ତେନାସ୍ତ୍ରେଣ ଵିମାନାତ୍ଖାତ୍ପତନ୍ତୋ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜାଃ । ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଭୂତଵେତାଲସଂଘା ଇଵ ନଭଶ୍ଚରାଃ
ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ବିମାନରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଖସିପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର କେଶ ବିଖରାଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଭୂତ-ପିଶାଚମାନେ ଚାଲିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତଦସ୍ତ୍ରଂ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଭ୍ରାତ୍ରା ମୁକ୍ତଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ସଃ । ଅସ୍ତ୍ରଂ ଚ ପାଶୁପତ୍ଯଂ ସ ଚାପେ ଧାଦ୍ଦନୁଜାତ୍ମଜଃ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଭାଇଁ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖି, ତାଙ୍କ ବିପକ୍ଷୀ ରାକ୍ଷସପୁତ୍ର ତାହା ପରେ ଧନୁଷରେ ପାଶୁପତ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଲଗାଇଲା।
ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଵେତାଲା ଭୂତାଃ ପ୍ରେତନିଶାଚରାଃ । କପାଲକର୍ତରୀଯୁକ୍ତାଃ ପିବନ୍ତଃ ଶୋଣିତଂ ବହୁ
ତାହା ପରେ, ଭୂତ, ପିଶାଚ ଏବଂ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖାଦେଲେ, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଛୁରୀ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ବହୁ ରକ୍ତ ପିଇଉଥିଲେ।
ତେ ଵୈ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଵୀରାଣାଂ ରୁଧିରାଣି ପପୁର୍ମୁଦା । ଜୀଵତାମପି ଦୁର୍ଵାରାଃ କର୍ତରୀପାଣିଶୋଭିତାଃ
ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସେନାର ରକ୍ତ ପିଇଲେ, ସେମାନେ ଜୀବିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅପରାଜେୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଛୁରୀ ଚମକୁଥିଲା।
ତଦସ୍ତ୍ରଂ ଵ୍ଯାପ୍ନୁଵଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵଵୀରପ୍ରଭଂଜନମ୍ । ମୁମୋଚ ତନ୍ନିରାସାଯ ଚାସ୍ତ୍ରଂ ନାରାଯଣାଭିଧମ୍
ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଢାକି ଏବଂ ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କ ଶୌର୍ୟ କ୍ଷୟ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ଏହାକୁ ନିବାରଣ ପାଇଁ ନାରାୟଣ ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ନାରାଯଣାସ୍ତ୍ରଂ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵାରଯାମାସ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ତେ ସର୍ଵେ ଵିଲଯଂ ପ୍ରାପୁର୍ନିଶାଚରପ୍ରଣୋଦିତାଃ
ନାରାୟଣ ଅସ୍ତ୍ର ସେଇ ସମସ୍ତ ଭୂତପିଶାଚମାନେକୁ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରୋକିଦେଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।
ତଦା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନିଶାଚାରୀ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ସମାଦଦେ । ତ୍ରିଶୂଲଂ ନିଶିତଂ ଘୋରଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ହଂତୁମୁଲ୍ବଣମ୍
ତାହା ପରେ, କ୍ରୋଧିତ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଭୟଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଲେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
ଶୂଲହସ୍ତଂ ସମାଯାଂତଂ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲିନମାହଵେ । ସାଯକୈଃ ପ୍ରାହରତ୍ତସ୍ଯ ଭୁଜେ ତ୍ଵର୍ଧଶଶିପ୍ରଭୈଃ
ତ୍ରିଶୂଳ ହାତରେ ନେଇ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା ଶର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ବାହୁରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତୈର୍ବାଣୈଶ୍ଛିନ୍ନହସ୍ତଃ ସ ଶିରସା ହଂତୁମୁଦ୍ଯତଃ । ହତୋସି ଯାହି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କସ୍ତ୍ଵାଂ ତ୍ରାତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଇ ଶରମାନେ ତାଙ୍କର ବାହୁ କାଟିଦେଲେ, ତେବେ ସେ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, କହିଲେ, 'ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତୁମେ ମୃତ, ଏବେ ଯାଅ! କିଏ ତୁମକୁ ବଞ୍ଚାଇବ?'
