ଜଯାର୍ଥଂ ରାଘଵସ୍ଯୈଵ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ରଣକୋଵିଦାଃ । ମହୋତ୍ସାହେନ ସଂଯୁକ୍ତା ଯଯୁର୍ଯୋଦ୍ଧୁଂ ତୁ ସୈନିକୈଃ
ରାଘବଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଆହ୍ଵଯଂତଂ ମହାସୈନ୍ଯଵାରିଧୌ ପୁଷ୍କଲଂ ନୃପମ୍ । ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ କପୀଂଦ୍ରୋଽପି ହନୂମାଂସ୍ତମଧାଵତ
ଶେଷ କହିଲେ: ବଡ଼ ସେନାର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ପୁଷ୍କଳ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ବାନରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଧାଇଲେ।
ଲାଂଗୂଲମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵିଶାଲଦେହଂ । ସରାଵମାତତ୍ଯ ପଯୋଦଘୋଷମ୍ । ରଣସ୍ଥିତାନ୍ଵୀରଵରାନ୍କପୀଂଦ୍ରୋ । ଜଗାମ ତଂ ଵୀରମଣିଂ ନୃପେନ୍ଦ୍ରମ୍
ଲମ୍ବା ପୁଛ ଉଠାଇ, ବିଶାଳ ଦେହ ତଣି, ମେଘ ଗୁଞ୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରି, ବାନରମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ମାଇଦାନରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ରାଜା ବୀରମଣିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଆଯାଂତଂ ତଂ ହନୂମଂତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁଷ୍କଲ ଉଦ୍ଭଟଃ । ଵିଲୋକଯାମାସଦୃଶା ଵୈରିକ୍ରୋଧ ସୁଶୋଣଯା
ହନୁମାନ୍ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୁଷ୍କଳ ଶତ୍ରୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତକୁରି ଦେଖିଲେ।
ଜଗାଦ ତଂ ହନୂମଂତଂ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ମେଘଗଂଭୀରଯା ଵାଚା ନାଦଯନ୍ରଣମଂଡଲମ୍
ପୁଷ୍କଳ, ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଗଞ୍ଜାଇ, ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁଷ୍କଲ ଉଵାଚ। କଥଂ ତ୍ଵଂ ସମରେ ଯୋଦ୍ଧୁମାଗତୋସି ମହାକପେ । କିଯଦ୍ବଲଂ ସ୍ଵଲ୍ପମେତଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵୀରମଣେର୍ମହତ୍
ପୁଷ୍କଳ କହିଲେ: ବଡ଼ ବାନର, ତୁମେ କିପରି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ଆସିଛ? ଏହି ରାଜା ବୀରମଣିଙ୍କର ଶକ୍ତି ବହୁତ ବଡ଼, ତୁମର ଶକ୍ତି ତ ଏହାଠାରୁ କମ୍।
ଯତ୍ର ତ୍ରିଜଗତୀ ସର୍ଵା ସଂମୁଖେ ସମୁପାଗତା । ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଲୀଲଯା ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଯାତୁମିଚ୍ଛସି ଵା ନ ଵା
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଆସି ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହିଠାରେ ତୁମେ ମଜାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହାଁଛ କି, କିମ୍ବା ନାହିଁ?
କୋଯଂ ରାଜା ଵୀରମଣିଃ କିଯଦ୍ବଲମଥାଲ୍ପକମ୍ । ଅତ୍ରାଗମନମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ତଵ ଵୀର ନ ଭାଵ୍ଯତେ
ଏହି ବୀରମଣି କିଏ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ, ଅଧିକ କି କମ୍? ବୀର, ତୁମର ଏଠାରେ ଆସିବାକୁ ହଳକା ଭାବରେ ନେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ରଘୁନାଥକୃପାପାଂଗାଦହଂ ନିସ୍ତୀର୍ଯ ଦୁସ୍ତରମ୍ । କ୍ଷଣାନ୍ନିର୍ଯାମି କୀଶେଂଦ୍ର ମା ଚିତ୍ତଂ କୁରୁ ସଂଗରେ
ରଘୁନାଥଙ୍କର କୃପାଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚାଲିଯିବି, ବାନରରାଜ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ମନ ଚିଂତିତ କରନି।
ତ୍ଵଯା ରାକ୍ଷସପାଥୋଧିସ୍ତୀର୍ଣୋ ରାମକୃପାଵ୍ରଜାତ୍ । ତଥା ରାମଂ ସୁସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ନିସ୍ତରିଷ୍ଯାମି ଦୁସ୍ତରମ୍
ତୁମେ ରାମଙ୍କର କୃପାରେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ଦିର ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ସ୍ମରଣ କରି ଏହି ଦୁର୍ଗମ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରିବି।
