ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ- ଏଷ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରେଶୋଽଥ ଦେଵୈଃ ସଂପ୍ରାର୍ଥିତୋ ନୃପ । ଵଂଚଯିତ୍ଵା ମହୀଂ ସର୍ଵାଂ ତ୍ଵତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତୁମିହାଗତଃ
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ଏହେଁ ଭିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା । ସେ ତୁମକୁ ଠକାଇ ସମସ୍ତ ଭୂମି ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।
ତସ୍ମାନ୍ମହୀ ନ ଦାତଵ୍ଯା ତସ୍ମୈ ରାଜନ୍ମହାତ୍ମନେ । ଅନ୍ଯମର୍ଥଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ ଵଚନାନ୍ମମ ଭୂପତେ
ତେଣୁ ହେ ରାଜା, ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଭୂମି ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ । ମୋ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦିଅ ।
ଶ୍ରୀଶଂକର ଉଵାଚ- ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ରାଜାସୌ ତଂ ଗୁରୁଂ ପ୍ରାହ ଧୈର୍ଯ୍ଯତଃ । ବଲିରୁଵାଚ- ପ୍ରୀତଯେ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ପୁଣ୍ଯଂ କୃତଂ ମଯା
ଶ୍ରୀଶଙ୍କର କହିଲେ: ତାପରେ ରାଜା ହସି ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ । ବଳି କହିଲେ: ବାସୁଦେବଙ୍କର ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିଛି ।
ଅଦ୍ଯ ଧନ୍ଯୋସ୍ମ୍ଯହଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵଯମେଵାଗତୋ ଯଦି । ତସ୍ଯ ପ୍ରଦେଯମେଵାଦ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ଚ ମହତ୍ସୁଖମ୍
ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ନିଜେ ଭିଷ୍ଣୁ ଆସିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଆଜି ଜୀବନ ଓ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।
ତସ୍ମାଦସ୍ମୈ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ତ୍ରିଲୋକୀମପି ମା ଚିରମ୍ । ଶ୍ରୀଶଂକର ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭୂପତିସ୍ତସ୍ଯ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତିନି ଜଗତ୍ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି, ବିଳମ୍ବ କରିବି ନାହିଁ । ଶ୍ରୀଶଙ୍କର କହିଲେ: ଏପରି କହି ରାଜା ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇଦେଲେ ।
ଵାଂଚ୍ଛିତାଂ ପ୍ରଦଦୌ ଭୂମିଂ ଵାରିପୂର୍ଵଂ ଵିଧାନତଃ । ପରିଣୀଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଦତ୍ଵା ଵୈ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଵସୁ
ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଦେଇ ଚାହିଁଥିବା ଭୂମି ଦେଲେ । ପରିକ୍ରମା କରି ନମସ୍କାର କରି, ଦକ୍ଷିଣା ଓ ଧନ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ ।
ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ପୁନର୍ଵିପ୍ରଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାଂତରାତ୍ମନା । ବଲିରୁଵାଚ- ଧନ୍ଯୋସ୍ମି କୃତକୃତ୍ଯୋସ୍ମି ତଵ ଦତ୍ଵା ମହୀଂ ଦ୍ଵିଜ
ବଳି ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ: “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋର ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଏହି ପୃଥିବୀ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିଲି।”
ଯଥେଷ୍ଟା ତଵ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ତଦ୍ଗୃହାଣ ମହୀମିମାମ୍ । ଶ୍ରୀଶଂକର ଉଵାଚ- ତମୁଵାଚ ନୃପଂ ଵିଷ୍ଣୂ ରାଜଂସ୍ତଵ ସମୀପତଃ
“ଯେପରି ତୁମ ଇଚ୍ଛା, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପୃଥିବୀ ନେଉ,” ବଳି କହିଲେ। ଶିବ କହିଲେ: ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ରାଜାଙ୍କୁ, ଯିଏ ସେଠାରେ ଥିଲେ, କହିଲେ।
ମାପଯାମି ପଦେନାଦ୍ଯ ପୃଥିଵୀଂ ତଵ ପଶ୍ଯତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଖର୍ଵରୂପଂ ତଦ୍ଵିହାଯ ପରମେଶ୍ଵରଃ
“ଆଜି ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ମୋ ପାଦରେ ଏହି ପୃଥିବୀ ମାପିବି,” କହି ବଡ଼ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଭାମନ ଆକୃତି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତ୍ରିଵିକ୍ରମଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ଜଗ୍ରାହ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ପଂଚାଶତ୍କୋଟିଵିସ୍ତୀର୍ଣ ସସମୁଦ୍ର ମହୀଧରାମ୍
ତାପରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପର୍ବତ ସହିତ, ନିଜ ଅଧିନ କଲେ।
ସସାଗରାଂ ଚ ସଦ୍ଵୀପାଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷାମ୍ । ପାଦେନୈକେନ ଵପୁଷୋ ଵ୍ଯକ୍ରାଂତ ମଧୁସୂଦନଃ
ସମସ୍ତ ସାଗର, ଦ୍ୱୀପ, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେ ସହିତ, ମଧୁସୂଦନ ନିଜ ଏକ ପାଦରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଢାକିଦେଲେ।
ଉଵାଚ ଦୈତ୍ଯରାଜେଂଦ୍ର କିଂ କରୋମୀତି ଶାଶ୍ଵତଃ । ତଦ୍ଵୈ ତ୍ରିଵିକ୍ରମଂ ରୂପମୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ମହୌଜସମ୍
ଚିରନ୍ତନ ବିଷ୍ଣୁ ଦାନବରାଜ ବଳିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି?” ଏହି ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଆକୃତି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ଚିହ୍ନ।
ହିତାର୍ଥମପି ଦେଵାନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ନ ଦୃଷ୍ଟମପି ଶକ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶଂକରସ୍ଯ ଚ
ଦେବତା ଓ ମହାମୁନିମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ଶିବ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆକୃତିକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହାନ୍ତି।
ତତ୍ପଦଂ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାମାକ୍ରମ୍ଯ ଗିରିଜେ ଶୁଭେ । ଅତିରିକ୍ତଂ ସମଭଵଚ୍ଛତଯୋଜନମାଯତମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦର ଗିରିଜା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଢାକି ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଅଧିକ ଦୂରକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।
ଦିଵ୍ଯଚକ୍ଷୁର୍ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଦୈତ୍ଯରାଜ୍ଞେ ସନାତନଃ । ତସ୍ମୈ ସଂଦର୍ଶଯାମାସ ସ୍ଵକଂ ରୂପଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଚିରନ୍ତନ ବିଷ୍ଣୁ ଦାନବରାଜ ବଳିଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ, ଏବଂ ଜନାର୍ଦନ ନିଜ ଦେହ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ତଦ୍ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଦେଵସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରୋ ବଲି । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ସାନଂଦାଶ୍ରୁ ପରିପ୍ଲୁତଃ
ପ୍ରଭୁଙ୍କର ବିଶ୍ୱରୂପ ଦେଖି ବଳି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ସେ ଆନନ୍ଦ ଲୁହରେ ଭିଜିଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସ୍ତୁତ୍ଵା ସ୍ତୁତିଭିରେଵ ଚ । ପ୍ରାହ ଗଦ୍ଗଦଯା ଵାଚା ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାଂତରାତ୍ମନା
ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ବଳି ଶୀର୍ଷନମସ୍କାର କଲେ, ସ୍ତୁତି କଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ହୃଦୟ ଓ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ବଲିରୁଵାଚ- ଧନ୍ଯୋସ୍ମି କୃତକୃତ୍ଯୋସ୍ମି ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ଲୋକତ୍ରଯଂ ତ୍ଵମେଵୈତଦ୍ଗୃହାଣ ପରମେଶ୍ଵର
ବଳି କହିଲେ: “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋର ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ପରମେଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ଦେଖି। ଏହି ତିନି ଲୋକ ତୁମେ ନିଜେ ନେଉଥିବା ଉଚିତ, ପରମେଶ୍ୱର।”
ଶ୍ରୀଶଂକର ଉଵାଚ- ଅଥ ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପଦମଵ୍ଯଯମ୍ । ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରସାରଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଂତମଚ୍ଯୁତଃ
ଶିବ କହିଲେ: ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବିନାଶୀ ପାଦ ଉପରକୁ ବଢ଼ାଇଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ସନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହୋପେତଂ ସର୍ଵଦେଵସମାଵୃତମ୍ । ପଦେନ ପରିପୂର୍ଣୋଽଭୂଦଚ୍ଯୁତସ୍ଯ ଶୁଭାନନେ