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣଂ ତରସା ଚିଚ୍ଛେଦ ଶିତସାଯକୈଃ । ମସ୍ତକଂ ତସ୍ଯ ବଲିନଃ ଶୂରସ୍ଯ ସହ କୁଂଡଲମ୍
ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତୀବ୍ର ଶର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ପ୍ରବଳ ବୀରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ସହ କୁଣ୍ଡଳ କାଟିଦେଲେ।
ତଂ ଛିନ୍ନଶିରସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଉଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ମୁଷ୍ଟିନା ହଂତୁମାରେଭେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶୂରସେଵିତମ୍
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ବଳଶାଳୀ ସେ ରାକ୍ଷସ, ଶୂରମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମୁଷ୍ଟିରେ ମାଡ଼ିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତୁ କ୍ଷୁରପ୍ରେଣ ସାଯକେନାଚ୍ଛିନଚ୍ଛିରଃ । ପ୍ରଧାଵତୋ ରଣେ ଵୀରାନ୍ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦାନ୍
କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରର ତୀର ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ହତଶେଷା ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସା ନାଥଵର୍ଜିତାଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ଦଦୁର୍ଵାଜିନମାହୃତମ୍
ନାୟକ ହରାଇ ଯିଏଁ ରାକ୍ଷସ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣିଦେଲେ।
ତତୋ ଵୀଣାନିନାଦାଶ୍ଚ ଶଂଖନାଦାଃ ସମଂତତଃ । ଶ୍ରୂଯଂତେ ଶୂରଵୀରାଣାଂ ଜଯନାଦା ମନୋହରାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବୀଣା ଓ ଶଂଖର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା, ଏବଂ ଶୂରବୀରମାନଙ୍କର ଜୟଧ୍ୱନି ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ଵାଜିନଂ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ରାକ୍ଷସୈର୍ହୃତମ୍ । ଅତ୍ଯଂତଂ ହର୍ଷମାପେଦେ ପୁଷ୍କଲେନ ସମନ୍ଵିତଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ରାକ୍ଷସମାନେ ନେଇଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଫେରାଇ ପାଇ, ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ରୁଧିରୈଃ ସିକ୍ତଗାତ୍ରାସ୍ତେ ଯୋଧା ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିସ୍ତଥା । ରଣୋତ୍ସାହେନ ସଂଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ମହାନୃପମ୍
ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିବା ସେଠାର ଯୋଧାମାନେ ଓ ଧନଧାନ୍ୟର ଭଣ୍ଡାର, ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ସେ ମହାରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ହତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାଦୈତ୍ଯେ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲିନି ଦୁର୍ଜଯେ । ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଖମାପୁର୍ମୁନେମହତ୍
ସେଇ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ଯାହାକୁ ଜିତିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ସେ ମରିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟ ଛାଡ଼ି ମହାନ୍ ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲେ।
ନଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିମଲା ଜାତା ରଵିସ୍ତୁ ଵିମଲୋଽଭଵତ୍ । ଵାତା ଵଵୁଃ ସୁଗଂଧୋଦ ସିକ୍ତା ଵିମଲଶୁଷ୍ମିଣଃ
ନଦୀମାନେ ସବୁ ପବିତ୍ର ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଲୋକ ଦେଲେ, ସୁଗନ୍ଧି ହାଲୁକା ପବନ ବହିଲା, ଏବଂ ଭିଜା ଓ ପରିଷ୍କାର ହାଲୁକା ପବନ ବହୁଥିଲା।
ସନ୍ନଦ୍ଧାସ୍ତେ ମହାଵୀରା ରଥସ୍ଥା ଵିମଲାଂଗକାଃ । ରାଜାନମୂଚୁସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଜଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସମନ୍ଵିତାଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାବୀର, ବାହୁଦୁର୍ଗ ଧରି ରଥରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହେଉଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଜୟର ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵୀରା ଊଚୁଃ। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ହତସ୍ତ୍ଵଯା ଦୈତ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ମହାମତେ । ଯଦ୍ଭଯାତ୍ତ୍ରାସମାପନ୍ନାଃ ସୁରାଃ ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ନିରାକୃତାଃ
ବୀରମାନେ କହିଲେ: ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆପଣ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ, ଯାହାର ଭୟରେ ଦେବତାମାନେ ସ୍ଵର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଥିଲେ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ମହାଵାଜୀ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଶୋଭନଃ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଗଂତାସି ସର୍ଵତ୍ର ଜଯଂ ତୁ କ୍ଷିତିମଂଡଲେ
ଭାଗ୍ୟରେ, ଆପଣ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାକୁ ପୁନର୍ବାର ପାଇଲେ; ଭାଗ୍ୟରେ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଯିବେ।
ସ୍ଵାମିନ୍ମୁଂଚତ୍ଵିମଂ ଵାହଂ ମନୋଵେଗଂ ମନୋରମମ୍ । ସମଯସ୍ଯ ଵିଲଂବୋ ମା ଭଵତ୍ଵତ୍ର ମହାମତେ
ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଦ୍ରୁତ ଓ ମନୋହର ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ; ଏଠିରେ କୌଣସି ବିଳମ୍ବ ହେଉନାହିଁ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵୀରାଣାଂ ସମଯୋଚିତମ୍ । ସାଧୁ ସାଧୁ ପ୍ରଶସ୍ଯୈତାନ୍ମୁମୋଚ ହଯସତ୍ତମମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ବୀରମାନଙ୍କର ସମୟଯୋଗ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ସେ 'ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ମୁକ୍ତଶ୍ଚୋତ୍ତରାମାଶାଂ ବଭ୍ରାମାଥ ସୁରକ୍ଷିତଃ । ରଥପତ୍ତିହଯଶ୍ରେଷ୍ଠୈଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ
ଘୋଡ଼ା ଛାଡ଼ି ଦିଆଯିବା ପରେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ, ପଦାଟି ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ର ଯଦ୍ଵୃତ୍ତମେତସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମନୋହରମ୍ । ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଶୃଣୁଷ୍ଵୈତତ୍ପାପରାଶିପ୍ରଦାହକମ୍
ଏଠାରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ଯାହା ଶୁଣିବାକୁ ମନମୋହକ, ଏହାକୁ ଶୁଣ, ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ, ଯାହା ପାପର ଢେରକୁ ଦହିଦିଏ।
ରେଵାତୀରମଥ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୁନିଵୃଂଦନିଷେଵିତମ୍ । ନୀଲରତ୍ନସମୂହସ୍ଯ ରସଃ କିଂ ତୁ ପଯୋ ମିଷାତ୍
ସେ ରେବା ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ନୀଳ ମଣିର ଗୁଛର ରସ ଦୁଧ ଓ ଅମୃତ ମିଶା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ତାଂସ୍ତାନ୍ମୁନିଵରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଣମଞ୍ଛୂରସେଵିତଃ । ଜଗାମ ହଯରତ୍ନସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ କାମଗାମିନଃ
ସେ ଶୂରମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେକୁ ଶିର ନମାଇ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲୁଥିବା ମଣିମୟ ଘୋଡ଼ା ପଛରେ ଚାଲିଲେ।
ଗଚ୍ଛଂସ୍ତତ୍ରାଶ୍ରମଂ ଜୀର୍ଣଂ ପଲାଶପର୍ଣନିର୍ମିତମ୍ । ରେଵାଯାଜଲକଲ୍ଲୋଲୈଃ ସିକ୍ତଂ ପାପହରାଶ୍ରଯମ୍
ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ପୁରୁଣା ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ପଳାଶ ପତ୍ରରେ ତିଆରି, ରେବା ଜଳର ତରଙ୍ଗରେ ଭିଜିଯାଇଛି, ଏହା ପାପ ହଟାଇବାର ଆଶ୍ରୟ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁମତିଂ ପ୍ରାହ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ନଯକୋଵିଦମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସର୍ଵଧର୍ମାର୍ଥକର୍ମକର୍ତଵ୍ଯକୋଵିଦଃ
ସେଠାରେ ସୁମତି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧର୍ମ, ଧନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ସମସ୍ତ କର୍ତବ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଥିବା ଏହି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ। ମଂତ୍ରିନ୍କଥଯ କସ୍ଯାଯମାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯଦର୍ଶନଃ । ଵିଚାରଚତୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵଦୈତନ୍ମମ ପୃଚ୍ଛତଃ
ରାଜା କହିଲେ: ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏହି ପବିତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆଶ୍ରମଟି କାହାର? ତୁମେ ତ ଅନ୍ବେଷଣରେ ସବୁଠାରୁ ଚତୁର, ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମୋତେ ଏହା କହ।