ସୁମଦୋଽପ୍ଯେଷ ପାର୍ଵତ୍ଯା ଦତ୍ତରାମାଂଘ୍ରିସେଵଯା । ପ୍ରାପ୍ତୋଽଧୁନାସୌ ସଂସାରଵାର୍ଧିନିସ୍ତରଣଂ ମହତ୍
ଏହି ସୁମଦ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ରାମଙ୍କ ପାଦସେବା କରି, ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ମହାଫଳ ପାଇଛନ୍ତି।
ସତ୍ଯଵାନଯମଶ୍ଵଂ ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ସେଵକାତ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ନିଵେଦଯାମାସ ସ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଣମତି କ୍ଷିତୌ
ଏହି ସତ୍ୟବାନ, ନିଜ ଦାସଙ୍କ ଠାରୁ ଘୋଡା ପାଇଯିବା ଖବର ଶୁଣି, ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କରିଥିଲେ; ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭୂମିରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ସମାଲିଂଗ୍ଯ ସମାଦରାତ୍ । ଚକାରାରଣ୍ଯକ ଋଷିଃ ସ୍ଵାଗତଂ ଫଲକାଦିନା
ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ଅରଣ୍ୟର ଋଷି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦରରେ ଆଲିଂଗନ କରି, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ତେ ହୃଷ୍ଟାସ୍ତତ୍ର ଵସତିଂ ଚକ୍ରୁର୍ମୁନିଵରାଶ୍ରମେ । ପ୍ରାତର୍ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାଂ କୃତ୍ଵା ରେଵାଯାଂ ତେ ମହୋଦ୍ଯମାଃ
ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଲେ; ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ରେବା ନଦୀରେ ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ମହାଉଦ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ନରଯାନମଥାରୋପ୍ଯ ସେଵକୈଃ ସହିତଂ ମୁନିମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପ୍ରାପଯାମାସାଯୋଧ୍ଯାଂ ରାମକୃତାଲଯାମ୍
ତାପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ମୁନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ସହିତ ରଥରେ ବସାଇ, ରାମଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ନେଇଗଲେ।
ସ ଦୂରାନ୍ନଗରୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂର୍ଯଵଂଶନୃପୋଷିତାମ୍ । ପଦାତିରଭଵଦ୍ଵେଗାଦ୍ରଘୁନାଥଦିଦୃକ୍ଷଯା
ସେ ଦୂରରୁ ସୂର୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ରହୁଥିବା ନଗରୀକୁ ଦେଖି, ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ତ୍ୱରିତ ପଦାତି ହେଇଗଲେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ନଗରୀଂ ରମ୍ଯାମଯୋଧ୍ଯାଂ ଜନଶୋଭିତାମ୍ । ମନୋରଥସହସ୍ରେଣ ସଂରୂଢୋ ରାମଦର୍ଶନେ
ସେ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ରମ୍ୟ ଆୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ହଜାର ଆଶାରେ ଭରିଗଲେ।
ଦଦର୍ଶ ତତ୍ର ସରଯୂତୀରେ ମଂଡପଶୋଭିତେ । ରାମଂ ଦୂର୍ଵାଦଲଶ୍ଯାମଂ କଂଜକାଂତିଵିଲୋଚନମ୍
ସେଠାରେ ସରୟୂ ତୀରରେ ଶୋଭାମୟ ମଣ୍ଡପରେ, ଦୁର୍ବାପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମ ଅଙ୍ଗ ଓ ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ମୃଗଶୃଂଗଂ କଟୌ ରମ୍ଯଂ ଧାରଯଂତଂ ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତମ୍ । ଋଷିଵୃଂଦୈର୍ଵ୍ଯାସମୁଖ୍ଯୈର୍ଵୃତଂ ଶୂରୈଃ ସୁସେଵିତମ୍
ସୁନ୍ଦର ଦେହରେ ମୃଗଶୃଙ୍ଗ କମରେ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶ୍ରୀରେ ଭରିଥିବା, ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବା, ଶୂରବୀରମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ସେ ମହାପୁରୁଷ—
ଭରତେନ ସୁମିତ୍ରାଯାସ୍ତନୂଜେନ ପରୀଵୃତମ୍ । ଦଦତଂ ଦୀନସଂଧେଭ୍ଯୋ ଦାନାନି ପ୍ରାର୍ଥିତାନି ତମ୍
ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଭରତ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବା, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ଦାନ ଦେଇଥିଲେ ସେ—
ଵିଲୋକ୍ଯାରଣ୍ଯକାଖ୍ଯୋଽସୌ କୃତାର୍ଥ ଇତ୍ଯମନ୍ଯତ । ମଲ୍ଲୋଚନେ ପଦ୍ମଦଲସମାନେ ରାମଲୋକକେ
