ତ୍ଵନ୍ନାମଗର୍ଜନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାପାତକକୁଂଜରାଃ । ପଲାଯଂତେ ମହାରାଜ କୁତ୍ରଚିତ୍ସ୍ଥାନଲିପ୍ସଯା
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମ ନାମର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ମହାପାପର ହାତୀମାନେ ଭୟରେ ଏଠୁ ସେଠାକୁ ଲୁଚିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତଵ କଥଂ ହତ୍ଯା ମହାପୁଣ୍ଯଦଦର୍ଶନ । ରାମ ତ୍ଵତ୍ସୁକଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୂତଃ ସଦ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହିପରି, ଯିଏ ମହାପୁଣ୍ୟର ଦର୍ଶନ କରେ, ସେଠି ପାପ କିପରି ହେବ? ହେ ରାମ, ତୁମ ମଧୁର କଥା ଶୁଣିଲେ ମାନେ ସତ୍ୟସତ୍ଵରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ମଯା ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ଗଂଗାଯାସ୍ତୀରଵାସିନାମ୍ । ଋଷୀଣାଂ ମୁଖତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତମେତତ୍ପୁରାଵିଦାମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କୃତଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କର ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲି।
ତାଵତ୍ପାପଭିଯଃ ପୁଂସାଂ କାତରାଣାଂ ସୁପାପିନାମ୍ । ଯାଵନ୍ନ ଵଦତେ ଵାଚା ରାମନାମମନୋହରମ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ପାପକୁ ଭୟ କରେ ଓ ବହୁତ ପାପୀ, ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ ରହିଥାଏ, ଯେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମନୋହର ରାମନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଧନ୍ଯୋଽହମଧୁନା ମମ ସଂସୃତିନାଶନମ୍ । ସାଂପ୍ରତଂ ସୁଲଭଂ ରାମଚଂଦ୍ର ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାଦଭୂତ୍
ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମୋ ସଂସାର ନାଶ ସହଜ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଂତଂ ସ ମୁନିଂ ପୂଜଯାମାସ ତତ୍ର ଵୈ । ସର୍ଵେ ମୁନିଜନାଃ ସାଧୁ ସାଧୁ ଵାକ୍ଯମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ 'ଭଲ କହିଲେ, ଭଲ କହିଲେ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅତ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯମଭୂତ୍ତତ୍ର ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ । ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଭକ୍ତିପରାଯଣ
ଶେଷ କହିଲେ: ସେଠାରେ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଲା; ମୁଁ ଏହା କହୁଛି, ହେ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ, ରାମଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଋଷିମାନେ।
ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାରାଜଂ ଯାଦୃଶଂ ଧ୍ଯାନଗୋଚରମ୍ । ଅତ୍ଯଂତଂ ହର୍ଷମାପନ୍ନୋ ଜଗାଦ ସ ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍
ଧ୍ୟାନରେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ମୁନି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ ସଂଶୃଣୁତ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସୁମନୋହରମ୍ । ମାଦୃଶଃ କୋ ନ ଭୂଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଭାଗ୍ଯଵାନ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋର ଏହି ମନୋହର କଥା ଶୁଣ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମୋ ପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କିଏ ହେବ?
