ଅଯୋଧ୍ଯାନଗରେ ରମ୍ଯେ ଚିତ୍ରମଂଡପଶୋଭିତେ । ଧ୍ଯାଯେତ୍କଲ୍ପତରୋର୍ମୂଲେ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିଦେ
ସୁନ୍ଦର ଅଯୋଧ୍ୟାନଗରୀରେ, ଚମତ୍କାର ମଣ୍ଡପରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ତଳେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ମହାମରକତସ୍ଵର୍ଣନୀଲରତ୍ନାଦିଶୋଭିତମ୍ । ସିଂହାସନଂ ଚିତ୍ତହରଂ କାଂତ୍ଯା ତାମିସ୍ରନାଶନମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ଦେଖିବାକୁ ମନମୋହନ ସିଂହାସନ ଅଛି, ଯାହା ମହାମାଣି, ସୁନା, ନୀଳମଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଣିକରେ ଶୋଭିତ, ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରେ।
ତସ୍ଯୋପରି ସମାସୀନଂ ରଘୁରାଜଂ ମନୋରମମ୍ । ଦୂର୍ଵାଦଲଶ୍ଯାମତନୁଂ ଦେଵଦେଵେଂଦ୍ରପୂଜିତମ୍
ସେହି ସିଂହାସନ ଉପରେ ରଘୁବଂଶର ରାଜା ମନୋହର ରୂପେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହ ଦୂର୍ବା ଘାସ ପରି ଶ୍ୟାମ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ରାକାଯାଂ ପୂର୍ଣଶୀତାଂଶୁକାଂତିଧିକ୍କାରିଵକ୍ତ୍ରିଣମ୍ । ଅଷ୍ଟମୀଚଂଦ୍ରଶକଲସମଭାଲାଧିଧାରିଣମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଚାନ୍ଦ୍ରକୁ ଲଜ୍ଜା ଦେଇଥାଏ, ଭୃକୁଟି ଉପରେ ଅଷ୍ଟମୀ ଚାନ୍ଦ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଅଳଙ୍କାର ଅଛି।
ନୀଲକୁଂତଲଶୋଭାଢ୍ଯଂ କିରୀଟମଣିରଂଜିତମ୍ । ମକରାକାରସୌଂଦର୍ଯକୁଂଡଲାଭ୍ଯାଂ ଵିରାଜିତମ୍
ତାଙ୍କର ନୀଳ କେଶ ରତ୍ନମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ, ମକର ଆକୃତିର ଶୁଭ୍ର କୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ମନୋହର କରିଛି।
ଵିଦ୍ରୁମଚ୍ଛଵି ସତ୍କାଂତିରଦଚ୍ଛଦଵିରାଜିତମ୍ । ତାରାପତିକରାକାର ଦ୍ଵିଜରାଜି ସୁଶୋଭିତମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ କୋରାଳ ରଙ୍ଗର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଚାନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଭଳି ମାଳା ଓ ଉପବୀତ ତାଙ୍କର ଛାତିକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି।
ଜପାପୁଷ୍ପାଭଯା ମାଧ୍ଵ୍ଯା ଜିହ୍ଵଯା ଶୋଭିତାନନମ୍ । ଯସ୍ଯାଂ ଵସଂତି ନିଗମା ଋଗାଦ୍ଯାଃ ଶାସ୍ତ୍ରସଂଯୁତାଃ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ମଧୁର ଓ ଲାଲ ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଗ୍ବେଦ ଆଦି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
କଂବୁକାଂତିଧରଗ୍ରୀଵା ଶୋଭଯା ସମଲଂକୃତମ୍ । ସିଂହଵଦୁଚ୍ଚକୌ ସ୍କନ୍ଧୌ ମାଂସଲୌ ବିଭ୍ରତଂ ଵରମ୍
ତାଙ୍କର ଗଳା ଶଂଖର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଛି, ଭଲ ଭାବରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଶିଂହ ପରି ଉଚ୍ଚ ଓ ମଜବୁତ କାନ୍ଧ ଅଛି।
ବାହୂ ଦଧାନଂ ଦୀର୍ଘାଂଗୌ କେଯୂରକଟକାଂକିତୌ । ମୁଦ୍ରିକାହୀରଶୋଭାଭିର୍ଭୂଷିତୌ ଜାନୁଲଂବିନୌ
ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଅଳଙ୍କାର ଓ କଙ୍କଣରେ ଶୋଭିତ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ମୁକ୍ତା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ଜାଙ୍ଘ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି।
ଵକ୍ଷୋ ଦଧାନଂ ଵିପୁଲଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାସେନ ଶୋଭିତମ୍ । ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଦିଵିଚିତ୍ରାଂକୈରଂକିତଂ ସୁମନୋହରମ୍
ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ ଅନ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନରେ ଚିତ୍ରିତ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ମନୋହର।
ମହୋଦରଂ ମହାନାଭିଂ ଶୁଭକଟ୍ଯାଵିରାଜିତମ୍ । କାଂଚ୍ଯା ଵୈ ମଣିମତ୍ଯା ଚ ଵିଶେଷେଣ ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତମ୍
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପେଟ ଓ ଗଭୀର ନାଭି ଶୁଭ୍ର କଟିରେ ଶୋଭିତ, ରତ୍ନଖଚିତ କମରବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ରୂପେ ରୂଚିର।
ଊରୁଭ୍ଯାଂ ଵିମଲାଭ୍ଯାଂ ଵୈ ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ଶୋଭିତଂ ଶ୍ରିଯା । ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ଵଜ୍ରରେଖା ଯଵାଂକୁଶସୁରେଖଯା
ତାଙ୍କର ଉରୁ ଶୁଭ୍ର, ଜାଙ୍ଘ ତେଜରେ ଚମକୁଛି, ଚରଣ ଉପରେ ବଜ୍ର ରେଖା, ଯବ ଚିହ୍ନ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଅଛି।
ଯୁତାଭ୍ଯାଂ ଯୋଗିଧ୍ଯେଯାଭ୍ଯାଂ କୋମଲାଭ୍ଯାଂ ଵିରାଜିତମ୍ । ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସ୍ମୃତ୍ଵା ଚ ସଂସାରସାଗରଂ ତ୍ଵଂ ତରିଷ୍ଯସି
