ରାଜତାନି ଗୃହାଣ୍ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେ ପ୍ରକୃତେରପି । ଵିଚିତ୍ରମଣିସନ୍ନଦ୍ଧା ନାନାମାଣିକ୍ଯଗୋପୁରାଃ
ସେଉଁଠି ଘରଗୁଡ଼ିକ ଚାନ୍ଦିର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ବିଭିନ୍ନ ମଣିରେ ସଜିତ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମଣିମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ପଦ୍ମିନ୍ଯୋ ଯତ୍ର ଲୋକାନାଂ ଗେହେ ଗେହେ ମନୋହରାଃ । ହରଂତି ଚିତ୍ତାନି ନୃଣାଂ ମୁଖପଦ୍ମକଲେକ୍ଷିତାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପଦ୍ମପୋଖରୀ ଅଛି, ମଣିଷମାନଙ୍କର ମନକୁ ମୋହିତ କରେ, ମୁହଁର ପଦ୍ମର ଛବିରେ ତାହାର ଶୋଭା ବଢ଼ିଯାଏ।
ପଦ୍ମରାଗମଣିର୍ଯତ୍ର ଗେହେ ଗେହେ ସୁଭୂମିଷୁ । ବଦ୍ଧଃ ସଂଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଵିପ୍ର ତଦୋଷ୍ଠସ୍ପର୍ଧଯା ନୁ କିମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରର ଭଲ ଭୂମିରେ ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ଥାଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଠୋଠର ଲାଲିମା ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଛି କି ନାହିଁ କି?
କ୍ରୀଡାଶୈଲାଃ ପ୍ରତ୍ଯଗାରଂ ନୀଲରତ୍ନଵିନିର୍ମିତାଃ । କୁର୍ଵଂତି ଶଂକାଂ ମେଘସ୍ଯ ମଯୂରାଣାଂ କଲାପିନାମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହଳରେ ନୀଳ ମଣିରେ ତିଆରି ଖେଳ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଦେଖି ମନେ ହୁଏ ଏଗୁଡ଼ିକ ମେଘ କିମ୍ବା ମୟୂରର ଚୁଡ଼ା ତ?
ହଂସା ଯତ୍ର ନୃଣାଂ ଗେହେ ସ୍ଫାଟିକେଷୁ ନିଯଂତ୍ରିତାଃ । କୁର୍ଵଂତି ମେଘାନ୍ନୋ ଭୀତିଂ ମାନସଂ ନ ସ୍ମରଂତି ଚ
ଏଠାରେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଘରେ ଶ୍ଫଟିକ ଦେଉଳରେ ହଂସମାନେ ରହନ୍ତି; ସେମାନେ ମେଘକୁ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ମାନସ ସରୋବରକୁ ମନେ ପକାନ୍ତି ନାହିଁ।
ନିରଂତରଂ ଶିଵସ୍ଥାନେ ଧ୍ଵସ୍ତଂ ଚଂଦ୍ରିକଯା ତମଃ । ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣଵିଭେଦୋ ନ ପକ୍ଷଯୋସ୍ତତ୍ର ଵୈ ନୃଣାମ୍
ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କ ନିବାସରେ, ଚାନ୍ଦ୍ରିକାରେ ଅନ୍ଧାର ସଦା ସରିଯାଏ; ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ବା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ।
ତତ୍ର ଵୀରମଣୀ ରାଜା ଧାର୍ମିକେଷ୍ଵଗ୍ରଣୀର୍ମହାନ୍ । ରାଜ୍ଯଂ କରୋତି ଵିପୁଲଂ ସର୍ଵଭୋଗସମନ୍ଵିତମ୍
ସେଠାରେ ବୀରମଣୀ ନାମକ ରାଜା, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ସବୁଠାରୁ ଆଗରେ ଓ ବଡ଼ ମହାନ, ବଡ଼ ଏକ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଭୋଗବିଲାସ ସହିତ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାଶୂରୋ ନାମ୍ନା ରୁକ୍ମାଂଗଦୋ ବଲୀ । ଵନିତାଭିର୍ଗତୋ ରମ୍ଯଦେହାଭିଃ କ୍ରୀଡିତୁଂ ଵନମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ, ଯିଏ ବହୁତ ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆନନ୍ଦମୟ ରୂପର ମହିଳାମାନେ ସହିତ ଖେଳିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ତାସାଂ ମଂଜୀରସଂରାଵଃ କଂକଣାନାଂ ରଵସ୍ତଥା । ମନୋ ହରତି କାମସ୍ଯ କିମନ୍ଯସ୍ଯ କଥାତ୍ର ଭୋଃ
ସେମାନଙ୍କର ପାଉଁ ଗହଣାର ଝଙ୍କାର ଓ ବାହୁଡ଼ିର ଝିଙ୍କାର ଏମିତି ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲା, ଯେ ମନ ଭରି ଆସାକାମନା ଜାଗିଉଠିଲା—ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ?
