ଯଦି ରାମଃ ସମାଗତ୍ଯ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯତି । ତଦାହଂ ଚରଣୌ ତସ୍ଯ ପ୍ରଣମାମି ସୁକୋମଲୌ
ଯଦି ରାମ ନିଜେ ଆସି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଇଦେବେ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରିବି।
ସ୍ଵାମିନା ନ ହି ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ମହାନ ନଯ ଉଚ୍ଯତେ । ଅନ୍ଯେ ଵୀରାସ୍ତୃଣପ୍ରାଯାଃ କିଂଚିତ୍କର୍ତୁଂ ନ ଵୈ କ୍ଷମାଃ
ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ନୀତି। ଅନ୍ୟ ଶୂରମାନେ ତ ଘାସ ସମାନ, ସେମାନେ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ରାଜେଂଦ୍ର ରକ୍ଷକେ ମଯି ସୁସ୍ଥିତେ । କୋ ଗୃହ୍ଣାତି ବଲାଦ୍ଵାହଂ ତ୍ରିଲୋକୀ ଯଦି ସଂଗତା
ସେହିପାଇଁ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତୋର ରକ୍ଷାରେ ଦୃଢ଼ ଅଛି, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କର। ତିନି ଲୋକ ଏକଠା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଘୋଡ଼ାକୁ ଶକ୍ତିବଳେ କିଏ ନେଇପାରିବ?
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଏତଦ୍ଵଚଃ ପରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚଂଦ୍ରଚୂଡସ୍ଯ ଭୂମିପଃ । ଜହର୍ଷ ମାନସେଽତ୍ଯଂତଂ ଯୁଦ୍ଧକର୍ମଣି କୌତୁକୀ
ଶେଷ କହିଲେ: ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ଙ୍କର ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ମନରେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ସେନାଚରା ମହାରାଜ୍ଞୋ ମହାବଲସମନ୍ଵିତାଃ । ସମାଗତାସ୍ତଂ ପଶ୍ଯଂତୋ ହଯଂ ରାମସ୍ଯ ଭୂପତେଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ମହାବଳୀ ରାଜାଙ୍କର ସେନା ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ରାମ ରାଜାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
କ୍ଵା ସାଵଶ୍ଵଃ କେନ ନୀତଃ କଥଂ ଵା ଦୃଶ୍ଯତେ ନ ସଃ । କୋ ଗଂତା ଯମପୁର୍ଯାଂ ଵୈ ଵାହଂ ହୃତ୍ଵା ସୁମଂଦଧୀଃ
'ସେଇ ଘୋଡ଼ା କେଉଁଠି? କିଏ ନେଇଗଲା? କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ? କିଏ ଏହି ଘୋଡ଼ା ଚୋରି କରି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ମନେ ଯମପୁରୀକୁ ଯିବ?'
ଵିଲୋକଯଂତସ୍ତନ୍ମାର୍ଗଂ ଯାଵତ୍ସେନାଚରା ରଘୋଃ । ତାଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ମହାରାଜୋ ମହାସୈନ୍ଯପରୀଵୃତଃ
ରଘୁଙ୍କ ସେନାର ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଯେଉଁପଥରେ ଘୋଡ଼ା ଯାଇଥିଲା, ସେଠି ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ସମୟରେ ମହାରାଜା ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ସେଵକାନ୍ସର୍ଵାନ୍କୁତ୍ରାଶ୍ଵୋ ମମ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ନ ଦୃଶ୍ଯତେ କଥଂ ଵାହଃ ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରସୁଶୋଭିତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ସେବକଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମୋ ଘୋଡ଼ା ଏବେ କେଉଁଠି? ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ?'
