ତଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଚୈଵ ଜପ୍ତ୍ଵା ଚ ପୂଜଯିତ୍ଵା ନରଃ ପରମ୍ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମାମୃଦ୍ଧିମୈହିକାମୁଷ୍ମିକୀଂ ତଥା
ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ, ଜପ ଏବଂ ପୂଜା କରିଲେ, ମଣିଷ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ।
ସଂସ୍ମୃତୋ ମନସା ଧ୍ଯାତଃ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦଃ । ଦଦାତି ପରମାଂ ଭକ୍ତିଂ ସଂସାରାଂଭୋଧିତାରିଣୀମ୍
ମନରେ ସ୍ମରଣ କଲେ ଓ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ।
ଶ୍ଵପାକୋପି ହି ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ରାମଂ ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍ । ଯେ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରନିରତାସ୍ତ୍ଵାଦୃଶାସ୍ତତ୍ର କିଂ ପୁନଃ
ଏକ ଶ୍ୱପାକ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଥାଏ; ତେବେ ତୁମ ପରି ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କଣ କହିବା?
ସର୍ଵେଷାଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ରହସ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ସମାଚର ତଥା ତ୍ଵଂ ଵୈ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ତେ ମନୀଷିତମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କହିଦେଲି; ଏବେ ତୁମେ ଯେପରି ଭଲ ଭାବ, ସେପରି କର।
ଏକୋ ଦେଵୋ ରାମଚଂଦ୍ରୋ ଵ୍ରତମେକଂ ତଦର୍ଚନମ୍ । ମଂତ୍ରୋଽପ୍ଯେକଶ୍ଚ ତନ୍ନାମ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ତଦ୍ଧ୍ଯେଵ ତତ୍ସ୍ତୁତିଃ
ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ଏକମାତ୍ର ବ୍ରତ ତାଙ୍କର ପୂଜା, ଏକମାତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ନାମ, ତାଙ୍କର ଶାସ୍ତ୍ର ଏହି, ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟ ଏହି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ରାମଚଂଦ୍ରଂ ଭଜମନୋହରମ୍ । ଯଥା ଗୋଷ୍ପଦଵତ୍ତୁଚ୍ଛୋ ଭଵେତ୍ସଂସାରସାଗରଃ
ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ମନ ଦେଇ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭଜ, ଯେଉଁଠାରେ ସଂସାରର ସମୁଦ୍ର ଗୋରୁର ଖୁର ଚିହ୍ନ ପରି ଅଳ୍ପ ହୋଇଯିବ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଯା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନମକାରିଷମ୍ । କଥଂ ଵା ଧ୍ଯାଯତେ ଦେଵଃ କଥଂ ଵା ପୂଜ୍ଯତେ ନରୈଃ
ମୁଁ ସେ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପୁନି ପଚାରିଲି: ଦେବତାଙ୍କୁ କିପରି ଧ୍ୟାନ କରିବା? ଲୋକେ କିପରି ପୂଜିବେ?