ଯେ କେଚିଦ୍ଦୁସ୍ତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରଘୁନାଥଂ ସ୍ମରଂତି ଚ । ତେଷାଂ ଦୁଃଖୋଦଧିଃ ଶୁଷ୍କୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖର ସାଗର ଶୁଖିଯିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ରଜ ମହାଵୀର ଶତ୍ରୁଘ୍ନସଵିଧେ ବଲିନ୍ । ଏଷ ଆଯାମି ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଭୂପଂ ଵୀରମଣିଂ କ୍ଷଣାତ୍
ତେଣୁ, ବଡ଼ ବୀର, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ଏଠି ରାଜା ବୀରମଣିଙ୍କୁ ଜିତି, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆସିବି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଧୀରାଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଵାଣୀଂ ପୁଷ୍କଲଭାଷିତାମ୍ । ଜଗାଦ ଵଚନଂ ଭୂଯଃ ପୁଷ୍କଲଂ ପରଵୀରହା
ଶେଷ କହିଲେ: ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଧୃଢ଼ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଶତୃନାଶକ ବୀର ପୁନିଥରେ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହନୁମାନୁଵାଚ। ପୁତ୍ର ମା ସାହସଂ କାର୍ଷୀର୍ଭୂପଂ ଵୀରମଣିଂ ପ୍ରତି । ଏଷ ଦାତା ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ବଲଶୌର୍ଯସମନ୍ଵିତଃ
ହନୁମାନ କହିଲେ: ପୁଅ, ବୀରମଣି ରାଜାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଉତ୍ସାହ କରନି; ସେ ଦାତା, ଶରଣଦାତା, ଶକ୍ତି ଓ ସୌର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତ୍ଵଂ ବାଲଃ ସ୍ଥଵିରୋ ଭୂପୋଽଖିଲଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ତମଃ । ଅନେକେ ଵିଜିତାଃ ସଂଖ୍ଯେ ଵୀରାଃ ଶୌର୍ଯସୁଶୋଭିନଃ
ତୁମେ ଯୁବକ, ରାଜା ବୟସ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ସୌର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ବୀରମାନେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଜାନୀହି ପାର୍ଶ୍ଵେ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ରକ୍ଷିତାରଂ ସଦାଶିଵମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଵଶୀକୃତଂ ସ୍ଥାଣୁଂ ସୋମଂ ଚୈତତ୍ପୁରିସ୍ଥିତମ୍
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସଦାଶିବ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସେ ଭକ୍ତିରେ ବଶ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ପୁରରେ ଥିବା ସୋମ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦହମନେନୈଵ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଭୂପେନ ପୁଷ୍କଲ । ଅନ୍ଯାନ୍ଵୀରାନ୍ଵିଜିତ୍ଵା ତ୍ଵଂ କୀର୍ତିମାପ୍ନୁହି ପୁଷ୍କଲାମ୍
ତେଣୁ, ପୁଷ୍କଳ, ଏହି ରାଜା ସହିତ ମୁଁ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ତୁମେ ଅନ୍ୟ ବୀରମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କର।
ପୁଷ୍କଲ ଉଵାଚ। ଶିଵୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵଶୀକୃତ୍ଯ ସ୍ଵପୁରେ ସ୍ଥାପିତୋଽମୁନା । ପରମସ୍ଯାଶୁ ହୃଦଯେନ ତିଷ୍ଠତି ମହେଶ୍ଵରଃ
ପୁଷ୍କଳ କହିଲେ: ଏହି ରାଜା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ବଶ କରି, ନିଜ ପୁରରେ ବସାଇଛନ୍ତି; ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତୁରନ୍ତ ବସିଛନ୍ତି।
ସଦାଶିଵୋଯମାରାଧ୍ଯ ପରମଂ ସ୍ଥାନମାଗତଃ । ସ ରାମୋ ମନ୍ମନସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନ କ୍ଵାପି ପରିଗଚ୍ଛତି
ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ସେ ପରମ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରାମ, ମୋ ମନକୁ ଛାଡ଼ି, କେଉଁଠି ଯାଆନାହାନ୍ତି।
ଯତ୍ର ରାମସ୍ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଥାସ୍ନୁ ଚରିଷ୍ଣୁ ଚ । ତସ୍ମାଦହଂ ଜଯିଷ୍ଯାମି ରଣେ ଵୀରମଣିଂ ନୃପମ୍
ଯେଉଁଠି ରାମ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଅଛି; ତେଣୁ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀରମଣି ରାଜାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ହରାଇବି।