ଯେଉଁ ଦୁଇଟି କୋମଳ ହାତରେ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେହି ହାତର ସ୍ମରଣ ଓ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ, ତୁମେ ସଂସାର ଦୁଃଖର ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ।
ତମେଵ ପୂଜଯନ୍ନିତ୍ଯଂ ଚଂଦନାଦିଭିରିଚ୍ଛଯା । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମାମୃଦ୍ଧିମୈହିକାମୁଷ୍ମିକୀଂ ପରାମ୍
ଯେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଇଚ୍ଛାମତେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରେୟ ଲାଭ କରେ।
ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟଂ ମହାରାଜ ରାମସ୍ଯ ଧ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ତେ କଥିତମେତଦ୍ଵୈ ସଂସାରଜଲଧିଂ ତର
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ଯେ ରାମଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲ, ସେଥିର ଉତ୍ତର ମୁଁ ଦେଇଛି—ଏହି ସଂସାର ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କର।
ଶେଷଉଵାଚ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ଲୋମଶାତ୍ପରମଂ ମହତ୍
ଶେଷ ଉଚ୍ଚାରିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲୋମଶଙ୍କଠାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ।
ଆରଣ୍ଯକ ଉଵାଚ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵଦୈତନ୍ମେ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମହାମତେ
ଆରଣ୍ୟକ କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମତେ କୁହ।
କୋଽସୌ ରାମୋ ମହାଭାଗ ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ଯାଯତେ ତ୍ଵଯା
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ ରାମଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କର, ସେ ରାମ କିଏ?
କିମର୍ଥମଵତୀର୍ଣୋଽସୌ କସ୍ମାନ୍ମାନୁଷତାଂ ଗତଃ
ସେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, କାହିଁକି ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କଲେ?
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ମୁନେଃ ପରମଶୋଭନମ୍
ଶେଷ କହିଲେ—ମୁନିଙ୍କର ଏହି ଅତି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି—
ଲୋକାନ୍ନିରଯସଂମଗ୍ନାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୋଗେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ନରକରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିଲେ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ—
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦଯାଵାର୍ଧିଃ ପରମେଶୋ ମନୋହରଃ
ଏପରି ଅବସ୍ଥା ବୁଝି, ଦୟାର ସାଗର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ମନୋହର ପ୍ରଭୁ—
ପୁରା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପୂର୍ଣାଂଶୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆସିଲାବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ ରାମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶରେ ଅବତାର ନେଲେ।
ସ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସଖଃ କାକପକ୍ଷଧରୋ ଯୁଵା
ସେ ଯୁବକ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଅଛନ୍ତି, କାକର ପାଖ ଭଳି କେଶ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—
ଯଜ୍ଞସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ରାଜ୍ଞା ଦତ୍ତୌ କୁମାରକୌ
ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ରାଜା ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।
ପଥି ପ୍ରଵ୍ରଜତୋସ୍ତତ୍ର ତାଟକା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ
ପଥରେ ଯିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ ତାଟକା ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ଥିଲେ।
ଋଷେରନୁଜ୍ଞଯା ରାମସ୍ତାଟକାଂ ଯମଯାତନାମ୍
ଋଷିଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ରାମ ତାଟକାଙ୍କୁ ଯମର ନିବାସକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଯସ୍ଯ ପାଦତଲସ୍ପର୍ଶାଚ୍ଛିଲା ଵାସଵଯୋଗଜା
ଯାହାଙ୍କ ପାଦତଳ ସ୍ପର୍ଶରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୋଗଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶିଳା—
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ତୁ ସୁପ୍ରଵୃତ୍ତେ ରଘୂତ୍ତମଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଭଲଭାବେ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଧନୁର୍ଭଗ୍ନଂ ଜନକସ୍ଯ ଗୃହେ ସ୍ଥିତମ୍
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ, ଯାହା ଜନକଙ୍କ ଘରେ ରହିଥିଲା, ଭାଙ୍ଗିଗଲା।