କଥଯସ୍ଵ ମହାବୁଦ୍ଧେ ସର୍ଵଜ୍ଞ ମମ ଵିସ୍ତରାତ୍ । ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵାହଂ କୃତାର୍ଥଃ ସ୍ଯାଂ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଂ ମୁନିସତ୍ତମ
ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ମୋତେ ସବୁଠିକ ଭଳିଭାବେ କୁହ, ଯାହା ଜାଣି ମୁଁ ତିନି ଲୋକରେ ସଫଳ ହେବି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵିଚାର୍ଯ ସ ତୁ ଲୋମଶଃ । କଥଯାମାସ ମେ ସର୍ଵଂ ରାମଧ୍ଯାନପୁରଃସରମ୍
ମୋର କଥା ଶୁଣି, ଲୋମଶ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ମୋତେ ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ, ରାମଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରି।
ଶୃଣୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତୁ ତ୍ଵଯାନଘ । ଯଥା ତୁଷ୍ଯେଦ୍ରମାନାଥଃ ସଂସାରଜ୍ଵରଦାହକଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ହେ ନିର୍ମଳ, କିପରି ସଂସାର ତାପ ଦହନ କରୁଥିବା ରାମନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାନଗରେ ରମ୍ଯେ ଚିତ୍ରମଂଡପଶୋଭିତେ । ଧ୍ଯାଯେତ୍କଲ୍ପତରୋର୍ମୂଲେ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିଦେ
ସୁନ୍ଦର ଅଯୋଧ୍ୟାନଗରୀରେ, ଚମତ୍କାର ମଣ୍ଡପରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ତଳେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ମହାମରକତସ୍ଵର୍ଣନୀଲରତ୍ନାଦିଶୋଭିତମ୍ । ସିଂହାସନଂ ଚିତ୍ତହରଂ କାଂତ୍ଯା ତାମିସ୍ରନାଶନମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ଦେଖିବାକୁ ମନମୋହନ ସିଂହାସନ ଅଛି, ଯାହା ମହାମାଣି, ସୁନା, ନୀଳମଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଣିକରେ ଶୋଭିତ, ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରେ।
ତସ୍ଯୋପରି ସମାସୀନଂ ରଘୁରାଜଂ ମନୋରମମ୍ । ଦୂର୍ଵାଦଲଶ୍ଯାମତନୁଂ ଦେଵଦେଵେଂଦ୍ରପୂଜିତମ୍
ସେହି ସିଂହାସନ ଉପରେ ରଘୁବଂଶର ରାଜା ମନୋହର ରୂପେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହ ଦୂର୍ବା ଘାସ ପରି ଶ୍ୟାମ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ରାକାଯାଂ ପୂର୍ଣଶୀତାଂଶୁକାଂତିଧିକ୍କାରିଵକ୍ତ୍ରିଣମ୍ । ଅଷ୍ଟମୀଚଂଦ୍ରଶକଲସମଭାଲାଧିଧାରିଣମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଚାନ୍ଦ୍ରକୁ ଲଜ୍ଜା ଦେଇଥାଏ, ଭୃକୁଟି ଉପରେ ଅଷ୍ଟମୀ ଚାନ୍ଦ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଅଳଙ୍କାର ଅଛି।
ନୀଲକୁଂତଲଶୋଭାଢ୍ଯଂ କିରୀଟମଣିରଂଜିତମ୍ । ମକରାକାରସୌଂଦର୍ଯକୁଂଡଲାଭ୍ଯାଂ ଵିରାଜିତମ୍
ତାଙ୍କର ନୀଳ କେଶ ରତ୍ନମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ, ମକର ଆକୃତିର ଶୁଭ୍ର କୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ମନୋହର କରିଛି।
ଵିଦ୍ରୁମଚ୍ଛଵି ସତ୍କାଂତିରଦଚ୍ଛଦଵିରାଜିତମ୍ । ତାରାପତିକରାକାର ଦ୍ଵିଜରାଜି ସୁଶୋଭିତମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ କୋରାଳ ରଙ୍ଗର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଚାନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଭଳି ମାଳା ଓ ଉପବୀତ ତାଙ୍କର ଛାତିକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି।
ଜପାପୁଷ୍ପାଭଯା ମାଧ୍ଵ୍ଯା ଜିହ୍ଵଯା ଶୋଭିତାନନମ୍ । ଯସ୍ଯାଂ ଵସଂତି ନିଗମା ଋଗାଦ୍ଯାଃ ଶାସ୍ତ୍ରସଂଯୁତାଃ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ମଧୁର ଓ ଲାଲ ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଗ୍ବେଦ ଆଦି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
କଂବୁକାଂତିଧରଗ୍ରୀଵା ଶୋଭଯା ସମଲଂକୃତମ୍ । ସିଂହଵଦୁଚ୍ଚକୌ ସ୍କନ୍ଧୌ ମାଂସଲୌ ବିଭ୍ରତଂ ଵରମ୍
ତାଙ୍କର ଗଳା ଶଂଖର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଛି, ଭଲ ଭାବରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଶିଂହ ପରି ଉଚ୍ଚ ଓ ମଜବୁତ କାନ୍ଧ ଅଛି।
ବାହୂ ଦଧାନଂ ଦୀର୍ଘାଂଗୌ କେଯୂରକଟକାଂକିତୌ । ମୁଦ୍ରିକାହୀରଶୋଭାଭିର୍ଭୂଷିତୌ ଜାନୁଲଂବିନୌ
ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଅଳଙ୍କାର ଓ କଙ୍କଣରେ ଶୋଭିତ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ମୁକ୍ତା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ଜାଙ୍ଘ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି।
ଵକ୍ଷୋ ଦଧାନଂ ଵିପୁଲଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାସେନ ଶୋଭିତମ୍ । ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଦିଵିଚିତ୍ରାଂକୈରଂକିତଂ ସୁମନୋହରମ୍
ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ ଅନ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନରେ ଚିତ୍ରିତ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ମନୋହର।
ମହୋଦରଂ ମହାନାଭିଂ ଶୁଭକଟ୍ଯାଵିରାଜିତମ୍ । କାଂଚ୍ଯା ଵୈ ମଣିମତ୍ଯା ଚ ଵିଶେଷେଣ ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତମ୍
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପେଟ ଓ ଗଭୀର ନାଭି ଶୁଭ୍ର କଟିରେ ଶୋଭିତ, ରତ୍ନଖଚିତ କମରବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ରୂପେ ରୂଚିର।
ଊରୁଭ୍ଯାଂ ଵିମଲାଭ୍ଯାଂ ଵୈ ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ଶୋଭିତଂ ଶ୍ରିଯା । ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ଵଜ୍ରରେଖା ଯଵାଂକୁଶସୁରେଖଯା
ତାଙ୍କର ଉରୁ ଶୁଭ୍ର, ଜାଙ୍ଘ ତେଜରେ ଚମକୁଛି, ଚରଣ ଉପରେ ବଜ୍ର ରେଖା, ଯବ ଚିହ୍ନ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଅଛି।
ଯୁତାଭ୍ଯାଂ ଯୋଗିଧ୍ଯେଯାଭ୍ଯାଂ କୋମଲାଭ୍ଯାଂ ଵିରାଜିତମ୍ । ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସ୍ମୃତ୍ଵା ଚ ସଂସାରସାଗରଂ ତ୍ଵଂ ତରିଷ୍ଯସି
ଯେଉଁ ଦୁଇଟି କୋମଳ ହାତରେ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେହି ହାତର ସ୍ମରଣ ଓ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ, ତୁମେ ସଂସାର ଦୁଃଖର ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ।
ତମେଵ ପୂଜଯନ୍ନିତ୍ଯଂ ଚଂଦନାଦିଭିରିଚ୍ଛଯା । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମାମୃଦ୍ଧିମୈହିକାମୁଷ୍ମିକୀଂ ପରାମ୍
ଯେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଇଚ୍ଛାମତେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରେୟ ଲାଭ କରେ।
ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟଂ ମହାରାଜ ରାମସ୍ଯ ଧ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ତେ କଥିତମେତଦ୍ଵୈ ସଂସାରଜଲଧିଂ ତର
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ଯେ ରାମଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲ, ସେଥିର ଉତ୍ତର ମୁଁ ଦେଇଛି—ଏହି ସଂସାର ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କର।
ଶେଷଉଵାଚ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ଲୋମଶାତ୍ପରମଂ ମହତ୍
ଶେଷ ଉଚ୍ଚାରିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲୋମଶଙ୍କଠାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ।
ଆରଣ୍ଯକ ଉଵାଚ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵଦୈତନ୍ମେ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମହାମତେ
ଆରଣ୍ୟକ କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମତେ କୁହ।
କୋଽସୌ ରାମୋ ମହାଭାଗ ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ଯାଯତେ ତ୍ଵଯା
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ ରାମଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କର, ସେ ରାମ କିଏ?
କିମର୍ଥମଵତୀର୍ଣୋଽସୌ କସ୍ମାନ୍ମାନୁଷତାଂ ଗତଃ
ସେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, କାହିଁକି ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କଲେ?
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ମୁନେଃ ପରମଶୋଭନମ୍
ଶେଷ କହିଲେ—ମୁନିଙ୍କର ଏହି ଅତି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି—