ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ମଦୀଯୋଽଶ୍ଵ କୁତ୍ର ଵିପ୍ର କଥଯସ୍ଵ ମହାମତେ । ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଗତିସ୍ତସ୍ଯ ସେଵକୈର୍ମମ କୋଵିଦୈଃ
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ଘୋଡ଼ା କେଉଁଠି ଅଛି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ । ମୋର ଚତୁର ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଚାଳ ଧରିପାରିନାହାନ୍ତି ।
ଶଂସ ତଂ ଯେନ ଵା ନୀତଂ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯେଣ ଚ ମାନିନା । କଥମତ୍ର ହଯପ୍ରାପ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ତପୋଧନ
ଏହାକୁ କିଏ ନେଇଛି, ଗର୍ବିତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନେଇଛି କି? ଏଠାରେ ଘୋଡ଼ା କିପରି ଫେରିବ, ତପସ୍ଵୀ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ସ ନାରଦଃ । ଉଵାଚ ଵୀଣାଂ ରଣଯନ୍ଗାଯନ୍ରାମକଥାଂ ମୁହୁଃ
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ବାରମ୍ବାର ବୀଣା ବଜାଇ ରାମଙ୍କ କଥା ଗାଇଲେ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ। ଏତଦ୍ଦେଵପୁରଂ ରାଜନ୍ଭୂପୋ ଵୀରମଣିର୍ମହାନ୍ । ତତ୍ପୁତ୍ରେଣ ଵନସ୍ଥେନ ଗୃହୀତସ୍ତଵ ଵାଜିରାଟ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ରାଜା, ଏହା ଦେବପୁର । ବଡ଼ ରାଜା ବୀରମଣୀ ଓ ତାଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ପୁଅ, ତୁମ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିଛନ୍ତି ।
ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ମହତ୍ତେଽଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଦାରୁଣମ୍ । ଅତ୍ର ଵୀରାଃ ପତିଷ୍ଯଂତି ବଲଶୌର୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ
ଏଠାରେ ଆଜି ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେବ । ଏଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସାହସୀ ବୀରମାନେ ପଡ଼ିଯିବେ ।
ତସ୍ମାଦତ୍ର ମହାଯତ୍ନାତ୍ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ତେ ମହାବଲ । ରଚଯ ଵ୍ଯୂହରଚନାଂ ଦୁର୍ଗମାଂ ପରସୈନିକୈଃ
ତେଣୁ, ତୁମେ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରୁହ, ବଳବାନ । ଶତୃମାନେ ଭିତରକୁ ଆସିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏମିତି ଭଳି ସେନା ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କର ।
ଜଯସ୍ତେ ଭଵିତା ରାଜନ୍କୃଚ୍ଛ୍ରେଣାସ୍ମାନ୍ନୃପୋତ୍ତମାତ୍ । ରାମଂ କୋ ନୁ ପରାଜୀଯାଦ୍ଭୁଵନେ ସକଲେ ହ୍ଯପି
ବଡ଼ ଅସୁବିଧା ସହିତ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କୁ ହରାଇ ଜୟ ତୁମର ହେବ । ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ କିଏ ରାମଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଵିପ୍ରୋ ନଭସି ସ୍ଥିତଵାଂସ୍ତତଃ । ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁଦାରୁଣଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ଦେଵଦାନଵଯୋରିଵ
ଏପରି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆକାଶରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧ ଏଠି ଦେଖିବେ ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ରାଜା ଵୀରମଣିଃ ସର୍ଵଶୂରଶିରୋମଣିଃ । ପଟହଂ ଘୋଷିତୁଂ ସ୍ଵୀଯେ ପୁରମଧ୍ଯେ ମହାରଵମ୍
ଶେଷ କହିଲେ — ତାପରେ ସମସ୍ତ ଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶିରୋମଣି ରାଜା ବୀରମଣି ନିଜ ସହର ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଢୋଲ ବଜାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଆହ୍ଵଯାମାସ ସେନାନ୍ଯଂ ରିପୁଵୀରଂ ମହୋନ୍ନତମ୍ । କଥଯାମାସ ଚ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମେଘଗଂଭୀରଯା ଗିରା
ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଭୟ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାପତିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ତୁରନ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ଵୀରମଣିରୁଵାଚ। ସେନାନୀଃ ପଟହସ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ଦେହି ମେ ଶୋଭନେ ପୁରେ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମେ ସୁସନ୍ନଦ୍ଧାଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରତି ଯାଂତୁ ତେ
ବୀରମଣି କହିଲେ — ସେନାପତି, ଏଇ ଶୋଭାମୟ ପୁରରେ ଢୋଲ ବଜାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ। ଏହା ଶୁଣି ମୋର ସମସ୍ତ ସଜ୍ଜ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯାଉନ୍ତୁ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଵୀରମଣେସ୍ତଦା । କାରଯାମାସ ପଟହଂ ମହାରଵନିନାଦିତମ୍
ରାଜା ବୀରମଣିଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି ସେନାପତି ତୁରନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନିରେ ଢୋଲ ବଜାଇଲେ।
ଗେହେ ଗେହେ ଚ ରଥ୍ଯାଯାଂ ଶ୍ରୂଯତେ ପଟହଧ୍ଵନିଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଯାଂତୁ ଯେ ସର୍ଵେ ଵୀରା ରାଜପୁରେ ସ୍ଥିତାଃ
ଘରେ ଘରେ ଏବଂ ରାସ୍ତାରେ ଢୋଲର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ରାଜଧାନୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ଏବେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯାଉନ୍ତୁ।
ଯେ ଵୈ ରାଜ୍ଞଃ ସମୁଲ୍ଲଂଘ୍ଯ ଶାସନଂ ଵୀରମାନିନଃ । ପୁତ୍ରା ଵା ଭ୍ରାତରୋ ଵାପି ତେ ଵଧ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁର୍ନୃପାଜ୍ଞଯା
ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ବରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅମାନ୍ୟ କରିବେ — ସେମାନେ ପୁଅ କିମ୍ବା ଭାଇ ହେଉନ୍ତୁ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେଖିବେ।
ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ଵୀରାଃ ପୁନରପ୍ଯାହ ତେ ପଟହେ ରଵମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଧୀଯତାମାଶୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମା ଵିଲଂବିତମ୍
ବୀରମାନେ ପୁଣିଥରେ ଢୋଲର ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହା ଶୁଣିଲେ, କାମ କ୍ଷିପ୍ର କରନ୍ତୁ, ବିଲମ୍ବ କରିବେ ନାହିଁ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ପଟହରଵଂ ସ୍ଵକର୍ଣଗୋଚରଂ । ନରଵରଵୀରଵରା ଯଯୁର୍ନୃପୋତ୍ତମମ୍ । କନକକଵଚଭୂଷିତସ୍ଵଦେହାଃ । ସମରମହୋତ୍ସଵ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତକୋଶାଃ
ଶେଷ କହିଲେ — ଏଭଳି ଢୋଲର ଧ୍ୱନି କାନକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ବୀରମାନେ ସୁନାର କବଚ ପିନ୍ଧି, ରଣ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଇ ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ।
କେଚିଦ୍ଯଯୁଃ ଶିରସ୍ତ୍ରାଣଂ ଧୃତ୍ଵା ଶିରସି ଶୋଭନମ୍ । କଵଚେନ ସୁଶୋଭାଢ୍ଯାଃ ଶତକୋଟିସୁଶୋଭିତାଃ
କିଛି ଲୋକ ମୁଣ୍ଡରେ ଶୋଭାମୟ ମୁଣ୍ଡସୁରକ୍ଷା ପିନ୍ଧି, ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଲଂକୃତ କବଚରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
ରଥେନ ହଯଯୁଗ୍ମେନ ମଣିକାଂଚନଶୋଭିନା । ଯଯୁସ୍ତେ ରାଜସଂଦେଶାନ୍ନୃଵରାଲଯମୁନ୍ମଦାଃ
ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମାତ୍ତ ହୋଇ ରାଜମହଳକୁ ଯାଇଲେ।
କେଚିନ୍ମତଂଗଜୈର୍ମତ୍ତୈଃ କେଚିଦ୍ଵାହୈଃ ସୁଶୋଭନୈଃ । ଯଯୁର୍ନପଗୃହଂ ସର୍ଵେ ରାଜସଂଦେଶକାରକାଃ
କିଛି ଲୋକ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀରେ, ଅନ୍ୟେ ଶୋଭାମୟ ଯାନରେ ଚଢ଼ି, ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବାକୁ ରାଜମହଳକୁ ଯାଇଲେ।
ଵିଵିକ୍ତସ୍ଵର୍ଣକଵଚଶିରସ୍ତ୍ରାଣସୁଶୋଭିତଃ । ରୁକ୍ମାଂଗଦୋଽପି ଚ ନିଜେ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ମନୋଜଵେ
ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କବଚ ଓ ମୁଣ୍ଡସୁରକ୍ଷାରେ ଅଲଂକୃତ ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ନିଜ ତୀବ୍ର ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଶୁଭାଂଗଦୋଽନୁଜସ୍ତସ୍ଯ ମହାରତ୍ନମଯଂ ଦଧତ୍ । କଵଚଂ ଵପୁଷି ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନିଜଂ ପ୍ରାଯାଦ୍ରଣୋତ୍ସଵେ
ତାଙ୍କ ଭାଉଁ ଶୁଭାଙ୍ଗଦ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଲଗା କବଚ ପିନ୍ଧି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେହରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସବକୁ ଯାଇଲେ।
ରାଜଭ୍ରାତା ଵୀରସିଂହଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ । ଯଯୌ ନୃପାଜ୍ଞଯା ତତ୍ର ଶାସନଂ ଭୂମିପସ୍ଯ ହି
ରାଜାଙ୍କ ଭାଉଁ ବୀରସିଂହ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଜାମେଯସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋଽପି ବଲମିତ୍ର ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ସନ୍ନଦ୍ଧଃ କଵଚୀ ଖଡ୍ଗୀ ଜଗାମ ନୃପମଂଦିରମ୍
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଭଉଣିଆ ବଳମିତ୍ର, ଶସ୍ତ୍ର ଓ କବଚରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ରାଜମହଳକୁ ଯାଇଲେ।
ସେନାନୀ ରିପୁଵାରୋଽପି ସେନାଂ ତାଂ ଚତୁରଂଗିଣୀମ୍ । ସଜ୍ଜାଂ ଵିଧାଯ ଭୂପାଯ ନ୍ଯଵେଦଯଦଥୋ ମହାନ୍
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଭୟ ଥିବା ସେନାପତି ଚାରିପ୍ରକାର ସେନାକୁ ସଜାଇ, ତାହାକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ତୟାରି ଅବସ୍ଥାରେ ଜଣାଇଲେ।
ଅଥ ରାଜା ଵୀରମଣିଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପୂରିତମ୍ । ମଣିସୃଷ୍ଟୋଚ୍ଚଚକ୍ରୋଚ୍ଚମାରୋହତ୍ସ୍ଯଂଦନୋତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ବୀରମଣି ରାଜା, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ମଣି ଓ ଉଚ୍ଚ ଚକ୍ର ଥିବା ଉତ୍ତମ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତତୋ ଵୀରାର୍ଣଵେ ଶଂଖନିନାଦଶ୍ଚ ସମଂତତଃ । ଶ୍ରୂଯତେ କାତରାନ୍ଵୀରାନ୍ପ୍ରେରଯନ୍ନିଵ ସଂଗରେ
ତାପରେ ବୀରମାନଙ୍କ ସମୁଦ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶଂଖର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଭୟଭୀତ ଓ ବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରେରିତ ହେଉଥିଲେ।
ଭେର୍ଯଃ ସମଂତତୋ ଜଘ୍ନୁଃ ଶୁଭଵାଦକଵାଦିତାଃ । ଅନୀକାନ୍ଯତ୍ର ତସ୍ଯାସନ୍ସଂଗ୍ରାମାଯ ପ୍ରତସ୍ଥୁଷଃ
ଚାରିପଟେ ଢୋଳ ଓ ଶୁଭ ତୁରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ଝଙ୍କାରିଲା; ସେଠାରେ ସେନାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ସର୍ଵେ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ । ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରସଂପୂର୍ଣା ଯଯୁଃ ସମରମଣ୍ଡଲମ୍
ସମସ୍ତେ ମଙ୍ଗଳାଚରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧ ମାଇଦାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଭେରୀଶଂଖନିନାଦେନ ପୂରିତାଶ୍ଚ ନଗା ଗୁହାଃ । ଆକାରିତୁଂ ଗତଃ କିଂ ନୁ ତଦ୍ରଵଃ ସ୍ଵର୍ଗସଂସ୍ଥିତାନ୍
ଢୋଳ ଓ ଶଂଖର ଶବ୍ଦରେ ପାହାଡ଼ ଓ ଗୁହାମାନେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା; ସେଇ ଶବ୍ଦ କି ଶ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲା କି?
ତସ୍ମିନ୍କୋଲାହଲେ ଵୃତ୍ତେ ରାଜା ଵୀରମଣିର୍ମହାନ୍ । ରଣୋତ୍ସାହେନ ସଂଯୁକ୍ତୋ ଯଯୌ ପ୍ରଧନମଂଡଲମ୍
ସେଇ କୋଳାହଳ ମଧ୍ୟରେ ମହାନ ରାଜା ବୀରମଣି ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରଧାନ ମାଇଦାନକୁ ଆଗେଇଲେ।