ଵ୍ରଜ ତ୍ଵଂ ସମରେ ଯୋଦ୍ଧୁମନ୍ଯାନ୍ମାନିଵରାନ୍ନୃପାନ୍ । ଵୀରସିଂହମୁଖାନ୍କୀଶ ମଚ୍ଚିଂତାଂ ମା କୁରୁ ପ୍ରଭୋ
ତୁମେ ଯାଅ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ ମହାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର; ବାନରପତି, ମୋ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରନି, ପ୍ରଭୁ।
ଵାଚମିତ୍ଥଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ହନୂମାନ୍ଧୀରସେଵିତାମ୍ । ଜଗାମ ସମରେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଵୀରସିଂହଂ ନୃପାନୁଜମ୍
ଏଭଳି ଧୃଢ଼ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ହନୁମାନ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଯାଇ, ରାଜାଙ୍କ ଭାଇ ବୀରସିଂହ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିଃ ସୁତେନାସ୍ଯ ଶୁଭାଂଗଦସୁସଂଜ୍ଞିନା । ଦ୍ଵୈରଥେନ ପ୍ରଯୁଯୁଧେ ମହାଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵେଦିନା
ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶୁଭାଙ୍ଗଦ ସହିତ, ଯିଏ ବଡ଼ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଗଲେ।
ବଲମିତ୍ରେଣ ସୁମଦଃ ସ୍ଵପ୍ରତାପବଲୋର୍ଜିତଃ । ଯୋଦ୍ଧୁଂ ସଶସ୍ତ୍ରଃ ସଂଗ୍ରାମଂ ଵିଚଚାର ନୃପାତ୍ମଜଃ
ବଳମିତ୍ରଙ୍କ ସହଯୋଗ ଓ ନିଜ ପ୍ରତାପ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁମଦ, ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ରଣଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆହ୍ଵଯଂତଂ ନୃପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵୈରଥେ ଯୁଦ୍ଧକୋଵିଦଃ । ପୁଷ୍କଲୋ ରୁକ୍ମଖଚିତେ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ଯଯୌ ହି ତମ୍
ରାଜାଙ୍କୁ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଦର୍ଶୀ ପୁଷ୍କଳ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ଦଢ଼ି ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ରାଜା ତମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଷ୍କଲଂ ଯୁଦ୍ଧକୋଵିଦମ୍ । ଉଵାଚ ନିର୍ଭିଯା ଵାଣ୍ଯା ରଣମଧ୍ଯେ ସୁଭାଷିତଃ
ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ଵୀରମଣିରୁଵାଚ। ବାଲମାଯାହି ମାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ସଂଗ୍ରାମେ ଚଂଡକୋପନମ୍ । ଗଚ୍ଛ ପ୍ରାଣପରୀପ୍ସାଯୈ ମା ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁ ମେ ସହ
ବୀରମଣି କହିଲେ: 'ବାପା, ମୁଁ ଏତେ କ୍ରୋଧିତ ଓ ରଣରେ ଭୟଙ୍କର ଅଛି, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନି। ତୁମେ ଯଦି ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଯାଅ, ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରନି।'
ତ୍ଵାଦୃଶାନ୍ବାଲକାନ୍ଭୂପା ମାଦୃଶାଃ କୃପଯଂତି ହି । ପ୍ରହରଂତି ନ ଚୈତାନ୍ଵୈ ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛ ରଣାଦ୍ବହିଃ
'ମୋ ପରି ରାଜାମାନେ ତୁମ ପରି ଛୋଟ ଛୁଆମାନେ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତି, ଆମେ ସେମାନେକୁ ଆଘାତ କରୁନାହିଁ। ତେଣୁ ରଣଭୂମି ଛାଡ଼ି ଯାଅ।'
ଯାଵତ୍ତ୍ଵଂ ନ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ତାଵଦୁନ୍ମନାଃ । ସାଂପ୍ରତଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରହର୍ତୁଂ ନ ମନଃ ସମଭିକାଂକ୍ଷତି
'ମୁଁ ତୁମକୁ ନଜରେ ଦେଖିନଥିଲି, ସେଯିଏଁ ମୋ ମନ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲା; ଏବେ ତୁମକୁ ଦେଖି, ମୋ ମନ ତୁମକୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।'
ଯତ୍ତ୍ଵଯା ମତ୍ସୁତୋ ବାଣୈର୍ଭିନ୍ନୋ ମୂର୍ଚ୍ଛୀକୃତଃ ପୁନଃ । ସର୍ଵଂ ମଯା କ୍ଷାଂତମଦ୍ଯ ତଵବାଲଧିଯୋ ମହତ୍
'ମୋ ପୁଅକୁ ତୁମେ ବାଣରେ ଆଘାତ କରି ଅଚେତନ କରିଥିଲ, ତୁମର ଶିଶୁସ୍ବଭାବ ବୁଝି ଏହାକୁ ଆଜି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁଁ ଖ୍ଷମା କରିଦେଲି।'