ଅରଣ୍ୟକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେଠିକୁ ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ନଗରବାସୀମାନେ ଭାବିଲେ—‘ସେ ନିଜ କାମ ସାର୍ଥକ କରିଛନ୍ତି।’
ଅଦ୍ଯ ମେ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଜ୍ଞାତୃତ୍ଵଂ ବହୁସାର୍ଥକମ୍ । ଯେନ ଶ୍ରୀରାମମାଜ୍ଞାଯ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଯୋଧ୍ଯାପୁରୀମିମାମ୍
ଆଜି ମୋର ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ନିଜର ମୂଲ୍ୟ ମିଳିଛି, କାରଣ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।
ଇତ୍ଯେଵମାଦିଵଚନାନି ବହୂନି ହୃଷ୍ଟୋ । ରାମାଂଘ୍ରିଦର୍ଶନସୁହର୍ଷିତ ଗାତ୍ରଶୋଭୀ । ପ୍ରାଯାଦ୍ରମେଶ୍ଵରସମୀପମଗମ୍ଯମନ୍ଯୈ-। ର୍ଯୋଗେଶ୍ଵରୈରପି ଵିଚାରପରୈଃ ସୁଦୂରମ୍
ଏପରି ଅନେକ ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ରାମଙ୍କ ପାଦ ଦେଖି ଶରୀର ଆନନ୍ଦରେ ଚମକୁଥିବା, ସେ ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲେ—ଏହି ସ୍ଥାନ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚି ପାରିନାହାନ୍ତି।
ଧନ୍ଯୋଽହମଦ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଚରଣାଵକ୍ଷିଗୋଚରୌ । କରିଷ୍ଯାମି ଵଚୋ ରମ୍ଯଂ ଵଦନ୍ରାମମଵେକ୍ଷଯନ୍
ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ରାମଙ୍କ ପାଦ ଓ ଚକ୍ଷୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିଛି; ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କହିବି।
ରାମୋଽପି ଵାଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜ୍ଵଲଂତଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା । ତପୋମୂର୍ତିଧରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାନମଥାକରୋତ୍
ରାମ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା, ତପସ୍ଵୀ ଶକ୍ତିର ଅବତାର ଭାବରେ ଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାଡ଼ବକୁ ଦେଖି, ଉଠି ସମ୍ମାନ କଲେ।
ରାମଚଂଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ପାଦୌ ସୁଚିରଂ ନତଵାନ୍ମହାନ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଦେଵପାଵିତ୍ର୍ଯଂ କୃତମଦ୍ଯତନୋର୍ମମ
ମହାନ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ନମନ କରି, କହିଲେ—‘ଆଜି, ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି।’
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ଵଦଂସ୍ତସ୍ଯ ପାଦଯୋଃ ପତିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସୁରାସୁରନମନ୍ମୌଲିମଣିନୀରାଜିତାଂଘ୍ରିକଃ
ଏପରି କହି, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କ ପାଦ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ନମନ କରୁଥିବା ମୁକୁଟର ମଣିରେ ଶୋଭିତ।
ପ୍ରଣତଂ ତଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵାଡଵେଂଦ୍ରୋ ମହାତପାଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ଭୁଜଯୋର୍ମଧ୍ଯମାଲିଲିଂଗ ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ବାଡ଼ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ୱୀ ମହାପୁରୁଷ, ନମନ କରିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁକୁ ଅଂକରେ ରଖିଲେ।
କୌସଲ୍ଯାତନଯସ୍ତଂ ଵା ଉଚ୍ଚୈର୍ମଣିମଯାସନେ । ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ପଦୋର୍ଯୁଗ୍ମଂ ଜଲେନାକ୍ଷାଲଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ
କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ମଣିମୟ ଆସନରେ ବସାଇ, ପାଦଯୁଗଳକୁ ଜଳରେ ଧୋଇଲେ।
ପାଦାଵନେଜନୋଦଂ ତୁ ମସ୍ତକେଽଧାଦ୍ଧରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ପଵିତ୍ରିତୋଽଦ୍ଯ ସଗଣଃ ସକୁଟୁଂବ ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍
ପାଦ ଧୋଇବା ଜଳକୁ ହରି ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ, କହିଲେ—‘ଆଜି, ମୋ ସହ ବନ୍ଧୁ ବାପା ମିଶି ମୁଁ ପବିତ୍ର ହେଲି।’
