ତମହଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଂ ମହାମୁନିମ୍ । ମହାଯୁଷଂ ମହାଯୋଗିସଂସେଵିତପଦଦ୍ଵଯମ୍
ମୁଁ ସେଠାରେ ଗଲି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲି, ଯାହାଙ୍କର ପାଦ ଦୀର୍ଘାୟୁ ମହାଯୋଗୀମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।
ସ୍ଵାମିନ୍ମଯାଦ୍ଯ ମାନୁଷ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତମଦ୍ଭୁତଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ସଂସାରଘୋରଜଲଧିଂ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତିତୀର୍ଷୁଣା
ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଛି; ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ?
ଵିଚାର୍ଯ କଥଯ ତ୍ଵଂ ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଦାନଂ ଜପୋ ମଖଃ । ଦେଵୋ ଵା ଵିଦ୍ଯତେ ଯୋ ଵୈ ସଂସୃତ୍ଯଂଭୋଧିତାରକଃ
ଭଲଭାବେ ଭାବି, ମୋତେ କହ, କ'ଣ ବ୍ରତ, ଦାନ, ଜପ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା କ'ଣ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବେ?
ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସଂସୃତିଂ ଘୋରାଂ ତରାମି ତ୍ଵତ୍କୃପାବ୍ଧିତଃ । ତନ୍ମେ କଥଯ ଯୋଗେଶ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥପାରଗ
ତୁମ ଦୟାର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା, କ'ଣ ଜାଣିଲେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ଚକ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବି—ସେଥିରେ ମୋତେ କହ, ଯୋଗେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା।
ଇତି ମଦ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ଜଗାଦ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ଵିପ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ଯୁତଃ
ମୋର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି କହିଲେ: 'ଏକାଗ୍ର ମନରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।'
ସଂତି ଦାନାନି ତୀର୍ଥାନି ଵ୍ରତାନି ନିଯମା ଯମାଃ । ଯୋଗା ଯଜ୍ଞାସ୍ତଥାନେକେ ଵର୍ତଂତେ ସ୍ଵର୍ଗଦାଯକାଃ
ଦାନ, ତୀର୍ଥ, ବ୍ରତ, ନିୟମ, ଯମ, ଯୋଗ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ ଅଛି—ଏଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ।
ପରଂ ଗୁହ୍ଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାଭାଗ ସଂସାରାଂଭୋଧିତାରକମ୍
ମୁଁ ଏବେ ସର୍ବପାପ ନାଶକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ କହିବି; ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଏହା ଶୁଣ, ଯାହା ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ।
ନାସ୍ତିକାଯ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଚାଽଶ୍ରଦ୍ଧାଲଵେ ପୁନଃ । ନିଂଦକାଯ ଶଠାଯାପି ନ ଦେଯଂ ଭକ୍ତିଵୈରିଣେ
ଏହି କଥା ନାସ୍ତିକ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ନିନ୍ଦକ, ଚତୁର କିମ୍ବା ଭକ୍ତିର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାମଭକ୍ତାଯ ଶାଂତାଯ କାମକ୍ରୋଧଵିଯୋଗିନେ । ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଦୁଃଖସ୍ଯ ନାଶକାରକମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି କଥା ରାମଭକ୍ତ, ଶାନ୍ତ, କାମ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍; ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ସର୍ବୋତ୍ତମ ନାଶକ।
ରାମାନ୍ନାସ୍ତି ପରୋ ଦେଵୋ ରାମାନ୍ନାସ୍ତି ପରଂ ଵ୍ରତମ୍ । ନ ହି ରାମାତ୍ପରୋ ଯୋଗୋ ନ ହି ରାମାତ୍ପରୋ ମଖଃ
ରାମଠାରୁ ବଡ଼ ଦେବତା ନାହିଁ, ରାମଠାରୁ ବଡ଼ ବ୍ରତ ନାହିଁ; ରାମଠାରୁ ବଡ଼ ଯୋଗ ନାହିଁ, ରାମଠାରୁ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ତଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଚୈଵ ଜପ୍ତ୍ଵା ଚ ପୂଜଯିତ୍ଵା ନରଃ ପରମ୍ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମାମୃଦ୍ଧିମୈହିକାମୁଷ୍ମିକୀଂ ତଥା
ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ, ଜପ ଏବଂ ପୂଜା କରିଲେ, ମଣିଷ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ।
ସଂସ୍ମୃତୋ ମନସା ଧ୍ଯାତଃ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦଃ । ଦଦାତି ପରମାଂ ଭକ୍ତିଂ ସଂସାରାଂଭୋଧିତାରିଣୀମ୍
ମନରେ ସ୍ମରଣ କଲେ ଓ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ।
ଶ୍ଵପାକୋପି ହି ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ରାମଂ ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍ । ଯେ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରନିରତାସ୍ତ୍ଵାଦୃଶାସ୍ତତ୍ର କିଂ ପୁନଃ
ଏକ ଶ୍ୱପାକ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଥାଏ; ତେବେ ତୁମ ପରି ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କଣ କହିବା?
