ଚଂଦନେନ ଵିଲିପ୍ଯାଥ ଗାଂ ଚ ପ୍ରାଦାତ୍ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ । ଉଵାଚ ଚ ଵଚୋ ରମ୍ଯଂ ଦେଵଦେଵେଂଦ୍ର ସେଵିତଃ
ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଦୁଧରେ ଭରିଥିବା ଗାଁ ଦେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ପ୍ରଭୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କହିଲେ।
ସ୍ଵାମିନ୍ମଖୋ ମଯା ଵାଜିମେଧସଂଜ୍ଞଃ କ୍ରିଯେତ ହ । ସୋଯଂ ତ୍ଵଚ୍ଚରଣା ଯାତାଦଦ୍ଯପୂର୍ଣୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ନାମକ ଯଜ୍ଞ କରିଛି; ଆପଣଙ୍କ ପାଦରେ ଆଗମନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆଜି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।’
ଅଦ୍ଯ ମେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯୋତ୍ଥ ପାପହାନିଂ କରିଷ୍ଯତି । ଅଶ୍ଵମେଧଃ କ୍ରତୁର୍ଯୁଷ୍ମଚ୍ଚରଣେନ ପଵିତ୍ରିତଃ
‘ଆଜି, ଆପଣଙ୍କ ପାଦରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ମୋର ଜନିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଦୋଷକୁ ଦୂର କରିଦେବ।’
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ରାଜରାଜେଂଦ୍ରସେଵିତମ୍ । ଆରଣ୍ଯକ ଉଵାଚେଦଂ ହସନ୍ମାଧ୍ଵ୍ଯା ଗିରା ମୁନିଃ
ଏପରି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ଏହି ଶବ୍ଦ କହୁଥିବାବେଳେ, ଅରଣ୍ୟକ ମୁନି ମଧୁର ହସରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—
ସ୍ଵାମିଂସ୍ତଵ ତୁ ଯୁକ୍ତଂ ହି ଵଚୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଭୂମିପ । ତ୍ଵନ୍ମୂର୍ତଯୋ ମହାରାଜ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ
‘ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଯଥାଯଥିକ, ବ୍ରାହ୍ମଣରେ ଭକ୍ତି ଥିବା ରାଜା; ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ରୂପ।’
ତ୍ଵଂ ଯଦା ବ୍ରହ୍ମପୂଜାଦି ଶୁଭଂ କର୍ମ କରିଷ୍ଯସି । ତତୋଽଖିଲା ନୃପା ଵିପ୍ରଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯଂତି ଭୂମିପ
‘ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମପୂଜା ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ତେବେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ, ଭୂମିପତି।’
ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ଯନ୍ମହାରାଜ ଵିପ୍ରହତ୍ଯାପନୁତ୍ତଯେ । ଯାଗଂ କରୋମି ଵିମଲଂ ତତ୍ତୁ ହାସ୍ଯକରଂ ଵଚଃ
ହେ ମହାରାଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଥିରେ କିଛି ହସ୍ୟାସ୍ପଦ ଅଛି।
ତ୍ଵନ୍ନାମସ୍ମରଣାନ୍ମୂଢଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଵର୍ଜିତଃ । ସର୍ଵପାପାବ୍ଧିମୁତ୍ତୀର୍ଯ ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁ ମୂଢ଼ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ନାମ ସ୍ମରଣ କରି ସମସ୍ତ ପାପର ସାଗରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ସର୍ଵଵେଦେତିହାସାନାଂ ସାରାର୍ଥୋଽଯମିତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଯଦ୍ରାମନାମସ୍ମରଣଂ କ୍ରିଯତେ ପାପତାରକମ୍
ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ପୁରାଣର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଏହି— ଯେଉଁଠି ରାମ ନାମର ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ପାପ ନଶ୍ଵାନ୍ତ ହୁଏ।
ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତି ପାପାନି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସମାନି ଚ । ନ ଯାଵତ୍ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ନାମ ରାମଚଂଦ୍ର ତଵ ସ୍ଫୁଟମ୍
ହେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ନାମ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଅନ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ପାପଗୁଡ଼ିକ ଗର୍ଜନ କରି ରହେ।
ତ୍ଵନ୍ନାମଗର୍ଜନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାପାତକକୁଂଜରାଃ । ପଲାଯଂତେ ମହାରାଜ କୁତ୍ରଚିତ୍ସ୍ଥାନଲିପ୍ସଯା
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମ ନାମର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ମହାପାପର ହାତୀମାନେ ଭୟରେ ଏଠୁ ସେଠାକୁ ଲୁଚିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତଵ କଥଂ ହତ୍ଯା ମହାପୁଣ୍ଯଦଦର୍ଶନ । ରାମ ତ୍ଵତ୍ସୁକଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୂତଃ ସଦ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହିପରି, ଯିଏ ମହାପୁଣ୍ୟର ଦର୍ଶନ କରେ, ସେଠି ପାପ କିପରି ହେବ? ହେ ରାମ, ତୁମ ମଧୁର କଥା ଶୁଣିଲେ ମାନେ ସତ୍ୟସତ୍ଵରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ମଯା ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ଗଂଗାଯାସ୍ତୀରଵାସିନାମ୍ । ଋଷୀଣାଂ ମୁଖତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତମେତତ୍ପୁରାଵିଦାମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କୃତଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କର ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲି।
ତାଵତ୍ପାପଭିଯଃ ପୁଂସାଂ କାତରାଣାଂ ସୁପାପିନାମ୍ । ଯାଵନ୍ନ ଵଦତେ ଵାଚା ରାମନାମମନୋହରମ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ପାପକୁ ଭୟ କରେ ଓ ବହୁତ ପାପୀ, ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ ରହିଥାଏ, ଯେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମନୋହର ରାମନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଧନ୍ଯୋଽହମଧୁନା ମମ ସଂସୃତିନାଶନମ୍ । ସାଂପ୍ରତଂ ସୁଲଭଂ ରାମଚଂଦ୍ର ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାଦଭୂତ୍
ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମୋ ସଂସାର ନାଶ ସହଜ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଂତଂ ସ ମୁନିଂ ପୂଜଯାମାସ ତତ୍ର ଵୈ । ସର୍ଵେ ମୁନିଜନାଃ ସାଧୁ ସାଧୁ ଵାକ୍ଯମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ 'ଭଲ କହିଲେ, ଭଲ କହିଲେ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅତ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯମଭୂତ୍ତତ୍ର ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ । ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଭକ୍ତିପରାଯଣ
ଶେଷ କହିଲେ: ସେଠାରେ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଲା; ମୁଁ ଏହା କହୁଛି, ହେ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ, ରାମଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଋଷିମାନେ।
ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାରାଜଂ ଯାଦୃଶଂ ଧ୍ଯାନଗୋଚରମ୍ । ଅତ୍ଯଂତଂ ହର୍ଷମାପନ୍ନୋ ଜଗାଦ ସ ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍
ଧ୍ୟାନରେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ମୁନି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ ସଂଶୃଣୁତ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସୁମନୋହରମ୍ । ମାଦୃଶଃ କୋ ନ ଭୂଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଭାଗ୍ଯଵାନ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋର ଏହି ମନୋହର କଥା ଶୁଣ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମୋ ପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କିଏ ହେବ?