ଇତି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସେଵକାସ୍ତେ ହଯାନୁଗାଃ । ପ୍ରୋଚୁର୍ନାଥ ମନୋଵେଗୋ ଵାହଃ କେନାପି କାନନେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଘୋଡ଼ା ପଛରେ ଥିବା ସେବକମାନେ କହିଲେ, 'ନାଥ, ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ାଟିକୁ କେହି ଜଙ୍ଗଲରେ ନେଇଗଲେ।'
ହୃତୋ ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ତସ୍ମାଦସ୍ମାଭିର୍ମାର୍ଗକୋଵିଦୈଃ । ତଦତ୍ର ଯତ୍ନଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ହଯପ୍ରାପ୍ତିଂ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୋ
'ଘୋଡ଼ାଟି ଚୋରି ହୋଇଛି, ଆମେ ମାର୍ଗ ଚିହ୍ନିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳୁନାହିଁ। ଏହିଠାରେ ଘୋଡ଼ା ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର, ପ୍ରଭୁ।'
ତେଷାଂ ଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୁମତିଂ ନୃପଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶତ୍ରୁସଂହାରକାରୀମୋହନରୂପଧୃକ୍
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ରାଜା ସୁମତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ । ଶତୃଘ୍ନ, ଶତୃମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏମିତି ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। କୋଽତ୍ର ରାଜା ନିଵସତି କଥଂ ଵାହସ୍ଯ ସଂଗମଃ । କିଯଦ୍ବଲଂ ଭୂମିପତେର୍ଯେନ ମେଽଦ୍ଯ ହୃତୋ ହଯଃ
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ଏଠାରେ କିଏ ରାଜା ରହୁଛନ୍ତି? ଘୋଡ଼ା କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲା? ମୋ ଘୋଡ଼ାକୁ ଯିଏ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଇ ଭୂମିପତିଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ?
ସୁମତିରୁଵାଚ। ରାଜନ୍ଦେଵପୁରଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଦେଵେନୈଵ ଵିନିର୍ମିତମ୍ । କୈଲାସମିଵ ଦୁର୍ଗମ୍ଯଂ ଵୈରିସଂଘୈଃ ସୁସଂହତୈଃ
ସୁମତି କହିଲେ: ରାଜା, ଏହା ଦେବପୁର, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଛି । ଏହି ସ୍ଥାନ କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଦୁର୍ଗମ, ଶତୃମାନେ ଏଠାକୁ ଛୁଁଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଅସ୍ମିନ୍ଵୀରମଣୀ ରାଜା ମହାଶୂରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ରାଜ୍ଯଂ କରୋତି ଧର୍ମେଣ ଶିଵେନ ପରିରକ୍ଷିତଃ
ଏଠାରେ ବୀରମଣୀ ନାମକ ରାଜା, ଯିଏ ବହୁତ ସାହସୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ଶିବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ତାଙ୍କର ଶାସନ ଚାଲିଛି ।
ଯୋଽସୌ ପ୍ରଲଯକାରୀ ସ ଆସ୍ତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵଶୀକୃତଃ । ଚଂଦ୍ରଚୂଡଃ ସ୍ଵଭକ୍ତସ୍ଯ ପକ୍ଷପାତଂ ସୃଜନ୍ସଦା
ଯିଏ ସମସ୍ତ ନାଶ କରିପାରନ୍ତି, ସେଇ ଏଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ବଶ ହୋଇ ରହୁଛନ୍ତି । ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ସଦା ତାଙ୍କର ଭକ୍ତଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ରହନ୍ତି ।
ତସ୍ମାଦତ୍ର ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଗୃହୀତଶ୍ଚେଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯତ୍ତାଃ ସଂତଃ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତୁ ରକ୍ଷଣଂ କଟକସ୍ଯ ହି
ଏହିଠାରେ ଯଦି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେବ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସର୍ଵଭୂପଶିରୋମଣିଃ । ସୈନ୍ଯଵ୍ଯୂହଂ ରଚିତ୍ଵାସୌ ତିଷ୍ଠତି ସ୍ମ ମହାଯଶାଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି ଶତୃଘ୍ନ ସେନାକୁ ଭଲଭାବରେ ଗଠନ କରି, ତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ ।
ଅଥ ତଂ ସୁଖମାସୀନଂ ମଂତ୍ରଯଂତଂ ସୁମଂତ୍ରିଣା । ଆଜଗାମ ସ ଦେଵର୍ଷିର୍ଯୁଦ୍ଧକୌତୁକସଂଯୁତଃ
ତାଙ୍କୁ ସୁବିଧାରେ ବସି ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁଥିବାବେଳେ, ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବା ଆଗ୍ରହରେ ଦେବୃଷି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ ।
ତମାଗତଂ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତପସାଂ ନିଧିମ୍ । ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାଯାସନେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ମଧୁପର୍କମଥାର୍ପଯତ୍
ମୁନିଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ତପସ୍ଵୀ ଶତୃଘ୍ନ ଉଠି ତାଙ୍କୁ ଆସନେ ବସାଇ, ମଧୁପର୍କ ଦେଲେ ।
ସ୍ଵାଗତେନ ଚ ସଂତୁଷ୍ଟଂ ନାରଦଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରୀଣଯନ୍ଵାଚା ଵାକ୍ଯଵାଦଵିଶାରଦଃ
ସ୍ୱାଗତ କଥା କହି, ଶତୃଘ୍ନ ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ନିପୁଣ ଭାଷାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ମଦୀଯୋଽଶ୍ଵ କୁତ୍ର ଵିପ୍ର କଥଯସ୍ଵ ମହାମତେ । ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଗତିସ୍ତସ୍ଯ ସେଵକୈର୍ମମ କୋଵିଦୈଃ
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ଘୋଡ଼ା କେଉଁଠି ଅଛି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ । ମୋର ଚତୁର ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଚାଳ ଧରିପାରିନାହାନ୍ତି ।
ଶଂସ ତଂ ଯେନ ଵା ନୀତଂ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯେଣ ଚ ମାନିନା । କଥମତ୍ର ହଯପ୍ରାପ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ତପୋଧନ
ଏହାକୁ କିଏ ନେଇଛି, ଗର୍ବିତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନେଇଛି କି? ଏଠାରେ ଘୋଡ଼ା କିପରି ଫେରିବ, ତପସ୍ଵୀ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ସ ନାରଦଃ । ଉଵାଚ ଵୀଣାଂ ରଣଯନ୍ଗାଯନ୍ରାମକଥାଂ ମୁହୁଃ
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ବାରମ୍ବାର ବୀଣା ବଜାଇ ରାମଙ୍କ କଥା ଗାଇଲେ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ। ଏତଦ୍ଦେଵପୁରଂ ରାଜନ୍ଭୂପୋ ଵୀରମଣିର୍ମହାନ୍ । ତତ୍ପୁତ୍ରେଣ ଵନସ୍ଥେନ ଗୃହୀତସ୍ତଵ ଵାଜିରାଟ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ରାଜା, ଏହା ଦେବପୁର । ବଡ଼ ରାଜା ବୀରମଣୀ ଓ ତାଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ପୁଅ, ତୁମ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିଛନ୍ତି ।
ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ମହତ୍ତେଽଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଦାରୁଣମ୍ । ଅତ୍ର ଵୀରାଃ ପତିଷ୍ଯଂତି ବଲଶୌର୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ
ଏଠାରେ ଆଜି ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେବ । ଏଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସାହସୀ ବୀରମାନେ ପଡ଼ିଯିବେ ।
ତସ୍ମାଦତ୍ର ମହାଯତ୍ନାତ୍ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ତେ ମହାବଲ । ରଚଯ ଵ୍ଯୂହରଚନାଂ ଦୁର୍ଗମାଂ ପରସୈନିକୈଃ
ତେଣୁ, ତୁମେ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରୁହ, ବଳବାନ । ଶତୃମାନେ ଭିତରକୁ ଆସିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏମିତି ଭଳି ସେନା ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କର ।
ଜଯସ୍ତେ ଭଵିତା ରାଜନ୍କୃଚ୍ଛ୍ରେଣାସ୍ମାନ୍ନୃପୋତ୍ତମାତ୍ । ରାମଂ କୋ ନୁ ପରାଜୀଯାଦ୍ଭୁଵନେ ସକଲେ ହ୍ଯପି
ବଡ଼ ଅସୁବିଧା ସହିତ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କୁ ହରାଇ ଜୟ ତୁମର ହେବ । ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ କିଏ ରାମଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଵିପ୍ରୋ ନଭସି ସ୍ଥିତଵାଂସ୍ତତଃ । ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁଦାରୁଣଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ଦେଵଦାନଵଯୋରିଵ
ଏପରି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆକାଶରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧ ଏଠି ଦେଖିବେ ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ରାଜା ଵୀରମଣିଃ ସର୍ଵଶୂରଶିରୋମଣିଃ । ପଟହଂ ଘୋଷିତୁଂ ସ୍ଵୀଯେ ପୁରମଧ୍ଯେ ମହାରଵମ୍
ଶେଷ କହିଲେ — ତାପରେ ସମସ୍ତ ଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶିରୋମଣି ରାଜା ବୀରମଣି ନିଜ ସହର ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଢୋଲ ବଜାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଆହ୍ଵଯାମାସ ସେନାନ୍ଯଂ ରିପୁଵୀରଂ ମହୋନ୍ନତମ୍ । କଥଯାମାସ ଚ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମେଘଗଂଭୀରଯା ଗିରା
ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଭୟ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାପତିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ତୁରନ୍ତ କଥା କହିଲେ।