ଜଲେ କିଂ ଵିନିମଗ୍ନୋଽସୌ ହୃତୋ ଵା କେନ ମାନିନା । ତନ୍ମେ କଥଯତ କ୍ଷିପ୍ରଂ କଥଂ ଯୂଯଂ ଵିମୋହିତାଃ
'ଘୋଡାଟି ଜଳରେ ଡୁବିଗଲା କି, କିମ୍ବା କିଏ ଗର୍ବିତ ଲୋକ ତାହାକୁ ନେଇଗଲା? ତୁମେମାନେ କିପରି ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହ।'
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ରଘୁଵରସ୍ଯ ହି । କଥଯାମାସୁସ୍ତେ ସର୍ଵଂ ଵୀରାଃ ଶୂରଶିରୋମଣିମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବଳବାନ ବୀରମାନେ ସେ ବୀରଶିରୋମଣିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଜନା ଊଚୁଃ। ସ୍ଵାମିନ୍ଵଯଂ ନ ଜାନୀମୋ ମୁହୂର୍ତମଭଵଜ୍ଜଲେ । ନିମମଜ୍ଜ ତତୋ ନାଯାଦ୍ଧଯସ୍ତଵ ମନୋହରଃ
ଲୋକମାନେ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ଆମେ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ; ଆମେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଜଳରେ ଥିଲୁ, ତାପରେ ଡୁବିଗଲୁ, ଆପଣଙ୍କର ମନୋହର ଘୋଡା ଫେରିଆସିଲା ନାହିଁ।'
ତ୍ଵମେଵ ତତ୍ର ଗତ୍ଵେମଂ ଵାହମାନଯ ଵେଗତଃ । ଅସ୍ମାଭିସ୍ତତ୍ର ଗଂତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାମତେ
ଆପଣ ଏଠିକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଘୋଡାକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଏଠିକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପ୍ରଭୁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତେଷାଂ ସୈନିକାନାଂ ରଘୂଦ୍ଵହଃ । ଖେଦଂ ପ୍ରାପ ଜନାନ୍ପଶ୍ଯଞ୍ଜଲସଂତରଣୋଦ୍ଯତାନ୍
ସେନାମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ ରାଜା ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ଲୋକମାନେ ଜଳ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ଦେଖି।
ଉଵାଚ ମଂତ୍ରିମୁଖ୍ଯଂ ସ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ ପରମ୍ । କଥଂ ଵାହସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ଵଦସ୍ଵ ତତ୍
ସେ ମନ୍ତ୍ରୀପ୍ରଧାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? କିପରି ଘୋଡାକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବାଯିବ? ଦୟାକରି କହ।'
କେ ତତ୍ର ଶୂରାଃ ସଂଯୋଜ୍ଯା ଜଲେଽନ୍ଵେଷଯିତୁଂ ହଯମ୍ । କୋ ଵା ନଯିଷ୍ଯତେ ଵାହଂ କେନୋପାଯେନ ତଦ୍ଵଦ
ଏଠି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠି ଶୂରବୀର ଜଳରେ ଘୋଡାକୁ ଖୋଜିବାକୁ ପଠାଯିବ? କେଉଁଠି ଘୋଡାକୁ ଆଣିପାରିବ, କିପରି ଉପାୟରେ? ଏହା କହ।
ଇତି ରାଜ୍ଞୋଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁମତିର୍ମଂତ୍ରିସତ୍ତମଃ । ଉଵାଚ ସମଯେ ଯୋଗ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ହର୍ଷଯନ୍ନିଵ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତି ସମୟ ଅନୁସାରେ କଥା କହିଲେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଥିବା ପରି।
ସ୍ଵାମିନ୍ନସ୍ତି ତଵ ଶ୍ରୀମଞ୍ଛକ୍ତିରଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ । ପାତାଲଗମନେ ଶକ୍ତିର୍ଜଲମଧ୍ଯାଦିହ ସ୍ଫୁଟମ୍
ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ଅଛି; ପାତାଳକୁ ଯିବା ଶକ୍ତି ଏଠି ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଅଛି।
ଅନ୍ଯଚ୍ଚ ପୁଷ୍କଲସ୍ଯାପି ଶକ୍ତିରସ୍ତି ମହାତ୍ମନଃ । ହନୂମତୋଽପି ରାମସ୍ଯ ପାଦସେଵାପରସ୍ଯ ଚ