ସର୍ଵେଷାଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ରହସ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ସମାଚର ତଥା ତ୍ଵଂ ଵୈ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ତେ ମନୀଷିତମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କହିଦେଲି; ଏବେ ତୁମେ ଯେପରି ଭଲ ଭାବ, ସେପରି କର।
ଏକୋ ଦେଵୋ ରାମଚଂଦ୍ରୋ ଵ୍ରତମେକଂ ତଦର୍ଚନମ୍ । ମଂତ୍ରୋଽପ୍ଯେକଶ୍ଚ ତନ୍ନାମ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ତଦ୍ଧ୍ଯେଵ ତତ୍ସ୍ତୁତିଃ
ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ଏକମାତ୍ର ବ୍ରତ ତାଙ୍କର ପୂଜା, ଏକମାତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ନାମ, ତାଙ୍କର ଶାସ୍ତ୍ର ଏହି, ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟ ଏହି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ରାମଚଂଦ୍ରଂ ଭଜମନୋହରମ୍ । ଯଥା ଗୋଷ୍ପଦଵତ୍ତୁଚ୍ଛୋ ଭଵେତ୍ସଂସାରସାଗରଃ
ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ମନ ଦେଇ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭଜ, ଯେଉଁଠାରେ ସଂସାରର ସମୁଦ୍ର ଗୋରୁର ଖୁର ଚିହ୍ନ ପରି ଅଳ୍ପ ହୋଇଯିବ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଯା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନମକାରିଷମ୍ । କଥଂ ଵା ଧ୍ଯାଯତେ ଦେଵଃ କଥଂ ଵା ପୂଜ୍ଯତେ ନରୈଃ
ମୁଁ ସେ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପୁନି ପଚାରିଲି: ଦେବତାଙ୍କୁ କିପରି ଧ୍ୟାନ କରିବା? ଲୋକେ କିପରି ପୂଜିବେ?
କଥଯସ୍ଵ ମହାବୁଦ୍ଧେ ସର୍ଵଜ୍ଞ ମମ ଵିସ୍ତରାତ୍ । ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵାହଂ କୃତାର୍ଥଃ ସ୍ଯାଂ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଂ ମୁନିସତ୍ତମ
ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ମୋତେ ସବୁଠିକ ଭଳିଭାବେ କୁହ, ଯାହା ଜାଣି ମୁଁ ତିନି ଲୋକରେ ସଫଳ ହେବି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵିଚାର୍ଯ ସ ତୁ ଲୋମଶଃ । କଥଯାମାସ ମେ ସର୍ଵଂ ରାମଧ୍ଯାନପୁରଃସରମ୍
ମୋର କଥା ଶୁଣି, ଲୋମଶ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ମୋତେ ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ, ରାମଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରି।
ଶୃଣୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତୁ ତ୍ଵଯାନଘ । ଯଥା ତୁଷ୍ଯେଦ୍ରମାନାଥଃ ସଂସାରଜ୍ଵରଦାହକଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ହେ ନିର୍ମଳ, କିପରି ସଂସାର ତାପ ଦହନ କରୁଥିବା ରାମନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାନଗରେ ରମ୍ଯେ ଚିତ୍ରମଂଡପଶୋଭିତେ । ଧ୍ଯାଯେତ୍କଲ୍ପତରୋର୍ମୂଲେ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିଦେ
ସୁନ୍ଦର ଅଯୋଧ୍ୟାନଗରୀରେ, ଚମତ୍କାର ମଣ୍ଡପରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ତଳେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ମହାମରକତସ୍ଵର୍ଣନୀଲରତ୍ନାଦିଶୋଭିତମ୍ । ସିଂହାସନଂ ଚିତ୍ତହରଂ କାଂତ୍ଯା ତାମିସ୍ରନାଶନମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ଦେଖିବାକୁ ମନମୋହନ ସିଂହାସନ ଅଛି, ଯାହା ମହାମାଣି, ସୁନା, ନୀଳମଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଣିକରେ ଶୋଭିତ, ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରେ।
ତସ୍ଯୋପରି ସମାସୀନଂ ରଘୁରାଜଂ ମନୋରମମ୍ । ଦୂର୍ଵାଦଲଶ୍ଯାମତନୁଂ ଦେଵଦେଵେଂଦ୍ରପୂଜିତମ୍
ସେହି ସିଂହାସନ ଉପରେ ରଘୁବଂଶର ରାଜା ମନୋହର ରୂପେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହ ଦୂର୍ବା ଘାସ ପରି ଶ୍ୟାମ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ରାକାଯାଂ ପୂର୍ଣଶୀତାଂଶୁକାଂତିଧିକ୍କାରିଵକ୍ତ୍ରିଣମ୍ । ଅଷ୍ଟମୀଚଂଦ୍ରଶକଲସମଭାଲାଧିଧାରିଣମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଚାନ୍ଦ୍ରକୁ ଲଜ୍ଜା ଦେଇଥାଏ, ଭୃକୁଟି ଉପରେ ଅଷ୍ଟମୀ ଚାନ୍ଦ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଅଳଙ୍କାର ଅଛି।
ନୀଲକୁଂତଲଶୋଭାଢ୍ଯଂ କିରୀଟମଣିରଂଜିତମ୍ । ମକରାକାରସୌଂଦର୍ଯକୁଂଡଲାଭ୍ଯାଂ ଵିରାଜିତମ୍
ତାଙ୍କର ନୀଳ କେଶ ରତ୍ନମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ, ମକର ଆକୃତିର ଶୁଭ୍ର କୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ମନୋହର କରିଛି।
ଵିଦ୍ରୁମଚ୍ଛଵି ସତ୍କାଂତିରଦଚ୍ଛଦଵିରାଜିତମ୍ । ତାରାପତିକରାକାର ଦ୍ଵିଜରାଜି ସୁଶୋଭିତମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ କୋରାଳ ରଙ୍ଗର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଚାନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଭଳି ମାଳା ଓ ଉପବୀତ ତାଙ୍କର ଛାତିକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି।
ଜପାପୁଷ୍ପାଭଯା ମାଧ୍ଵ୍ଯା ଜିହ୍ଵଯା ଶୋଭିତାନନମ୍ । ଯସ୍ଯାଂ ଵସଂତି ନିଗମା ଋଗାଦ୍ଯାଃ ଶାସ୍ତ୍ରସଂଯୁତାଃ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ମଧୁର ଓ ଲାଲ ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଗ୍ବେଦ ଆଦି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
କଂବୁକାଂତିଧରଗ୍ରୀଵା ଶୋଭଯା ସମଲଂକୃତମ୍ । ସିଂହଵଦୁଚ୍ଚକୌ ସ୍କନ୍ଧୌ ମାଂସଲୌ ବିଭ୍ରତଂ ଵରମ୍
ତାଙ୍କର ଗଳା ଶଂଖର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଛି, ଭଲ ଭାବରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଶିଂହ ପରି ଉଚ୍ଚ ଓ ମଜବୁତ କାନ୍ଧ ଅଛି।
ବାହୂ ଦଧାନଂ ଦୀର୍ଘାଂଗୌ କେଯୂରକଟକାଂକିତୌ । ମୁଦ୍ରିକାହୀରଶୋଭାଭିର୍ଭୂଷିତୌ ଜାନୁଲଂବିନୌ
ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଅଳଙ୍କାର ଓ କଙ୍କଣରେ ଶୋଭିତ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ମୁକ୍ତା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ଜାଙ୍ଘ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି।
ଵକ୍ଷୋ ଦଧାନଂ ଵିପୁଲଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାସେନ ଶୋଭିତମ୍ । ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଦିଵିଚିତ୍ରାଂକୈରଂକିତଂ ସୁମନୋହରମ୍
ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ ଅନ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନରେ ଚିତ୍ରିତ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ମନୋହର।