ଵନଂ ଜଗାମ ସୁମହତ୍ସୁପୁଷ୍ପନଗସଂଯୁତମ୍ । ସଦାଶିଵକୃତସ୍ଥାନମୃତୁଷଟ୍କୈର୍ଵିରାଜିତମ୍
ସେ ବଡ଼ ଏକ ଫୁଲ ଓ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ସଦାଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ଓ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଅପୂର୍ବ ରୂପେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଚଂପକା ଯତ୍ର ବହୁଶଃ ଫୁଲ୍ଲକୋରକଶୋଭିତାଃ । କୁର୍ଵଂତି କାମିନାଂ ତତ୍ର ହୃଚ୍ଛଯାର୍ତିଂ ଵିଲୋକିତାଃ
ସେଠାରେ ବହୁତ ଚମ୍ପକ ଗଛ ଫୁଲ ମୁଞ୍ଚି ରହିଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେଖି ଆଶାକାମନାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ମନରେ ଭଲପାଇବାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
ଚୂତାଃ ଫଲାଦିଭିର୍ନମ୍ରା ମଂଜରୀକୋଟିସଂଯୁତାଃ । ନାଗାଃ ପୁନ୍ନାଗଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ଶାଲାସ୍ତାଲାସ୍ତମାଲକାଃ
ଫଳର ଭାରରେ ନମିଥିବା ଅନେକ ଆମ୍ବ ଗଛ, ଅଗଣିତ ମଞ୍ଜରୀରେ ଶୋଭିତ, ଏହା ସହିତ ନାଗ, ପୁନ୍ନାଗ, ସାଳ, ତାଳ ଓ ତମାଳ ଗଛମାନେ ଥିଲେ।
କୋକିଲାନାଂ ସମାରାଵା ଯତ୍ର ଚ ଶ୍ରୁତିଗୋଚରାଃ । ସଦା ମଧୁପଝଂକାର ଗତନିଦ୍ରାଃ ସୁମଲ୍ଲିକାଃ
ସେଠାରେ କୋଇଲିମାନଙ୍କର ମଧୁର ଡାକ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ ନିଦ୍ରାହୀନ ମଲ୍ଲି ଫୁଲ ଚାରିପାଖରେ ଘ୍ରାଣ ଭରି ଦେଇଥିଲା।
ଦାଡିମାନାଂ ସମୂହାଶ୍ଚ କର୍ଣିକାରୈଃ ସମନ୍ଵିତାଃ । କେତକୀକାନକୀଵନ୍ଯଵୃକ୍ଷରାଜିଵିରାଜିତାଃ
ଦାଡିମ୍ବ ଗଛର ଦଳ ତଥା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ ସହିତ ମିଶିଥିଲା, କେତକୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛର ଗଛମାଳିକା ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ପ୍ରମଦସଂଯୁତଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିର୍ଗାଯନ୍କଲଂ ମଧୁରଵାଗ୍ଵିଚିକୀର୍ଷଯୋଚ୍ଚୈଃ । ଉଦ୍ଯତ୍କୁଚାଭିରଭିତୋ ଵନିତାଭିରାଗାଚ୍ଛୋଭାନିଧାନ ଵପୁରୁଦ୍ଗତଭୀର୍ଵିଵେଶ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ମହିଳାମାନେ ସହିତ ମନ ଲଗାଇ, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଗୀତ ଗାଇ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ; ଉଦ୍ୟତ ଉଦର ବିଶିଷ୍ଟ ମହିଳାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ସେ ଅପୂର୍ବ ରୂପର ଧାରକ ଥିଲେ, କିଛି ଭୟ ଭିତରେ ଥିଲେ।
କାଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନୃତ୍ଯଵିଦ୍ଯାଭିସ୍ତୋଷଯଂତି ସ୍ମ ଶୋଭନମ୍ । କାଶ୍ଚିଦ୍ଗାନକଲାଭିଶ୍ଚ କାଶ୍ଚିଦ୍ଵାକ୍ଚତୁରୋଚିତୈଃ
କେହି ତାଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ କଳାରେ ଖୁସି କରୁଥିଲେ, କେହି ଗୀତ ଗାଇ ମନ ରଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଆଉ କେହି ଚତୁର ଓ ଯଥାଯଥ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ।
ଭ୍ରୂସଂଜ୍ଞଯା ପରାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ତୋଷଯାମାସୁରୁନ୍ମଦାଃ । ପରିରଂଭଣଚାତୁର୍ଯୈସ୍ତଂ ହୃଷ୍ଟଂ ଵିଦଧୁଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କେତେକ ମହିଳା ଭୃକୁଟି ଭାଙ୍ଗି ଇଂଗিত ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରୁଥିଲେ; ଚତୁର ଆଲିଙ୍ଗନରେ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ କରିଥିଲେ।
ତାଭିଃ ପୁଷ୍ପୋଚ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ଭୂଷଯାମାସ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଵାଣ୍ଯା କୋମଲଯା ଶଂସନ୍ରେମେ କାମଵପୁର୍ଧରଃ
ସେମାନେ ସହିତ ଫୁଲ ତୋଳି ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର କଲେ; କୋମଳ କଥାରେ ସେମାନେ ଏହି କାମନୀୟ ରୂପଧାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସମଯେ ରାଜରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ପ୍ରାଯାତ୍ତଦ୍ଵନଦେଶଂ ସ ହଯଃ ପରମଶୋଭନଃ
ଏଭଳି ରାଜା ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ମନୋନିୟୋଗରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବା ବେଳେ, ସେ ସବୁଠାରୁ ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ା ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ତଂ ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରରଚିତୈକଲଲାଟଦେଶଂ । ଗଂଗାସମଂ ଘୁସୃଣକୁଂକୁମ ପିଂଜରାଂଗମ୍ । ଗତ୍ଯାସମଂ ପଵନଵେଗତିରସ୍କରିଣ୍ଯା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପରମକୌତୁକଧାମଦେହମ୍
ମହିଳାମାନେ ଦେଖିଲେ—ଏହି ଘୋଡ଼ାର କପାଳରେ ସୁନାର ଏକ ତାଲି ଲାଗିଛି, ଦେହ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପରି ଚମକୁଛି, ଗନ୍ଧ କୁଙ୍କୁମରେ ରଙ୍ଗିତ, ଚାଲିବାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ପବନ ପରି ତୀବ୍ର ଓ ଦେଖିବାକୁ ଅପୂର୍ବ।
ଊଚୁଃ ପତିଂ କମଲମଧ୍ଯପିଶଂଗଵର୍ଣା -। ସ୍ତାମ୍ରାଧରପ୍ରତିଭଯାହତଵିଦ୍ରୁମାଭାଃ । ଦଂତଵ୍ରଜପ୍ରମିତହାସ୍ଯସୁଶୋଭିଵକ୍ତ୍ରାଃ । କାମସ୍ଯ ବାଣନଯନାଦିଵିମୋହନାଭାଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, ମୁକୁଳ ମଧ୍ୟର ରଙ୍ଗରେ ମୁହଁ ଚମକୁଛି, ଠୋଠ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଦାନ୍ତ କୋରଲ ପରି ଶୁଭ୍ର, ଚକ୍ଷୁ କାମଦେବଙ୍କ ବାଣ ପରି ମନ ମୋହିତ କରୁଥିଲା।
ସ୍ତ୍ରିଯ ଊଚୁଃ। କାଂତକୋଯଂ ମହାନର୍ଵାସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରୈକଶୋଭିତଃ । କସ୍ଯ ଵା ଭାତି ଶୋଭାଢ୍ଯୋ ଗୃହାଣ ସ୍ଵବଲାଦିମମ୍
