ଶିରାଂସି ଚ ଭଟାଗ୍ର୍ଯାଣାଂ କଚ୍ଛପାଭାଂ ଵହଂତି ଵୈ । ମାଂସାନି ପଂକା ଯତ୍ରାସନ୍ଵୀରାଣାଂ ମହତାଂ ତତଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କଚ୍ଛପ ଛାଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସେଠି ବଡ଼ ବଡ଼ ବୀରମାନଙ୍କର ମାଂସ କିଚିଡ଼ି ପରି ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଏଵଂ ଵ୍ଯତିକରେ ଵୃତ୍ତେ ଯୋଗିନ୍ଯଃ ଶତଶୋ ରଣେ । ପପୁଃ ପାତ୍ରେଣ ରୁଧିରଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ରଣପାତିନାମ୍
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଶତଶଃ ଯୋଗିନୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ପାତ୍ରରେ ପିଇଥିଲେ।
ମାଂସାନି ବୁଭୁଜୁସ୍ତା ଵୈ ହର୍ଷକୌତୁକସଂଯୁତାଃ । ପୀତ୍ଵା ତୁ ଶୋଣିତଂ ତତ୍ର ଭକ୍ଷିତ୍ଵା ମାଂସମୁନ୍ମଦାଃ
ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମାଂସ ଖାଉଥିଲେ; ରକ୍ତ ପିଇ ଓ ମାଂସ ଖାଇ ସେମାନେ ମତ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ନନୃତୁର୍ଜହସୁଃ ପ୍ରୋଚ୍ଚୈରୁଜ୍ଜଗୁଃ ପ୍ରଧନାଂଗଣେ । ପିଶାଚାସ୍ତତ୍ର ସମରେ ପ୍ରାଣିନାଂ ମସ୍ତକାନି ଵୈ
ସେମାନେ ନାଚିଲେ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ ଓ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଗାଇଲେ; ସେଠି ପିଶାଚମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୀବନ୍ତମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ।
ଧୃତ୍ଵା କରାଭ୍ଯାଂ ମତ୍ତାଂଗାସ୍ତାଲଵଦ୍ଵାଦନୋଦ୍ଯତାଃ । ଶିଵାସ୍ତତ୍ର ମହାମାଂସଂ ପତିତାନାଂ ରଣାଂଗଣେ
ମତ୍ତମାନେ ହାତରେ ଧରି, ତାଳବାଦ୍ୟ ପରି ମାରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ; ସେଠି ଶିବାମାନେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ମହାମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କଲେ।
ଭକ୍ଷିତ୍ଵା ଵ୍ଯନଦନ୍ମତ୍ତାଃ କାତରାଣାଂ ଭଯପ୍ରଦାଃ । କାତରାସ୍ତ୍ରାଃ ସମାପନ୍ନା ଗତାଃ କୁଂଜରକୋଟରେ
ମତ୍ତମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରି, ଭୟଭୀତମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ ହୁଁକାର ଦେଲେ; ଭୟାକ୍ରାନ୍ତମାନେ ହାତୀର ଗୁହାରେ ଲୁଚିଗଲେ।
ଭକ୍ଷିତା ଯୋଗିନୀଭିସ୍ତେ ପାପିନାଂ କ୍ଵାପି ନ ସ୍ଥିତିଃ । ଏତତ୍କଦନମାଲକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ରଥାଗ୍ରଣୀଃ
ଯୋଗିନୀମାନେ ଯେଉଁ ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଖାଇଦେଲେ, ସେମାନେ କେଉଁଠିଓ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ନିଜ ସେନାର ରଥନାୟକ—
ପୁଷ୍କଲୋଽପି ଚକାରାତ୍ର କଦନଂ ରଣମଂଡଲେ । ଭିଦ୍ଯଂତେ ଗଜଶୀର୍ଷାଣି ପତଂତି ମୌକ୍ତିକାନି ତୁ
ପୁଷ୍କଳ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାଳୀଳା କଲେ; ହାତୀମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଯାଉଥିଲା, ମୁଣ୍ଡରୁ ମୁକ୍ତା ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା।
ଦୃଶ୍ଯତେ ଲୋମଭିଃ ପୂର୍ଣା ତାମ୍ରପର୍ଣୀଵ ତନ୍ନଦୀ । ପୁଷ୍କଲପ୍ରହିତା ବାଣା ନୃଣାମଂଗେଷୁ ସଂଗତାଃ । କୁର୍ଵଂତି ପ୍ରାଣଵିଚ୍ଛେଦଂ ଵୀରାଣାମପି ସର୍ଵତଃ
ସେ ନଦୀ ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, କାରଣ ତାହାରେ କେଶ ଭଳି ଅନେକ ବାଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ସାହରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଲାଗିଛି, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ବିର ମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଉଛି।