ନାସ୍ତି ମତ୍ସଦୃଶଃ କୋପି ନ ଜାତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯଦ୍ରାମଭଦ୍ରୋ ମାଂ ନତ୍ଵା ସ୍ଵାଗତଂ ପରିପୃଷ୍ଟଵାନ୍
ମୋ ପରି କେହି ନାହିଁ, ନ ଜନ୍ମିଛି, ନ ହେବ, କାରଣ ରାମ ନିଜେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରି, ମୋ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସ୍ନ କଲେ।
ଯତ୍ପାଦପଂକଜରଜଃ ଶ୍ରୁତିମୃଗ୍ଯଂ ସଦୈଵ ହି । ସୋଽଦ୍ଯ ମତ୍ପାଦଯୋଃ ପାଥଃ ପୀତ୍ଵା ପୂତମମନ୍ଯତ
ଯାହାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ଧୂଳି ବେଦମାନେ ସଦା ଚାହାଁନ୍ତି, ସେ ଆଜି ମୋ ପାଦର ଜଳ ପିଇ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର ଭାବିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵଦତସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଫୋଟୋଽଭଵତ୍ତଦା । ନିର୍ଗତଂ ତଦ୍ଭଵଂ ତେଜୋ ଵିଵେଶ ରଘୁନାଯକେ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ସେଠାରେ ଏକ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ତେଜ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସେ ତେଜ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ରଘୁନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସରଯୂତୀରମଂଡପେ । ସାଯୁଜ୍ଯମୁକ୍ତିଂ ସଂପ୍ରାପ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭାଂ ଯୋଗିଭିର୍ଜନୈଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସରୟୂ ତୀରର ମଣ୍ଡପରେ ସେ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ସାୟୁଜ୍ୟ ମୁକ୍ତି, ତାହା ପାଇଲେ।
ଦିଵି ତୂର୍ଯନିନାଦୋଽଭୂଦ୍ଵୀଣାନାଦୋଽଭଵତ୍ତଦା । ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ପପାତାଗ୍ରେ ପଶ୍ଯତାଂ ଚିତ୍ରମଦ୍ଭୁତମ୍
ସେ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଦେବାଦିନ୍ୟା ଓ ବୀଣାର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ସମ୍ମୁଖରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚମତ୍କାର ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା।
ମୁନଯୋଽପ୍ଯେତଦୀକ୍ଷିତ୍ଵା ପ୍ରଶଂସଂତୋ ମୁନୀଶ୍ଵରମ୍ । କୃତାର୍ଥୋଯଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯଦ୍ରାମଵପୁଷୀକ୍ଷିତଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ, 'ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେଲା, କାରଣ ସେ ରାମଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖିପାରିଲେ।'
ସୂତ ଉଵାଚ। ଏତଦାଖ୍ଯାନକଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଉଦାରଧୀଃ । ପରମଂ ହର୍ଷମାପେଦେ ଜଗାଦ ଚ ଫଣୀଶ୍ଵରମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ ମହାମନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ସର୍ପମହାରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଉଵାଚ। କଥାଂ ସଂଶୃଣ୍ଵତେ ମହ୍ଯଂ ତୃପ୍ତିର୍ନାସ୍ତି ଫଣୀଶ୍ଵର । ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଭକ୍ତାର୍ତିହାରିକୀର୍ତିକରସ୍ଯ ଵୈ
ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ: 'ଫଣୀଶ୍ୱର, ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣୁଛି, ମୋର ମନ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହିଁ; କାରଣ ଏହି କଥା ରଘୁନାଥଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଯିଏ ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାଙ୍କର କୀର୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରେ।'
ଧନ୍ଯ ଆରଣ୍ଯକୋ ନାମ ମୁନିର୍ଵେଦଧରଃ ପରଃ । ରଘୁନାଥଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦେହଂ ତତ୍ଯାଜ ନଶ୍ଵରମ୍
ଧନ୍ୟ ଥିଲେ ଆରଣ୍ୟକ ନାମକ ମୁନି, ଯିଏ ବେଦର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ; ସେ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଦେଖି ନଶ୍ୱର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ରାଜ୍ଞୋ ହଯଃ କୁତ୍ର ଗତଃ କେନ ନିଯଂତ୍ରିତଃ । କଥଂ ତତ୍ର ରମାନାଥ କୀର୍ତିର୍ଜାତା ଫଣୀଶ୍ଵର
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡା କେଉଁଠି ଗଲା, କିଏ ତାହାକୁ ଧରିଲା? ରମାନାଥଙ୍କର କୀର୍ତି ସେଠାରେ କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଫଣୀଶ୍ୱର?