ମହିଳାମାନେ କହିଲେ: 'ପ୍ରିୟ, ଏହି କଣ ବଡ଼ ଘୋଡ଼ା, ଯାହା ସୁନାର ଏକ ତାଲିରେ ଶୋଭିତ? କାହାର ଏହା, ଏତେ ଶୋଭା ଦେଖାଉଛି? ତୁମେ ଶକ୍ତିରେ ସବୁଠାରୁ ଆଗରେ, ଏହାକୁ ଧର।'
ଶେଷ ଉଵାଚ। ତଦୁକ୍ତଂ ଵଚ ଆକର୍ଣ୍ଯ ଲୀଲାଲଲିତଲୋଚନଃ । ଜଗ୍ରାହ ହଯମେକେନ କରପଦ୍ମେନ ଲୀଲଯା
ଶେଷ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଖେଳାଳି ଓ ଆନନ୍ଦମୟ, ସେ ଏକ ମନ୍ଦାର ପତ୍ର ପରି ହାତରେ ସହଜରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିଲେ।
ଵାଚଯିତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରଂ ସ୍ପଷ୍ଟଵର୍ଣସମନ୍ଵିତମ୍ । ଜହାସ ମହିଲାମଧ୍ଯେ ଜଗାଦ ଵଚନଂ ପୁନଃ
ସୁନାର ତାଲି ଉପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ଦେଖି ପଢ଼ିବା ପରେ, ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହସିଲେ ଏବଂ ପୁଣି କଥା କହିଲେ।
ରୁକ୍ମାଂଗଦ ଉଵାଚ। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନାସ୍ତି ମେ ପିତ୍ରା ସମଃ ଶୌର୍ଯେଣ ଚ ଶ୍ରିଯା । ତସ୍ମିନ୍କଥଂ ଵିଧତ୍ତେ ସ ଉତ୍ସେକଂ ରାମଭୂମିପଃ
ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ କହିଲେ, "ପୃଥିବୀରେ ମୋର ବାପାଙ୍କ ସମାନ ଶୌର୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଥିବା କେହି ନାହାନ୍ତି; ତେବେ ରାମଙ୍କ ଦେଶର ରାଜା କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିପାରିଲେ?"
ଯସ୍ଯ ରକ୍ଷାଂ ପ୍ରକୁରୁତେ ସଦା ରୁଦ୍ରଃ ପିନାକଧୃକ୍ । ଯଂ ଦେଵା ଦାନଵା ଯକ୍ଷା ନମଂତି ମଣିମୌଲିଭିଃ
ଯାହାଙ୍କୁ ପିନାକଧାରୀ ରୁଦ୍ର ସଦା ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଣିମୁକୁଟ ଧରି ଶିର ନମାନ୍ତି—
କୁରୁତାଦ୍ଵାଜିମେଧଂ ଵୈ ଜନକୋ ମେ ମହାବଲଃ । ଯା ତ୍ଵେଷ ଵାଜିଶାଲାଯାଂ ବଧ୍ନଂତୁ ମମ ଵୈ ଭଟାଃ
ମୋର ପ୍ରବଳ ବାପା ଜନକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ; ଯେଉଁ ଘୋଡ଼ା ଏଠାରେ ଅଛି, ଏହାକୁ ମୋର ସେନାମାନେ ବାନ୍ଧନ୍ତୁ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ମହିଲାସ୍ତା ମନୋହରାଃ । ପ୍ରହର୍ଷଵଦନା ଜାତାଃ କାଂତଂ ତୁ ପରିରେଭିରେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଆକର୍ଷକ ମହିଳାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ହଯଂ ପୁତ୍ରୋ ରାଜ୍ଞୋ ଵୀରମଣେର୍ମହାନ୍ । ପୁରଂ ପତ୍ନୀସମାଯୁକ୍ତୋ ମହୋତ୍ସାହମଵୀଵିଶତ୍
ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରି, ରାଜା ବୀରମଣିଙ୍କ ପ୍ରଭଳ ପୁଅ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମୃଦଂଗଧ୍ଵନିଷୁ ପ୍ରୋଚ୍ଚୈରାହତେଷୁ ସମଂତତଃ । ବଂଦିଭିଃ ସଂସ୍ତୁତଃ ପ୍ରାଗାତ୍ସ୍ଵପିତୁର୍ମଂଦିରଂ ମହତ୍
ଚାରିପାଖରେ ଢୋଳ ତାଲର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ଓ ବନ୍ଦୀମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କର ବଡ଼ ମହଳକୁ ଯାଇଥିଲେ।