ ନିଶିତଂ ଵହ୍ନିସପ୍ରଭମ୍ । ଲକ୍ଷୀକୃତ୍ଯ ମହଦ୍ଵକ୍ଷଃ କପାଟତଟଵିସ୍ତୃତମ୍
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଓ ଦୃଢ଼ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଥିଲା।
ସ ବାଣୋ ଭୂମିପତିନା ଦ୍ଵିଧା ଛିନ୍ନଃ ଶରେଣ ହି । ପପାତ ରଥମଧ୍ଯେ ସ ରଵିମଂଡଲଵଜ୍ଜ୍ଵଲନ୍
ସେ ବାଣଟି ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ଦୁଇ ଟୁକୁଡ଼ା ହୋଇ ରଥର ମଧ୍ୟରେ ଖସିପଡ଼ିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅପରଂ ବାଣମାଧତ୍ତ ମାତୃଭକ୍ତିଭଵଂ ତତଃ । ନିଧାଯ ପୁଣ୍ଯଂ ସୋଽପ୍ଯେଷ ଚିଚ୍ଛେଦ ମହତା ପୁନଃ
ତାପରେ ସେ ମାତୃଭକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ୟ ବାଣ ଧରି, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ବଡ଼ ବାଣକୁ ପୁଣି ଚିରିଦେଲେ।
ତଦା ଖିନ୍ନଃ ସ ହୃଦଯେ କିଂକର୍ତଵ୍ଯମିତି ସ୍ମରନ୍ । ରାମଂ ହୃଦି ନିଜାର୍ତିଘ୍ନଂ ମୁମୋଚ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ସେତେବେଳେ, ହୃଦୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କଣ କରିବି ବୋଲି ଭାବିଥିବା ସମୟରେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ରର ଅଧିପତି ନିଜ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କଲେ।
ସ ବାଣସ୍ତସ୍ଯ ହୃଦଯେ ଲଗ୍ନ ଆଶୀଵିଷୋପମଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛାମପ୍ରାପଯତ୍ତଂ ଵୈ ଜ୍ଵଲନ୍ସୂର୍ଯସମପ୍ରଭଃ
ସେ ସରଟି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜମୟ, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଲାଗିଗଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୁଡ଼ିଲା।
ତତୋ ହାହାକୃତଂ ସର୍ଵଂ ପଲାଯନପରାଯଣମ୍ । ରାଜ୍ଞି ସଂମୂର୍ଚ୍ଛିତେ ଜାତେ ପୁଷ୍କଲୋ ଜଯମାପ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ, ରାଜା ଅଚେତନ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତେ ହାହାକାର କରି ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, ଏବଂ ପୁଷ୍କଳ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଆଗତ୍ଯ ସଵିଧେ ରୁଦ୍ରଂ ସମରାଂଗଣମୂର୍ଧନି । ଜଗାଦ ହନୁମାନ୍ଵୀରଃ ସଂଜିହୀର୍ଷୁଃ ସୁରାଧିପମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନକୁ ଯାଇ, ବୀର ହନୁମାନ୍ ସୁରମଣ୍ଡଳର ମହାପତିଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ହନୂମାନୁଵାଚ। ତ୍ଵଂ ଯଦାଚରସେ ରୁଦ୍ର ଧର୍ମସ୍ଯ ପ୍ରତିକୂଲନମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ଶାସ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ରାମଭକ୍ତଵଧୋଦ୍ଯତମ୍
ହନୁମାନ୍ କହିଲେ: ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ଧର୍ମର ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ, ଏହିକାରଣରୁ ରାମଭକ୍ତଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଥିବା ତୁମକୁ ଶାସନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ମଯା ପୁରା ଶ୍ରୁତଂ ଦେଵ ଋଷିଭିର୍ବହୁଧୋଦିତମ୍ । ରଘୁନାଥପଦସ୍ମାରୀ ନିତ୍ଯଂ ରୁଦ୍ରଃ ପିନାକଭୃତ୍
ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଏହି କଥା ବହୁତ ଋଷିଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଛି ଯେ, ପିନାକଧାରୀ ରୁଦ୍ର ସଦା ରଘୁନାଥଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ତୁ ମୃଷା ଜାତଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରତି ଯୁଧ୍ଯତଃ । ପୁଷ୍କଲୋ ମେ ହତଃ ଶୂରଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋଽପି ଵିମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
କିନ୍ତୁ ଏବେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୋର ପୁଷ୍କଳ ବୀର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେଇ ସବୁ କଥା ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ପାତଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପ୍ରଲଯୋଦ୍ଯତମ୍ । ଯତ୍ନାତ୍ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ଭୋଃ ଶର୍ଵ ରାମଭକ୍ତିପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଏହିକାରଣରୁ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ସଂହାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଛ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ପତନ କରିବି; ହେ ଶର୍ବ, ରାମଭକ୍ତିରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇଥିବା ତୁମେ, ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଅ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଂତଂ ପ୍ଲଵଗଂ ପ୍ରୋଵାଚ ସ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଧନ୍ଯୋଽସି ଵୀରଵର୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵାନ୍ଵଦତି ନୋ ମୃଷା
ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି କଥା କହିଥିବା ବାନରଙ୍କୁ ମହାଦେବ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ମତ୍ସ୍ଵାମୀ ରାମଚଂଦ୍ରୋଽଯଂ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତଃ । ତଦଶ୍ଵମାନଯାମାସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଵୀରହା
ମୋର ପ୍ରଭୁ ଏହି ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ଯିଁହାଙ୍କୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜନ୍ତି; ଏହାପରେ ଶତୃଘ୍ନ, ଶତୃଦଳନ କରି, ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣିଲେ।
ତଦ୍ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସମାଯାତସ୍ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଵଶୀକୃତଃ । ଯଥାକଥଂଚିଦ୍ଭକ୍ତୋଽସୌ ରକ୍ଷ୍ଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମା ଇତି ସ୍ଥିତିଃ
ମୁଁ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛି, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ବଶୀଭୂତ; ଯେପରି ହେଉ, ଭକ୍ତ ଥିବା ସେ ମୋର ଆତ୍ମା ସମାନ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ମୋର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ।
ରଘୁନାଥଃ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ଵିଲୋକଯ ତୁ ନିସ୍ତ୍ରପମ୍ । ମାଂ ସ୍ଵଭକ୍ତ ସୁଦୁଃଖେନ କିଂଚିତ୍କୋପଂ ଦଧନ୍ମହାନ୍
ରଘୁନାଥ ଦୟା କରି, ମୋତେ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଭାବେ ଦେଖିଲେ; ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବାରୁ, ମହାପ୍ରଭୁ କିଛି କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ଵଦତି ଚଂଡୀଶେ ହନୂମାନ୍କୁପିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଶିଲାମାଦାଯ ମହତୀଂ ତାଡଯାମାସ ତଦ୍ରଥମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି ଚଣ୍ଡୀଶ କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ହନୁମାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଏକ ପାଥର ଉଠାଇ ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଶିଲଯା ତାଡିତସ୍ତସ୍ଯ ରଥଃ ଶକଲତାଂ ଗତଃ । ସସୂତଃ ସହଯଃ କେତୁପତାକାଭିଃ ସମନ୍ଵିତଃ
ପାଥରର ଆଘାତରେ ତାଙ୍କର ରଥ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ରଥସାରଥି, ସହଯୋଗୀ ଓ ଧ୍ୱଜପତାକା ସହିତ।
ନଭଃସ୍ଥା ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଶଶଂସୁଃ କପୀଶ୍ଵରମ୍ । ଧନ୍ଯୋସି ପ୍ଲଵଗାଧୀଶ ମହତ୍କର୍ମ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
ଆକାଶରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବାନରମହାରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, 'ହେ ବାନରମହାରାଜ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ; ତୁମେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।'
ଶ୍ରୀଶିଵଂ ଵିରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଂଦୀ ତଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍ । ଉଵାଚ ଶ୍ରୀମହାଦେଵଂ ମତ୍ପୃଷ୍ଠଂ ଗମ୍ଯତାମିତି
ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ ଦେଖି, ନନ୍ଦି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦୃତଗତିରେ ଆସି, ଶ୍ରୀମହାଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପିଠିରେ ବସନ୍ତୁ।'
ଵୃଷସ୍ଥିତଂ ତୁ ଭୂତେଶଂ ହନୂମାନ୍କୁପିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଶିଲାମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ତରସା ପ୍ରାହନଦ୍ଧୃଦଯେ ତଦା
ଭୂତେଶ୍ୱର ବୃଷଭ ଉପରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ହନୁମାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଜୋରରେ ଏକ ପାଥର ଉପ୍ରୁଟି ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତଦାହତୋ ଭୂତପତିଃ ଶୂଲଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସମାଦଦେ । ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ତ୍ରିଶିଖଂ ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାସମପ୍ରଭମ୍
ସେଇ ଆଘାତରେ ଭୂତପତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଲେ, ଯାହା ତିନି ଶିଖା ଓ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ତେଜମୟ ଥିଲା।
ଆଯାତଂ ତନ୍ମହଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୂଲଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲନପ୍ରଭମ୍ । ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ତରସା ବଭଂଜ ତିଲଶଃ କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ବଡ଼ ଏକ ତ୍ରିଶୂଳ ଆସୁଛି, ଯାହା ଆଗୁନି ପରି ତେଜ ଚମକୁଛି । ସେ ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ହାତରେ ଧରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଟୁକୁଡ଼ା କରି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ।
ଭଗ୍ନେ ତ୍ରିଶୂଲେ ତରସା କପୀନ୍ଦ୍ରେଣ କ୍ଷଣାଚ୍ଛିଵଃ । ଶକ୍ତିଂ କରେ ସମାଧତ୍ତ ସର୍ଵଲୋହଵିନିର୍ମିତାମ୍
ତ୍ରିଶୂଳଟି ଏଭଳି ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ବାନରମାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶିବ ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ଧାତୁରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ଶକ୍ତି ହାତରେ ନେଲେ ।
ସା ଶକ୍ତିଃ ଶିଵନିର୍ମୁକ୍ତା ହୃଦଯେ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଲଗ୍ନା କ୍ଷଣାଦଭୂତ୍ତତ୍ର ଵିକ୍ଲଵଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ
ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେଇ ଶକ୍ତିଟି, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଲାଗିଗଲା । ସେଠାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବାନରମାନ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।
କ୍ଷଣାଚ୍ଚ ତଦ୍ଵ୍ଯଥାଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଗୃହୀତ୍ଵା ଵୃକ୍ଷମୁଲ୍ବଣମ୍ । ତାଡଯାମାସ ହୃଦଯେ ମହାଵ୍ଯାଲଵିଭୂଷିତେ
କିନ୍ତୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଦୁଃଖକୁ ଜୟ କରି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ବୃକ୍ଷ ଧରି, ବଡ଼ ସାପ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ହୃଦୟରେ ଘାତ କଲେ ।
ତାଡିତାସ୍ତେନ ଵୀରେଣ ଫଣୀନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରା ସମାଗତାଃ । ଇତସ୍ତତସ୍ତେ ତଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତାଃ ପାତାଲମୁଜ୍ଜଵାଃ
ସେ ବୀରଙ୍କ ଘାତରେ, ଏକଠା ହୋଇଥିବା ସାପରାଜାମାନେ ଭୟରେ ଏଦିକ ସେଦିକ ଦୌଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ପାତାଳକୁ ଚଲିଗଲେ ।
ଶିଵସ୍ତସ୍ମିନ୍ନଗେ ମୁକ୍ତେ ଵକ୍ଷସି ସ୍ଵେ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ । କୁପିତୋ ଵ୍ଯଦଧାଦ୍ଘୋରଂ ମୁସଲଂ କରଯୁଗ୍ମକେ
ଶିବ ଦେଖିଲେ ନିଜ ବକ୍ଷରୁ ସାପ ଛୁଟିଯାଇଛି, ଏହା ଦେଖି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦୁଇ ହାତରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ତିଆରି କଲେ ।