ସର୍ଵଂ କଥଯ ମେ ତଥ୍ଯଂ ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସ୍ତି ଯତୋ ଭଵାନ୍ । ଧରାଧରଵପୁର୍ଧାରୀ ସାକ୍ଷାତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଧୃକ୍
ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହ, କାରଣ ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଛ; ତୁମେ ପାହାଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛ ଏବଂ ସେଠାର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାଂତରାତ୍ମନା । ଉଵାଚ ରାମଚାରିତ୍ରଂ ତତ୍ତଦ୍ଗୁଣକଥୋଦଯମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ଅନ୍ତର୍ଆତ୍ମାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣ ଓ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ସାଧୁ ପୃଚ୍ଛସି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ରଘୁନାଥଗୁଣାନ୍ମୁହୁଃ । ଶ୍ରୁତା ନ ଶ୍ରୁତଵତ୍କୃତ୍ଵା ତେଷୁ ଲୋଲୁପତାଂ ଦଧତ୍
ଶେଷ କହିଲେ: 'ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ରଘୁନାଥଙ୍କର ଗୁଣ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ; ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନ ଶୁଣିଥିବା ପରି ଆଗ୍ରହ ଦେଖାଉଛ।'
ତତୋ ନିରଗମଦ୍ଵାହଃ ସୈନିକୈର୍ବହୁଭିଵୃତଃ । ରେଵାତୀରେ ମନୋଜ୍ଞେ ତୁ ମୁନିଵୃଂଦନିଷେଵିତେ
ତାପରେ ଘୋଡାଟି ବହୁ ସେନାପତିଙ୍କ ସହିତ ରେବା ନଦୀର ମନୋହର କୂଳକୁ ଚାଲିଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ମୁନିମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି।
ସେନାଚରାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ଯତ୍ର ଵାହସ୍ତତସ୍ତତଃ । ପ୍ରସର୍ପଂତି ନିରୀକ୍ଷଂତସ୍ତନ୍ମାର୍ଗଂ ରଣକୋଵିଦାଃ
ଏହାପରେ ସମସ୍ତ ସେନା ଚରମାନେ ଘୋଡା ଯେଉଁଠାରେ ଯାଉଥିଲା, ସେଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ; ସେମାନେ ତାହାର ଚାଳ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ଵାଜୀ ଗତୋଽଥ ରେଵାଯା ହ୍ରଦେଽଗାଧଜଲାନ୍ଵିତେ । ଭାଲେ ସ୍ଵର୍ଣଭଵଂ ପତ୍ରଂ ଧାରଯନ୍ପୂଜିତାଂଗକଃ
ଘୋଡାଟି ଗଭୀର ଜଳ ଥିବା ରେବା ନଦୀର ହ୍ରଦକୁ ଗଲା, ତାହାର କପାଳରେ ସୁନାର ପତ୍ର ଲାଗିଥିଲା, ଶୋଭିତ ଓ ପୂଜିତ ଥିଲା।
ତତୋ ଜଲେ ମମଜ୍ଜାସୌ ରାମଚଂଦ୍ର ହଯୋ ଵରଃ । ତଦା ସର୍ଵେ ମହାଶୂରାସ୍ତତ୍ର ଵିସ୍ମଯମାଗତାଃ
ତାପରେ ସେ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡାଟି ଜଳରେ ଡୁବିଗଲା; ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ବଳବାନ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତୈଃ ପରସ୍ପରମେଵୋଚେ କଥଂ ହଯସମାଗମଃ । କୋଽତ୍ର ଗଂତା ଜଲେ ଵାହମାନେତୁଂ ତଂ ମହୋଦଯମ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ: 'ଘୋଡାଟି କିପରି ମିଳିବ? କିଏ ଏହି ମହାନ ଘୋଡାକୁ ଜଳରୁ ଆଣିବ?'
ଇତି ଯାଵତ୍ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ମଂତ୍ରଯଂତେ ପରସ୍ପରମ୍ । ତାଵଦ୍ଵୀରଶତୈଃ ସାର୍ଧମାଜଗାମ ରଘୋଃ ପତିଃ
ଏଭଳି ସେମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବାବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ନାୟକ ଶତଶଃ ବୀରମାନେ ସହିତ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିମନସ୍କାନ୍ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନସଂଜ୍ଞିତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ମେଘଗଂଭୀରଵାଚା ଵୀରଶିରୋମଣିଃ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅସ୍ତିର ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନାମକ ବୀରଶିରୋମଣି ମେଘର ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ ପଚାରିଲେ।
କିଂ ସ୍ଥିତଂ ନିଖିଲୈରଦ୍ଯ ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସଂଘଶୋ ଜଲେ । କୁତ୍ରାଶ୍ଵୋ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରେଣ ଶୋଭିତଃ
'ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଜଳରେ ଏମିତି ଦଣ୍ଡାୟମାନ କାହିଁକି ଅଛ? ରଘୁନାଥଙ୍କ ସୁନାର ପତ୍ର ଲାଗିଥିବା ଘୋଡା କେଉଁଠି?'