ଏହା ସହିତ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ଅଛି, ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ୍ ଓ ରାମଙ୍କ ପାଦସେବାରେ ନିରତ ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଯୂଯଂ ତ୍ରଯୋ ଗତ୍ଵା ହଯମାନଯତ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଯତୋ ଭଵେଦ୍ଵାହମେଧୋ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ତେଣୁ ଆପଣମାନେ ତିନିଜଣ ଯାଇ ଘୋଡାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆଣିବା ଉଚିତ, କାରଣ ରଘୁନାଥଙ୍କର ବିବେକୀ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବା ଦରକାର।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଵୀରହା । ସ୍ଵଯଂ ଵିଵେଶ ତୋଯାଂତର୍ହନୁମତ୍ପୁଷ୍କଲାନ୍ଵିତଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପରଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନିଜେ ହନୁମାନ୍ ଓ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ସହିତ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଯାଵଜ୍ଜଲଂ ଵିଵେଶାସୌ ତାଵତ୍ପୁରମଦୃଶ୍ଯତ । ଅନେକୋଦ୍ଯାନଶୋଭାଢ୍ଯମମେଯଂ ପୁଟଭେଦନମ୍
ସେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ଅନେକ ଉଦ୍ୟାନରେ ଶୋଭିତ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୃହରେ ଭରିଥିବା ଏକ ସହର ଦେଖାଗଲା।
ତତ୍ର ମାଣିକ୍ଯରଚିତେ ସ୍ତଂଭେ ସ୍ଵର୍ଣମଯେ ହଯମ୍ । ବଦ୍ଧଂ ଦଦର୍ଶ ରାମସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରସୁଶୋଭିତମ୍
ସେଠାରେ ମାଣିକରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଥମ୍ଭାରେ ରାମଙ୍କ ଘୋଡାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଥିଲା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ।
ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତତ୍ର ମନୋହାରି ରୂପଧାରିଣ୍ଯ ଉତ୍ତମାଃ । ସେଵଂତେ ସୁଂଦରୀମେକାଂ ପର୍ଯଂକେ ସୁଖମାସ୍ଥିତାମ୍
ସେଠାରେ ମନୋହାରି ରୂପରେ ଶୋଭିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଶୋଇଥିବା ଶୟନରେ ସୁଖରେ ବସିଥିବା ଦେଖି ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରାଵୋଚନ୍ସ୍ଵାମିନୀଂ ପ୍ରତି । ଏତେଽଲ୍ପଵର୍ଷ୍ମଵଯସୋ ମାଂସପୁଷ୍ଟକଲେଵରାଃ
ସେମାନେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏମାନେ ଅଳ୍ପ ବୟସର, ଛୋଟ ଶରୀରର, କିନ୍ତୁ ମାଂସରେ ପୁଷ୍ଟ।'
ଭଵିଷ୍ଯଂତି ତଵ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାହାରସ୍ଯ ଫଲଂ ମହତ୍ । ଏତେଷାଂ ଶୋଣିତଂ ସ୍ଵାଦୁ ପୁରୁଷାଣାଂ ଗତାଯୁଷାମ୍
ଏମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଫଳଦାୟକ ଖାଦ୍ୟ ହେବେ; ଏମାନଙ୍କର ଶୋଣିତ, ଯାହାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ, ଅତି ସ୍ୱାଦୁ।
ଏତଦ୍ଵଚଃ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ସେଵକୀନାଂ ଵରାଂଗନା । ଜହାସ କିଂଚିଦ୍ଵଦନଂ ନର୍ତଯଂତୀ ଭ୍ରୁଵାନଘା
ସେବକୀମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ତମ ନାରୀ ହସିଲେ, ଅଳ୍ପ ମୁହଁ ହସି ଭୃକୁଟି ଉଠାଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ତାଵତ୍ତ୍ରଯସ୍ତେ ସଂପ୍ରାପ୍ତାଃ ସନ୍ନାହଶ୍ରୀ ଵିଶୋଭିତାଃ । ଶିରସ୍ତ୍ରାଣାନି ଦଧତଃ ଶୌର୍ଯଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ
ଏହି ସମୟରେ, ସେ ତିନିଜଣ ସେନାପତି ସଜିଧଜି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ପହିନି, ଶିରସ୍ତ୍ରାଣ ପିନ୍ଧି, ସୌର୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଭରିଥିବା ଆସିଗଲେ।
ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହିଲାସ୍ତତ୍ର ସୌଂଦର୍ଯଶ୍ରୀସମନ୍ଵିତାଃ । ପ୍ରୋଚୁସ୍ତେ ଵିସ୍ମଯଂ ଵିପ୍ର କିମିଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ମହତ୍
ସେଠାରେ ଶୋଭା ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ନାରୀମାନେ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ବଡ଼ ଦୃଶ୍ୟ କଣ?'
ନମଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ଦେଵଵରାଂଗନାଃ । କିରୀଟମଣିଵିଦ୍ଯୋତଦ୍ଯୋତିତାଂଘ୍ରିଯୁଗାସ୍ତତଃ
ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିର ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଦୁଇଟି ପାଦ ମୁକୁଟର ମଣିର ଆଲୋକରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା ।
ସା ତାନ୍ପପ୍ରଚ୍ଛ ପୁରୁଷାନ୍ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠା ତୁ ଭାମିନୀ । କେ ଯୂଯମତ୍ର ସଂପ୍ରାପ୍ତାଃ କଥଂ ଚାପଧରା ନରାଃ
ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିଳାଟି ସେହି ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେମାନେ କିଏ? କେମିତି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ତୁମେମାନେ କାହିଁକି ଧନୁଷ ଧରିଛ?'
ମତ୍ସ୍ଥଲଂ ସର୍ଵଦେଵାନାମଗମ୍ଯଂ ମୋହନଂ ମହତ୍ । ଅତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତସ୍ଯ ତୁ କ୍ଵାପି ନିଵୃତ୍ତିର୍ନ ଭଵତ୍ଯୁତ
ମୋର ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ ଏବଂ ମନମୋହକ । ଏଠାକୁ ଯିଏ ଆସିଯାଏ, ସେଠାରୁ ପୁଣି ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
ଅଶ୍ଵୋଽଯଂ କସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଵୈ କଥଂ ଚାମରଵୀଜିତଃ । ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରେଣ ଶୋଭାଢ୍ଯଃ କଥଯଂତୁ ମମାଗ୍ରତଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ା କେଉଁ ରାଜାଙ୍କର? ଏହାକୁ କିପରି ଚାମର ଦ୍ୱାରା ପଖା କରାଯାଇଛି? ସୁନାର ପାତରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଘୋଡ଼ା ବିଷୟରେ ମୋ ପାଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହ ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୋହନାଚାରସଂଯୁତମ୍ । ହନୂମାଂସ୍ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଗତଭୀଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ଶେଷ କହିଛନ୍ତି — ସେ ମହିଳାଙ୍କର ମନମୋହକ ଚଳନରେ ଭରିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ୍ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ହସିଥିବା ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଵଯଂ ଵୈ କିଂକରା ରାଜ୍ଞସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଶିଖାମଣେଃ । ତ୍ରିଲୋକୀଯଂ ପ୍ରଣମତେ ସର୍ଵଦେଵଶିରୋମଣିମ୍
ଆମେମାନେ ତିନି ଲୋକର ମୁକୁଟମଣି ରାଜାଙ୍କ ଦାସ । ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି, ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି ।
ରାମଭଦ୍ରସ୍ଯ ଜାନୀହି ହଯମେଧପ୍ରଵର୍ତିତୁଃ । ପ୍ରମୁଂଚ ଵାହମସ୍ମାକଂ କଥଂ ବଦ୍ଧୋ ଵରାଙ୍ଗନେ
ଏହି ଘୋଡ଼ା ରାମଭଦ୍ରଙ୍କର, ଯିଏ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି । ମହିଳେ, ଦୟାକରି ଆମ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଏହା କାହିଁକି ବନ୍ଧାଯାଇଛି?
ଵଯଂ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୁଶଲାଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦାଃ । ନଯିଷ୍ଯାମୋ ବଲାଦ୍ଵାହଂ ହତ୍ଵା ତତ୍ପ୍ରତିରୋଧକାନ୍
ଆମେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ । ଯଦି ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିରୋଧ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଶକ୍ତିବଳେ ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇଯିବୁ ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ଲଵଙ୍ଗସ୍ଯ ଵରାଙ୍ଗନା । ଵିଵରସ୍ଥା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହସଂତୀ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦା
ବାନରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉତ୍ତମ ମହିଳା ଗୁହା ମୁହଁରେ ଦଢ଼ିଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ହସି ଓ ମିଠା କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ମଯାନୀତମିମଂ ଵାହଂ ନ କୋମୋଚଯିତୁଂ କ୍ଷମଃ । ଵର୍ଷାଯୁତେନ ନିଶିତୈର୍ବାଣକୋଟିଭିରୁଚ୍ଛିଖୈଃ
ମୁଁ ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ । ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣର ଶିର ଉଠାଇ ରହିଛି ।