ସର୍ଵେ ରୁଧିରସିକ୍ତାଂଗାଃ ସର୍ଵେ ଚ୍ଛିନ୍ନନିଜାଂଗକାଃ । ଦୃଶ୍ଯଂତେ କିଂଶୁକା ଯଦ୍ଵତ୍ସୁଭଟାଃ ପ୍ରଧନାଂଗଣେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଛି, ସମସ୍ତଙ୍କ ନିଜ ଅଂଗ ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେଇ ସୁବିରମାନେ କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମାଭାଷ୍ଯ ମହୀପତିମ୍ । ଜଘାନ ବହୁବାଣୈସ୍ତଂ ରୋଷପୂରପରିପ୍ଲୁତଃ
ଏହି ସମୟରେ, ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହି, ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ତଦ୍ବାଣଵେଧଭିନ୍ନାଂଗୋ ଵିଶୀର୍ଣକଵଚୋ ନୃପଃ । ମହାବଲଂ ତଂ ମନ୍ଵାନଃ ପ୍ରାହରଚ୍ଛରକୋଟିଭିଃ
ସେ ବାଣରେ ଦେହ ଛିଦ୍ର ହୋଇଯିବା ଏବଂ କବଚ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି, ବହୁ ବାଣ ଛାଡ଼ି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ।
ତୈର୍ବାଣୈଃ କଵଚାନ୍ମୁକ୍ତଂ ସୁସ୍ରାଵ ବହୁଶୋଣିତମ୍ । ଵପୁର୍ବଭୂଵ ରୁଚିରଂ ଶରପଂଜରଗୋଚରମ୍
ସେ ବାଣମାନେ କବଚ ଭେଦି ଦେହରୁ ବହୁ ରକ୍ତ ବହିଗଲା। ତାଙ୍କ ଦେହ ବାଣର ଖଞ୍ଜର ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଶରପଂଜରମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଵିହ୍ଵଲୀକୃତମାନସଃ । ଶରାନ୍ନେତୁଂ ଚ ସଂଧାତୁଂ ନ କ୍ଷମଃ ସ ଚ ଭାରତିଃ
ବାଣର ଖଞ୍ଜର ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଥିବା, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯିବାରୁ, ସେ ଭାରତ ବାଣ ତାଣିବାକୁ କିମ୍ବା ଧନୁରେ ଲଗେଇବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ରାମଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଧନୁର୍ଧୃତ୍ଵା କରେ ସଜ୍ଜଂ ମହଦ୍ଦୃଢମ୍ । ମୁମୋଚ ବାଣାନ୍ନିଶିତାନ୍ଵୈରିଵୃଂଦନିଵାରଣାନ୍
ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ତାଙ୍କ ମହାନ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ପଛେଇବା ପାଇଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତୈର୍ବାଣୈଃ ଶରଜାଲଂ ତଦ୍ଵିଧୂଯ ମୁନିପୁଂଗଵ । ଶଂଖଂ ପ୍ରଧ୍ମାଯ ସମରେ ଜଗାଦ ଗତଭୀର୍ନୃପମ୍
ସେ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ବାଣର ଜାଲକୁ ଚିରିଦେଲେ, ପରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କରି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁଷ୍କଲ ଉଵାଚ। ତ୍ଵଯା କୃତଂ ମହତ୍କର୍ମ ଯନ୍ମାଂ ବାଣସ୍ଯ ପଂଜରେ । ଗୋଚରଂ କୃତଵାନ୍ଵୀର ଵୀରତାପନମୁଦ୍ଭଟମ୍
ପୁଷ୍କଳ କହିଲେ, "ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ବାଣର ଖଞ୍ଜର ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଏହି ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇ ଏକ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।"
ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵାନ୍ମମ ମାନ୍ଯୋସି ସାଂପ୍ରତଂ ରଣମଂଡଲେ । ପଶ୍ଯମେଽଦ୍ଯ ପରାକ୍ରାଂତଂ ରାଜନ୍ଵୀରମଣେ ମହତ୍
"ତୁମର ବୟସ ଦେଖି ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ରାଜନ୍, ଆଜି ମୋର ବଡ଼ ପ୍ରତାପ ଓ ବୀରତା ଦେଖ।"
ବାଣତ୍ରଯେଣ ଭୋ ଵୀର ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ କରଵୈ ନହି । ତର୍ହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଶୃଣୁ ଵୈ ସର୍ଵଵୀରଵିମୋହିନୀମ୍
"ହେ ବୀର, ତିନିଟି ବାଣରେ ମୋତେ ମୂର୍ଛିତ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଏବେ ମୋର ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରେ।"
ଗଂଗାଂ ପ୍ରାପ୍ଯାପି ଯୋ ଵୈ ତାଂ ନିଂଦିତ୍ଵା ପାପହାରିଣୀମ୍ । ନ ମଜ୍ଜତି ମହାପାପୋ ମହାମୂଢଵିଚେଷ୍ଟିତଃ
"ଯଦି କୌଣସି ବଡ଼ ପାପୀ ମଧ୍ୟ, ଅତି ମୂଢ଼ତାରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଇ ପାପ ହରିବାଳି ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରେ, ସେ ଡୁବେ ନାହିଁ।"