ଚଂଦନେନ ଵିଲିପ୍ଯାଥ ଗାଂ ଚ ପ୍ରାଦାତ୍ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ । ଉଵାଚ ଚ ଵଚୋ ରମ୍ଯଂ ଦେଵଦେଵେଂଦ୍ର ସେଵିତଃ
ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଦୁଧରେ ଭରିଥିବା ଗାଁ ଦେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ପ୍ରଭୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କହିଲେ।
ସ୍ଵାମିନ୍ମଖୋ ମଯା ଵାଜିମେଧସଂଜ୍ଞଃ କ୍ରିଯେତ ହ । ସୋଯଂ ତ୍ଵଚ୍ଚରଣା ଯାତାଦଦ୍ଯପୂର୍ଣୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ନାମକ ଯଜ୍ଞ କରିଛି; ଆପଣଙ୍କ ପାଦରେ ଆଗମନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆଜି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।’
ଅଦ୍ଯ ମେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯୋତ୍ଥ ପାପହାନିଂ କରିଷ୍ଯତି । ଅଶ୍ଵମେଧଃ କ୍ରତୁର୍ଯୁଷ୍ମଚ୍ଚରଣେନ ପଵିତ୍ରିତଃ
‘ଆଜି, ଆପଣଙ୍କ ପାଦରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ମୋର ଜନିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଦୋଷକୁ ଦୂର କରିଦେବ।’
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ରାଜରାଜେଂଦ୍ରସେଵିତମ୍ । ଆରଣ୍ଯକ ଉଵାଚେଦଂ ହସନ୍ମାଧ୍ଵ୍ଯା ଗିରା ମୁନିଃ
ଏପରି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ଏହି ଶବ୍ଦ କହୁଥିବାବେଳେ, ଅରଣ୍ୟକ ମୁନି ମଧୁର ହସରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—
ସ୍ଵାମିଂସ୍ତଵ ତୁ ଯୁକ୍ତଂ ହି ଵଚୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଭୂମିପ । ତ୍ଵନ୍ମୂର୍ତଯୋ ମହାରାଜ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ
‘ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଯଥାଯଥିକ, ବ୍ରାହ୍ମଣରେ ଭକ୍ତି ଥିବା ରାଜା; ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ରୂପ।’
ତ୍ଵଂ ଯଦା ବ୍ରହ୍ମପୂଜାଦି ଶୁଭଂ କର୍ମ କରିଷ୍ଯସି । ତତୋଽଖିଲା ନୃପା ଵିପ୍ରଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯଂତି ଭୂମିପ
‘ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମପୂଜା ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ତେବେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ, ଭୂମିପତି।’
ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ଯନ୍ମହାରାଜ ଵିପ୍ରହତ୍ଯାପନୁତ୍ତଯେ । ଯାଗଂ କରୋମି ଵିମଲଂ ତତ୍ତୁ ହାସ୍ଯକରଂ ଵଚଃ
ହେ ମହାରାଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଥିରେ କିଛି ହସ୍ୟାସ୍ପଦ ଅଛି।
ତ୍ଵନ୍ନାମସ୍ମରଣାନ୍ମୂଢଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଵର୍ଜିତଃ । ସର୍ଵପାପାବ୍ଧିମୁତ୍ତୀର୍ଯ ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁ ମୂଢ଼ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ନାମ ସ୍ମରଣ କରି ସମସ୍ତ ପାପର ସାଗରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ସର୍ଵଵେଦେତିହାସାନାଂ ସାରାର୍ଥୋଽଯମିତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଯଦ୍ରାମନାମସ୍ମରଣଂ କ୍ରିଯତେ ପାପତାରକମ୍
ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ପୁରାଣର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଏହି— ଯେଉଁଠି ରାମ ନାମର ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ପାପ ନଶ୍ଵାନ୍ତ ହୁଏ।
ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତି ପାପାନି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସମାନି ଚ । ନ ଯାଵତ୍ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ନାମ ରାମଚଂଦ୍ର ତଵ ସ୍ଫୁଟମ୍
ହେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ନାମ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଅନ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ପାପଗୁଡ଼ିକ ଗର୍ଜନ କରି ରହେ।