ନାସ୍ତି ମତ୍ସଦୃଶଃ କୋପି ନ ଜାତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯଦ୍ରାମଭଦ୍ରୋ ମାଂ ନତ୍ଵା ସ୍ଵାଗତଂ ପରିପୃଷ୍ଟଵାନ୍
ମୋ ପରି କେହି ନାହିଁ, ନ ଜନ୍ମିଛି, ନ ହେବ, କାରଣ ରାମ ନିଜେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରି, ମୋ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସ୍ନ କଲେ।
ଯତ୍ପାଦପଂକଜରଜଃ ଶ୍ରୁତିମୃଗ୍ଯଂ ସଦୈଵ ହି । ସୋଽଦ୍ଯ ମତ୍ପାଦଯୋଃ ପାଥଃ ପୀତ୍ଵା ପୂତମମନ୍ଯତ
ଯାହାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ଧୂଳି ବେଦମାନେ ସଦା ଚାହାଁନ୍ତି, ସେ ଆଜି ମୋ ପାଦର ଜଳ ପିଇ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର ଭାବିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵଦତସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଫୋଟୋଽଭଵତ୍ତଦା । ନିର୍ଗତଂ ତଦ୍ଭଵଂ ତେଜୋ ଵିଵେଶ ରଘୁନାଯକେ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ସେଠାରେ ଏକ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ତେଜ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସେ ତେଜ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ରଘୁନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସରଯୂତୀରମଂଡପେ । ସାଯୁଜ୍ଯମୁକ୍ତିଂ ସଂପ୍ରାପ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭାଂ ଯୋଗିଭିର୍ଜନୈଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସରୟୂ ତୀରର ମଣ୍ଡପରେ ସେ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ସାୟୁଜ୍ୟ ମୁକ୍ତି, ତାହା ପାଇଲେ।
ଦିଵି ତୂର୍ଯନିନାଦୋଽଭୂଦ୍ଵୀଣାନାଦୋଽଭଵତ୍ତଦା । ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ପପାତାଗ୍ରେ ପଶ୍ଯତାଂ ଚିତ୍ରମଦ୍ଭୁତମ୍
ସେ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଦେବାଦିନ୍ୟା ଓ ବୀଣାର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ସମ୍ମୁଖରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚମତ୍କାର ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା।
ମୁନଯୋଽପ୍ଯେତଦୀକ୍ଷିତ୍ଵା ପ୍ରଶଂସଂତୋ ମୁନୀଶ୍ଵରମ୍ । କୃତାର୍ଥୋଯଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯଦ୍ରାମଵପୁଷୀକ୍ଷିତଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ, 'ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେଲା, କାରଣ ସେ ରାମଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖିପାରିଲେ।'
ସୂତ ଉଵାଚ। ଏତଦାଖ୍ଯାନକଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଉଦାରଧୀଃ । ପରମଂ ହର୍ଷମାପେଦେ ଜଗାଦ ଚ ଫଣୀଶ୍ଵରମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ ମହାମନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ସର୍ପମହାରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଉଵାଚ। କଥାଂ ସଂଶୃଣ୍ଵତେ ମହ୍ଯଂ ତୃପ୍ତିର୍ନାସ୍ତି ଫଣୀଶ୍ଵର । ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଭକ୍ତାର୍ତିହାରିକୀର୍ତିକରସ୍ଯ ଵୈ
ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ: 'ଫଣୀଶ୍ୱର, ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣୁଛି, ମୋର ମନ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହିଁ; କାରଣ ଏହି କଥା ରଘୁନାଥଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଯିଏ ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାଙ୍କର କୀର୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରେ।'
ଧନ୍ଯ ଆରଣ୍ଯକୋ ନାମ ମୁନିର୍ଵେଦଧରଃ ପରଃ । ରଘୁନାଥଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦେହଂ ତତ୍ଯାଜ ନଶ୍ଵରମ୍
ଧନ୍ୟ ଥିଲେ ଆରଣ୍ୟକ ନାମକ ମୁନି, ଯିଏ ବେଦର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ; ସେ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଦେଖି ନଶ୍ୱର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ରାଜ୍ଞୋ ହଯଃ କୁତ୍ର ଗତଃ କେନ ନିଯଂତ୍ରିତଃ । କଥଂ ତତ୍ର ରମାନାଥ କୀର୍ତିର୍ଜାତା ଫଣୀଶ୍ଵର
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡା କେଉଁଠି ଗଲା, କିଏ ତାହାକୁ ଧରିଲା? ରମାନାଥଙ୍କର କୀର୍ତି ସେଠାରେ କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଫଣୀଶ୍ୱର?
ସର୍ଵଂ କଥଯ ମେ ତଥ୍ଯଂ ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସ୍ତି ଯତୋ ଭଵାନ୍ । ଧରାଧରଵପୁର୍ଧାରୀ ସାକ୍ଷାତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଧୃକ୍
ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହ, କାରଣ ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଛ; ତୁମେ ପାହାଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛ ଏବଂ ସେଠାର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ।