ତଂ ଛିନ୍ନଶିରସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଉଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ମୁଷ୍ଟିନା ହଂତୁମାରେଭେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶୂରସେଵିତମ୍
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ବଳଶାଳୀ ସେ ରାକ୍ଷସ, ଶୂରମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମୁଷ୍ଟିରେ ମାଡ଼ିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତୁ କ୍ଷୁରପ୍ରେଣ ସାଯକେନାଚ୍ଛିନଚ୍ଛିରଃ । ପ୍ରଧାଵତୋ ରଣେ ଵୀରାନ୍ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦାନ୍
କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରର ତୀର ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ହତଶେଷା ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସା ନାଥଵର୍ଜିତାଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ଦଦୁର୍ଵାଜିନମାହୃତମ୍
ନାୟକ ହରାଇ ଯିଏଁ ରାକ୍ଷସ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣିଦେଲେ।
ତତୋ ଵୀଣାନିନାଦାଶ୍ଚ ଶଂଖନାଦାଃ ସମଂତତଃ । ଶ୍ରୂଯଂତେ ଶୂରଵୀରାଣାଂ ଜଯନାଦା ମନୋହରାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବୀଣା ଓ ଶଂଖର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା, ଏବଂ ଶୂରବୀରମାନଙ୍କର ଜୟଧ୍ୱନି ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ଵାଜିନଂ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ରାକ୍ଷସୈର୍ହୃତମ୍ । ଅତ୍ଯଂତଂ ହର୍ଷମାପେଦେ ପୁଷ୍କଲେନ ସମନ୍ଵିତଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ରାକ୍ଷସମାନେ ନେଇଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଫେରାଇ ପାଇ, ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ରୁଧିରୈଃ ସିକ୍ତଗାତ୍ରାସ୍ତେ ଯୋଧା ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିସ୍ତଥା । ରଣୋତ୍ସାହେନ ସଂଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ମହାନୃପମ୍
ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିବା ସେଠାର ଯୋଧାମାନେ ଓ ଧନଧାନ୍ୟର ଭଣ୍ଡାର, ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ସେ ମହାରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ହତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାଦୈତ୍ଯେ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲିନି ଦୁର୍ଜଯେ । ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଖମାପୁର୍ମୁନେମହତ୍
ସେଇ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ଯାହାକୁ ଜିତିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ସେ ମରିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟ ଛାଡ଼ି ମହାନ୍ ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲେ।
ନଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିମଲା ଜାତା ରଵିସ୍ତୁ ଵିମଲୋଽଭଵତ୍ । ଵାତା ଵଵୁଃ ସୁଗଂଧୋଦ ସିକ୍ତା ଵିମଲଶୁଷ୍ମିଣଃ
ନଦୀମାନେ ସବୁ ପବିତ୍ର ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଲୋକ ଦେଲେ, ସୁଗନ୍ଧି ହାଲୁକା ପବନ ବହିଲା, ଏବଂ ଭିଜା ଓ ପରିଷ୍କାର ହାଲୁକା ପବନ ବହୁଥିଲା।
ସନ୍ନଦ୍ଧାସ୍ତେ ମହାଵୀରା ରଥସ୍ଥା ଵିମଲାଂଗକାଃ । ରାଜାନମୂଚୁସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଜଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସମନ୍ଵିତାଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାବୀର, ବାହୁଦୁର୍ଗ ଧରି ରଥରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହେଉଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଜୟର ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵୀରା ଊଚୁଃ। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ହତସ୍ତ୍ଵଯା ଦୈତ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ମହାମତେ । ଯଦ୍ଭଯାତ୍ତ୍ରାସମାପନ୍ନାଃ ସୁରାଃ ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ନିରାକୃତାଃ
ବୀରମାନେ କହିଲେ: ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆପଣ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ, ଯାହାର ଭୟରେ ଦେବତାମାନେ ସ୍ଵର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଥିଲେ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ମହାଵାଜୀ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଶୋଭନଃ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଗଂତାସି ସର୍ଵତ୍ର ଜଯଂ ତୁ କ୍ଷିତିମଂଡଲେ
ଭାଗ୍ୟରେ, ଆପଣ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାକୁ ପୁନର୍ବାର ପାଇଲେ; ଭାଗ୍ୟରେ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଯିବେ।
ସ୍ଵାମିନ୍ମୁଂଚତ୍ଵିମଂ ଵାହଂ ମନୋଵେଗଂ ମନୋରମମ୍ । ସମଯସ୍ଯ ଵିଲଂବୋ ମା ଭଵତ୍ଵତ୍ର ମହାମତେ
ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଦ୍ରୁତ ଓ ମନୋହର ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ; ଏଠିରେ କୌଣସି ବିଳମ୍ବ ହେଉନାହିଁ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵୀରାଣାଂ ସମଯୋଚିତମ୍ । ସାଧୁ ସାଧୁ ପ୍ରଶସ୍ଯୈତାନ୍ମୁମୋଚ ହଯସତ୍ତମମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ବୀରମାନଙ୍କର ସମୟଯୋଗ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ସେ 'ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ମୁକ୍ତଶ୍ଚୋତ୍ତରାମାଶାଂ ବଭ୍ରାମାଥ ସୁରକ୍ଷିତଃ । ରଥପତ୍ତିହଯଶ୍ରେଷ୍ଠୈଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ
ଘୋଡ଼ା ଛାଡ଼ି ଦିଆଯିବା ପରେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ, ପଦାଟି ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ର ଯଦ୍ଵୃତ୍ତମେତସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମନୋହରମ୍ । ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଶୃଣୁଷ୍ଵୈତତ୍ପାପରାଶିପ୍ରଦାହକମ୍
ଏଠାରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ଯାହା ଶୁଣିବାକୁ ମନମୋହକ, ଏହାକୁ ଶୁଣ, ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ, ଯାହା ପାପର ଢେରକୁ ଦହିଦିଏ।
ରେଵାତୀରମଥ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୁନିଵୃଂଦନିଷେଵିତମ୍ । ନୀଲରତ୍ନସମୂହସ୍ଯ ରସଃ କିଂ ତୁ ପଯୋ ମିଷାତ୍
ସେ ରେବା ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ନୀଳ ମଣିର ଗୁଛର ରସ ଦୁଧ ଓ ଅମୃତ ମିଶା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ତାଂସ୍ତାନ୍ମୁନିଵରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଣମଞ୍ଛୂରସେଵିତଃ । ଜଗାମ ହଯରତ୍ନସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ କାମଗାମିନଃ
ସେ ଶୂରମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେକୁ ଶିର ନମାଇ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲୁଥିବା ମଣିମୟ ଘୋଡ଼ା ପଛରେ ଚାଲିଲେ।
ଗଚ୍ଛଂସ୍ତତ୍ରାଶ୍ରମଂ ଜୀର୍ଣଂ ପଲାଶପର୍ଣନିର୍ମିତମ୍ । ରେଵାଯାଜଲକଲ୍ଲୋଲୈଃ ସିକ୍ତଂ ପାପହରାଶ୍ରଯମ୍
ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ପୁରୁଣା ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ପଳାଶ ପତ୍ରରେ ତିଆରି, ରେବା ଜଳର ତରଙ୍ଗରେ ଭିଜିଯାଇଛି, ଏହା ପାପ ହଟାଇବାର ଆଶ୍ରୟ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁମତିଂ ପ୍ରାହ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ନଯକୋଵିଦମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସର୍ଵଧର୍ମାର୍ଥକର୍ମକର୍ତଵ୍ଯକୋଵିଦଃ
ସେଠାରେ ସୁମତି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧର୍ମ, ଧନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ସମସ୍ତ କର୍ତବ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଥିବା ଏହି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ। ମଂତ୍ରିନ୍କଥଯ କସ୍ଯାଯମାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯଦର୍ଶନଃ । ଵିଚାରଚତୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵଦୈତନ୍ମମ ପୃଚ୍ଛତଃ
ରାଜା କହିଲେ: ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏହି ପବିତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆଶ୍ରମଟି କାହାର? ତୁମେ ତ ଅନ୍ବେଷଣରେ ସବୁଠାରୁ ଚତୁର, ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମୋତେ ଏହା କହ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ସୁମତିଃ ପ୍ରାହ ତଂ ନୃପମ୍ । ଵିଶଦ ସ୍ମେରଯା ଵାଚା ଦର୍ଶଯନ୍ନାତ୍ମସୌହୃଦମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସୁମତି ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ହସିଥିବା କଥାରେ, ନିଜ ମନର ମୌତ୍ରୀ ଦେଖାଇ କହିଲେ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଏନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାରାଜ ଧୂତପାପା ଵଯଂ ଖଲୁ । ଭଵିଷ୍ଯାମୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରପରାଯଣମ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ମହାରାଜ, ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲୁ; ଏହି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆମେ ଭକ୍ତି କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବୁ।
ତସ୍ମାନ୍ନତ୍ଵା ତମାପୃଚ୍ଛ ସର୍ଵଂ ତେ କଥଯିଷ୍ଯତି । ରଘୁନାଥପଦାଂଭୋଜମକରଂଦାତି ଲୋଲୁପଃ
ତେଣୁ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପଚାର; ସେ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେବେ। ସେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ମଧୁରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଲଗିଥିବା।
ନାମ୍ନା ତ୍ଵାରଣ୍ଯକଂ ଖ୍ଯାତଂ ରଘୁନାଥାଂଘ୍ରିସେଵକମ୍ । ଅତ୍ଯୁଗ୍ରତପସା ପୂର୍ଣଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦମ୍
ତାଙ୍କ ନାମ ଆରଣ୍ୟକ, ସେ ରଘୁନାଥଙ୍କ ପାଦସେବକ, ଅତି ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥପରିବୃଂହିତମ୍ । ଜଗାମ ତମଥୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସ୍ଵଲ୍ପସେଵକସଂଯୁତଃ
ଏପରି ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ସେ କିଛି ସେବକ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ହନୂମାନ୍ପୁଷ୍କଲୋ ଵୀରଃ ସୁମତିର୍ମଂତ୍ରିସତ୍ତମଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିଃ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ସୁବାହୁଃ ସୁମଦସ୍ତଥା
ହନୁମାନ, ବୀର ପୁଷ୍କଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତି, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି, ସୁବାହୁ ଓ ସୁମଦ ମଧ୍ୟ, ସେଠି ଥିଲେ।
ଏତୈଃ ପରିଵୃତୋ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପ୍ରାପଦାଶ୍ରମମ୍ । ନମସ୍କର୍ତୁଂ ଦ୍ଵିଜଵରମାରଣ୍ଯକମୁଦାରଧୀଃ
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଉଦାରମନ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆରଣ୍ୟକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ।
ଗତ୍ଵା ତଂ ତାପସଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନମସ୍କାରମଥାକରୋତ୍ । ସର୍ଵୈସ୍ତୈଃ ସହିତୋ ଵୀରୈର୍ଵିନଯାନତକଂଧରୈଃ
ସେ ତାପସଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଗିଏ, ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କ ସହିତ, ନମ୍ର ଭାବରେ ଗଳା ନମାଇ ନମସ୍କାର କଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସନ୍ନତାନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନପ୍ରମୁଖାନ୍ନୃପାନ୍ । ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦିକଂ ଚକ୍ରେ ଫଲମୂଲାଦିଭିସ୍ତଦା
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଫଳମୂଳ ଦେଇ ଆତିଥ୍ୟ କଲେ।
ଉଵାଚ ତାନ୍ନୃପାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଭଵଂତଃ କୁତ୍ର ସଂଗତାଃ । କଥମତ୍ର ସମାଯାତାସ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵଦତାନଘାଃ
ସେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କିପରି ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲ? ନିର୍ମଳମନେ, ସବୁ କଥା କହ।