ତସ୍ଯ ପାପଂ ମମୈଵାସ୍ତୁ ଚେନ୍ନ ତ୍ଵାଂ ରଣମଂଡଲେ । ପାତଯେ ମୂର୍ଚ୍ଛଯା ଵୀର ସନ୍ନଦ୍ଧୋ ଭଵ ଭୂପତେ
"ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୂର୍ଛିତ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ସେଇ ପାପ ମୋର ଉପରେ ପଡ଼ୁ। ଏହିପରି, ରାଜା, ତୁମେ ସଜ୍ଜ ହେଉ।"
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପୁଷ୍କଲସ୍ଯ ନୃପୋତ୍ତମଃ । ଚୁକୋପ ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସଂଦଧେ ନିଶିତାଞ୍ଛରାନ୍
ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଭୟରେ ବିକଳ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧନୁରେ ଲଗେଇଲେ।
ତେ ଶରା ହୃଦଯଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଗତାସ୍ତେ ଭାରତେର୍ମହତ୍ । ପେତୁଃ କ୍ଷିତାଵଧୋ ଯଦ୍ଵଦ୍ରାମଭକ୍ତିପରାଙ୍ମୁଖାଃ
ସେ ବାଣମାନେ ଭାରତଙ୍କର ବଡ଼ ହୃଦୟ ଭେଦି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଖସିପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ରାମଭକ୍ତିରୁ ଦୂର ହେଉଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ତତଃ ଶରଂ ମୁମୋଚାସ୍ମୈ ନିଶିତଂ ଵହ୍ନିସପ୍ରଭମ୍ । ଲକ୍ଷୀକୃତ୍ଯ ମହଦ୍ଵକ୍ଷଃ କପାଟତଟଵିସ୍ତୃତମ୍
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଓ ଦୃଢ଼ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଥିଲା।
ସ ବାଣୋ ଭୂମିପତିନା ଦ୍ଵିଧା ଛିନ୍ନଃ ଶରେଣ ହି । ପପାତ ରଥମଧ୍ଯେ ସ ରଵିମଂଡଲଵଜ୍ଜ୍ଵଲନ୍
ସେ ବାଣଟି ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ଦୁଇ ଟୁକୁଡ଼ା ହୋଇ ରଥର ମଧ୍ୟରେ ଖସିପଡ଼ିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅପରଂ ବାଣମାଧତ୍ତ ମାତୃଭକ୍ତିଭଵଂ ତତଃ । ନିଧାଯ ପୁଣ୍ଯଂ ସୋଽପ୍ଯେଷ ଚିଚ୍ଛେଦ ମହତା ପୁନଃ
ତାପରେ ସେ ମାତୃଭକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ୟ ବାଣ ଧରି, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ବଡ଼ ବାଣକୁ ପୁଣି ଚିରିଦେଲେ।
ତଦା ଖିନ୍ନଃ ସ ହୃଦଯେ କିଂକର୍ତଵ୍ଯମିତି ସ୍ମରନ୍ । ରାମଂ ହୃଦି ନିଜାର୍ତିଘ୍ନଂ ମୁମୋଚ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ସେତେବେଳେ, ହୃଦୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କଣ କରିବି ବୋଲି ଭାବିଥିବା ସମୟରେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ରର ଅଧିପତି ନିଜ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କଲେ।
ସ ବାଣସ୍ତସ୍ଯ ହୃଦଯେ ଲଗ୍ନ ଆଶୀଵିଷୋପମଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛାମପ୍ରାପଯତ୍ତଂ ଵୈ ଜ୍ଵଲନ୍ସୂର୍ଯସମପ୍ରଭଃ
ସେ ସରଟି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜମୟ, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଲାଗିଗଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୁଡ଼ିଲା।
ତତୋ ହାହାକୃତଂ ସର୍ଵଂ ପଲାଯନପରାଯଣମ୍ । ରାଜ୍ଞି ସଂମୂର୍ଚ୍ଛିତେ ଜାତେ ପୁଷ୍କଲୋ ଜଯମାପ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ, ରାଜା ଅଚେତନ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତେ ହାହାକାର କରି ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, ଏବଂ ପୁଷ୍କଳ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଆଗତ୍ଯ ସଵିଧେ ରୁଦ୍ରଂ ସମରାଂଗଣମୂର୍ଧନି । ଜଗାଦ ହନୁମାନ୍ଵୀରଃ ସଂଜିହୀର୍ଷୁଃ ସୁରାଧିପମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନକୁ ଯାଇ, ବୀର ହନୁମାନ୍ ସୁରମଣ୍ଡଳର ମହାପତିଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏହି କଥା କହିଲେ।