ତାହା ସହ ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଥିଲେ, ଏହି ପାଦ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ତତଃ ପିତାମହୋ ବ୍ରହ୍ମଚକ୍ରପଦ୍ମାଦିଚିହ୍ନିତମ୍ । ପାଦଂ ତଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ହର୍ଷସଂକୁଲଚେତସା
ତାପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଦେଖିଲେ।
ଧନ୍ଯୋସ୍ମୀତି ଵଦନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଗୃହୀତ୍ଵା ସ୍ଵକମଂଡଲୁମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରକ୍ଷାଲଯାମାସ ତତ୍ରସଂସ୍ଥିତ ଵାରିଣା
“ମୁଁ ଧନ୍ୟ,” ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ସେଠି ଥିବା ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲେ।
ଅକ୍ଷଯ୍ଯମଭଵତ୍ତୋଯଂ ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଭାଵତଃ । ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ମେରୁଶିଖରେ ପପାତ ଵିମଲଂ ଜଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସେଇ ଜଳ ଅକ୍ଷୟ ହେଲା; ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପଡ଼ିଲା।
ଜଗତଃ ପାଵନାର୍ଥଂ ଵୈ ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରଵାହିତମ୍ । ସିତା ଚାଲକନନ୍ଦା ଚ ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦ୍ରା ଯଥାକ୍ରମମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ସେଇ ଜଳ ଚାରିଦିଗକୁ ବହିଲା: ପ୍ରଥମେ ସିତା, ତାପରେ ଆଲକାନନ୍ଦା, ପରେ ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦ୍ରା ନାମରେ।
ତତଶ୍ଚାଲକନନ୍ଦା ଚ ମେରୋର୍ଦକ୍ଷିଣତଃ ସ୍ମୃତା । ତ୍ରିଧା ନାମ୍ନା ତ୍ରିପଥଗା ତ୍ରିସ୍ରୋତା ଲୋକପାଵନୀ
ତାପରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ପଟେ ଅଲକାନନ୍ଦା ନାମକ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ନଦୀ ଅଛି । ଏହି ନଦୀକୁ ତିନିଟି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ—ତ୍ରିପଥଗା, ତ୍ରିସ୍ରୋତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ମଂଦାକିନୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ତ୍ଵଧୋ ଭୋଗଵତୀ ତଥା । ମଧ୍ଯେ ଵେଗଵତୀ ଗଂଗା ପାଵନାର୍ଥଂ ନୃଣାଂ ଶିଵା
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏହି ନଦୀକୁ ମନ୍ଦାକିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତଳେ ଭୋଗବତୀ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତିନି ଗତିରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯିଏ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଏବଂ ପବିତ୍ର କରେ ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେରୁମଧ୍ଯେ ତୁ ପ୍ରସ୍ରଵଂତୀଂ ଶୁଭାନନେ । ଆତ୍ମନଃ ପାଵନାର୍ଥାଯ ଶିରସାହମଧାରଯମ୍
ଶୁଭ ମୁହଁଥିବା ତୁମକୁ କୁହୁଛି, ମେରୁ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ନଦୀ ଉତ୍ସର୍ଗ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ନିଜ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହାକୁ ମୋର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରିଥିଲି ।
ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ଧୃତ୍ଵା ଗଂଗାଜଲଂ ଶୁଭମ୍ । ଶିଵତ୍ଵମଗମଂ ଦେଵି ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତଃ
ଦେବୀ, ଏହି ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୁଁ ଧରିଥିଲି, ତାହାର ଫଳରେ ମୁଁ ଶୁଭତା ଲାଭ କଲି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ ହେଲି ।
ଯୋ ଵହେଚ୍ଛିରସା ଗଂଗାତୋଯଂ ଵିଷ୍ଣୁପଦୋଦ୍ଭଵମ୍ । ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଵା ଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଧରେ କିମ୍ବା ଏହି ଜଳ ପାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ ହେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶତଶଃ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ 'ଗଙ୍ଗା! ଗଙ୍ଗା!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି ।