ଆଗତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତସ୍ତାଵଦ୍ରଥପତ୍ତିସମାକୁଲମ୍ । ସମୁଦ୍ର ଇଵ ତତ୍ସ୍ଥାନାତ୍ପ୍ଲାଵିତୁଂ ପୁରୁଷାନଯାତ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ବହୁ ରଥ ଓ ପଦାତି ମଧ୍ୟରେ ଠିଆ ହେଲେ, ଯେପରି ଏକ ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ବୁଡ଼ାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ତଦାଗତଂ ବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥିଭିଃ ଶସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ । କୋଲାହଲୀକୃତଂ ସର୍ଵମୁଵାଚ ସୁମତିଂ ନୃପଃ
ସେଇ ସେନା ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ର ଜଣା ରଥୀମାନେ ଉତ୍ତେଜନା କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ସୁମତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ସମାଗତୋ ଵୀରମଣିର୍ମମ ଵାଜିଧରୋ ବଲୀ । ଯୋଦ୍ଧୁଂ ମାଂ ମହତା ଭୂଯଃ ସୈନ୍ଯେନ ଚତୁରଂଗିଣା
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ବଳଶାଳୀ ବୀରମଣି ମୋ ପାଖକୁ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଚାରି ଶାଖାର ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
କଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ କେ ଯୋତ୍ସ୍ଯଂତି ବଲୋତ୍କଟାଃ । ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦିଶ ମେ ଵୀରାନ୍ଯଥା ସ୍ଯାଜ୍ଜଯ ଈପ୍ସିତଃ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କିପରି କରିବା ଉଚିତ, କିଏ କିଏ ବଳଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ? ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ କିଏ ତାହା ମୋତେ କୁହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ଚାହିଁଥିବା ବିଜୟ ମିଳିପାରିବ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ସ୍ଵାମିନ୍ନସୌ ମହାରାଜୋ ମହାସୈନ୍ଯପରୀଵୃତଃ । ସମାଗତଃ ସ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥଂ ଶିଵଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ
ସୁମତି କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ, ସେ ମହାରାଜା ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ଶିବ ଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର।
ସାଂପ୍ରତଂ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତାଂ ଵୀରଃ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ଅନ୍ଯେପି ନୀଲରତ୍ନାଦ୍ଯା ଯୋଦ୍ଧାରୋ ଯୁଦ୍ଧକୋଵିଦାଃ
ଏବେ ପୁଷ୍କଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଜଣା ବୀର, ଯୁଦ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ; ଏହିପରି ନୀଳ, ରତ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।
ଶିଵେନ ସହ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ରାଜ୍ଞା ଵା ଭଵତାନଘ । ଦ୍ଵଂଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧେନ ଜେତଵ୍ଯୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ତୁମେ ଶିବ ବା ରାଜାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡିବ, ହେ ନିର୍ମଳ; ଏହି ବଡ଼ ବଳ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିବା ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ଦରକାର।
ଅନେନ ଵିଧିନା ରାଜଞ୍ଜଯସ୍ତେଽତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି । ପଶ୍ଚାଦ୍ଯଦ୍ରୋଚତେ ସ୍ଵାମିଂସ୍ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମହାମତେ
ଏହିପରି ଉପାୟରେ, ରାଜା, ତୁମେ ଏଠାରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିପାରିବ; ପରେ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ତୁମେ ତାହା କର।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଵୀରହା । ସୁଭଟାନାଦିଦେଶାଥ ଯୁଦ୍ଧାଯ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ ଶତ୍ରୁବୀର ନାଶକ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ତାଙ୍କର ସୁରା ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସର୍ଵୈଃ ସସୈନ୍ଯୈର୍ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥଂ ରାଜଭିଃ ଶସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ । ଯଥା ସ୍ଯାନ୍ମେ ଜଯଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯତିତଵ୍ଯଂ ତଥା ପୁନଃ
ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ସେନା, ଅସ୍ତ୍ର କୁଶଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ, ମୋର ଶୀଘ୍ର ବିଜୟ ପାଇଁ ପୁଣିଥରେ ଚେଷ୍ଟା କର।
ଜଯାର୍ଥଂ ରାଘଵସ୍ଯୈଵ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ରଣକୋଵିଦାଃ । ମହୋତ୍ସାହେନ ସଂଯୁକ୍ତା ଯଯୁର୍ଯୋଦ୍ଧୁଂ ତୁ ସୈନିକୈଃ
ରାଘବଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଆହ୍ଵଯଂତଂ ମହାସୈନ୍ଯଵାରିଧୌ ପୁଷ୍କଲଂ ନୃପମ୍ । ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ କପୀଂଦ୍ରୋଽପି ହନୂମାଂସ୍ତମଧାଵତ
ଶେଷ କହିଲେ: ବଡ଼ ସେନାର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ପୁଷ୍କଳ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ବାନରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଧାଇଲେ।
ଲାଂଗୂଲମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵିଶାଲଦେହଂ । ସରାଵମାତତ୍ଯ ପଯୋଦଘୋଷମ୍ । ରଣସ୍ଥିତାନ୍ଵୀରଵରାନ୍କପୀଂଦ୍ରୋ । ଜଗାମ ତଂ ଵୀରମଣିଂ ନୃପେନ୍ଦ୍ରମ୍
ଲମ୍ବା ପୁଛ ଉଠାଇ, ବିଶାଳ ଦେହ ତଣି, ମେଘ ଗୁଞ୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରି, ବାନରମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ମାଇଦାନରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ରାଜା ବୀରମଣିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଆଯାଂତଂ ତଂ ହନୂମଂତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁଷ୍କଲ ଉଦ୍ଭଟଃ । ଵିଲୋକଯାମାସଦୃଶା ଵୈରିକ୍ରୋଧ ସୁଶୋଣଯା
ହନୁମାନ୍ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୁଷ୍କଳ ଶତ୍ରୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତକୁରି ଦେଖିଲେ।
ଜଗାଦ ତଂ ହନୂମଂତଂ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ମେଘଗଂଭୀରଯା ଵାଚା ନାଦଯନ୍ରଣମଂଡଲମ୍
ପୁଷ୍କଳ, ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଗଞ୍ଜାଇ, ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁଷ୍କଲ ଉଵାଚ। କଥଂ ତ୍ଵଂ ସମରେ ଯୋଦ୍ଧୁମାଗତୋସି ମହାକପେ । କିଯଦ୍ବଲଂ ସ୍ଵଲ୍ପମେତଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵୀରମଣେର୍ମହତ୍
ପୁଷ୍କଳ କହିଲେ: ବଡ଼ ବାନର, ତୁମେ କିପରି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ଆସିଛ? ଏହି ରାଜା ବୀରମଣିଙ୍କର ଶକ୍ତି ବହୁତ ବଡ଼, ତୁମର ଶକ୍ତି ତ ଏହାଠାରୁ କମ୍।
ଯତ୍ର ତ୍ରିଜଗତୀ ସର୍ଵା ସଂମୁଖେ ସମୁପାଗତା । ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଲୀଲଯା ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଯାତୁମିଚ୍ଛସି ଵା ନ ଵା
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଆସି ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହିଠାରେ ତୁମେ ମଜାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହାଁଛ କି, କିମ୍ବା ନାହିଁ?
କୋଯଂ ରାଜା ଵୀରମଣିଃ କିଯଦ୍ବଲମଥାଲ୍ପକମ୍ । ଅତ୍ରାଗମନମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ତଵ ଵୀର ନ ଭାଵ୍ଯତେ
ଏହି ବୀରମଣି କିଏ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ, ଅଧିକ କି କମ୍? ବୀର, ତୁମର ଏଠାରେ ଆସିବାକୁ ହଳକା ଭାବରେ ନେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ରଘୁନାଥକୃପାପାଂଗାଦହଂ ନିସ୍ତୀର୍ଯ ଦୁସ୍ତରମ୍ । କ୍ଷଣାନ୍ନିର୍ଯାମି କୀଶେଂଦ୍ର ମା ଚିତ୍ତଂ କୁରୁ ସଂଗରେ
ରଘୁନାଥଙ୍କର କୃପାଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚାଲିଯିବି, ବାନରରାଜ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ମନ ଚିଂତିତ କରନି।
ତ୍ଵଯା ରାକ୍ଷସପାଥୋଧିସ୍ତୀର୍ଣୋ ରାମକୃପାଵ୍ରଜାତ୍ । ତଥା ରାମଂ ସୁସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ନିସ୍ତରିଷ୍ଯାମି ଦୁସ୍ତରମ୍
ତୁମେ ରାମଙ୍କର କୃପାରେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ଦିର ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ସ୍ମରଣ କରି ଏହି ଦୁର୍ଗମ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରିବି।
ଯେ କେଚିଦ୍ଦୁସ୍ତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରଘୁନାଥଂ ସ୍ମରଂତି ଚ । ତେଷାଂ ଦୁଃଖୋଦଧିଃ ଶୁଷ୍କୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖର ସାଗର ଶୁଖିଯିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ରଜ ମହାଵୀର ଶତ୍ରୁଘ୍ନସଵିଧେ ବଲିନ୍ । ଏଷ ଆଯାମି ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଭୂପଂ ଵୀରମଣିଂ କ୍ଷଣାତ୍
ତେଣୁ, ବଡ଼ ବୀର, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ଏଠି ରାଜା ବୀରମଣିଙ୍କୁ ଜିତି, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆସିବି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଧୀରାଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଵାଣୀଂ ପୁଷ୍କଲଭାଷିତାମ୍ । ଜଗାଦ ଵଚନଂ ଭୂଯଃ ପୁଷ୍କଲଂ ପରଵୀରହା
ଶେଷ କହିଲେ: ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଧୃଢ଼ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଶତୃନାଶକ ବୀର ପୁନିଥରେ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହନୁମାନୁଵାଚ। ପୁତ୍ର ମା ସାହସଂ କାର୍ଷୀର୍ଭୂପଂ ଵୀରମଣିଂ ପ୍ରତି । ଏଷ ଦାତା ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ବଲଶୌର୍ଯସମନ୍ଵିତଃ
ହନୁମାନ କହିଲେ: ପୁଅ, ବୀରମଣି ରାଜାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଉତ୍ସାହ କରନି; ସେ ଦାତା, ଶରଣଦାତା, ଶକ୍ତି ଓ ସୌର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତ୍ଵଂ ବାଲଃ ସ୍ଥଵିରୋ ଭୂପୋଽଖିଲଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ତମଃ । ଅନେକେ ଵିଜିତାଃ ସଂଖ୍ଯେ ଵୀରାଃ ଶୌର୍ଯସୁଶୋଭିନଃ
ତୁମେ ଯୁବକ, ରାଜା ବୟସ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ସୌର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ବୀରମାନେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଜାନୀହି ପାର୍ଶ୍ଵେ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ରକ୍ଷିତାରଂ ସଦାଶିଵମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଵଶୀକୃତଂ ସ୍ଥାଣୁଂ ସୋମଂ ଚୈତତ୍ପୁରିସ୍ଥିତମ୍
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସଦାଶିବ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସେ ଭକ୍ତିରେ ବଶ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ପୁରରେ ଥିବା ସୋମ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦହମନେନୈଵ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଭୂପେନ ପୁଷ୍କଲ । ଅନ୍ଯାନ୍ଵୀରାନ୍ଵିଜିତ୍ଵା ତ୍ଵଂ କୀର୍ତିମାପ୍ନୁହି ପୁଷ୍କଲାମ୍
ତେଣୁ, ପୁଷ୍କଳ, ଏହି ରାଜା ସହିତ ମୁଁ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ତୁମେ ଅନ୍ୟ ବୀରମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କର।
ପୁଷ୍କଲ ଉଵାଚ। ଶିଵୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵଶୀକୃତ୍ଯ ସ୍ଵପୁରେ ସ୍ଥାପିତୋଽମୁନା । ପରମସ୍ଯାଶୁ ହୃଦଯେନ ତିଷ୍ଠତି ମହେଶ୍ଵରଃ
ପୁଷ୍କଳ କହିଲେ: ଏହି ରାଜା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ବଶ କରି, ନିଜ ପୁରରେ ବସାଇଛନ୍ତି; ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତୁରନ୍ତ ବସିଛନ୍ତି।
ସଦାଶିଵୋଯମାରାଧ୍ଯ ପରମଂ ସ୍ଥାନମାଗତଃ । ସ ରାମୋ ମନ୍ମନସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନ କ୍ଵାପି ପରିଗଚ୍ଛତି
ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ସେ ପରମ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରାମ, ମୋ ମନକୁ ଛାଡ଼ି, କେଉଁଠି ଯାଆନାହାନ୍ତି।
ଯତ୍ର ରାମସ୍ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଥାସ୍ନୁ ଚରିଷ୍ଣୁ ଚ । ତସ୍ମାଦହଂ ଜଯିଷ୍ଯାମି ରଣେ ଵୀରମଣିଂ ନୃପମ୍
ଯେଉଁଠି ରାମ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଅଛି; ତେଣୁ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀରମଣି ରାଜାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ହରାଇବି।