ପୁଷ୍କଲ ଉଵାଚ। ଵିକତ୍ଥନଂ ନ କୁର୍ଵଂତି ସଂଗ୍ରାମେ ସୁଭଟା ନରାଃ । ପରାକ୍ରମଂ ଦର୍ଶଯଂତି ନିଜଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵର୍ଷଣୈଃ
ପୁଷ୍କଳ କହିଲେ: ଯୁଦ୍ଧରେ ସତ୍ୟ ସୈନିକମାନେ କେବେ ବଡ଼ାଇ ନକରନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାନ୍ତି।
ରାଵଣୋ ନିହତୋ ଯେନ ସସୁହୃତ୍ସ୍ଵଜନୈର୍ଵୃତଃ । ତସ୍ଯ ଵାଜିନମାହୃତ୍ଯ କୁତ୍ର ଗଂତାସି ଦୁର୍ମଦ
ଯିଏ ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଓ ଜଣେଇଁ ମଧ୍ୟରେ ମାରିଥିଲେ, ସେ ତୁମ ଘୋଡ଼ା ଆଣିଦେଇ, ଏବେ କେଉଁଠି ଯିବୁ, ଅହଂକାରୀ?
ପତିଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନବାଣୈଃ କୋଦଂଡନିର୍ଗତୈଃ । ତ୍ଵାମତ୍ସ୍ଯଂତି ଶିଵା ଭୂମୌ ପତିତଂ ପ୍ରାଣଵର୍ଜିତମ୍
ତୁମେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣରେ ପଡ଼ିଯିବ; ଧର୍ମିକ ଲୋକେ ତୁମକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଦେଖିବେ।
ମା ଗର୍ଜ ଦୁଷ୍ଟ ରାମସ୍ଯ ସେଵକେ ମଯି ସଂସ୍ଥିତେ । ଗର୍ଜଂତି ସୁଭଟା ଯୁଦ୍ଧେ ଶତ୍ରୁଂ ଜିତ୍ଵା ମହୋଦଯାତ୍
ଦୁଷ୍ଟ, ମୁଁ ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ସେବକ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆଛି, ତୁମେ ଗର୍ଜନ କରନି। ସତ୍ୟ ସୈନିକମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତି, ବଡ଼ ମହିମା ସହିତ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵଂତଂ ତଂ ଵୀରଂ ପୁଷ୍କଲଂ ରଣଦୁର୍ମଦମ୍ । ଜଘାନ ଶକ୍ତ୍ଯା ସୁଭୃଶଂ ହୃଦି ରାକ୍ଷସସତ୍ତମଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି କହୁଥିବା ସେ ସାହସୀ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ହୃଦୟରେ ଘାତ କଲେ।
ଆଯାଂତୀଂ ତାଂ ମହାଶକ୍ତିମାଯସୀଂ କାଂଚନାଶ୍ରିତାମ୍ । ଚିଚ୍ଛେଦ ତ୍ରିଭିରତ୍ଯୁଗ୍ରୈଃ ଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ସ ପୁଷ୍କଲଃ
ସେ ସୁନାରେ ମୁଡ଼ିଥିବା ମହାଶକ୍ତି ଆସୁଥିବାବେଳେ, ପୁଷ୍କଳ ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ କାଟିଦେଲେ।
ସା ତ୍ରିଧା ହ୍ଯପତଦ୍ଭୂମୌ ଵିଶିଖୈର୍ନିଷ୍ପ୍ରଭୀକୃତା । ପତଂତୀ ଵିରରାଜାସୌ ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶକ୍ତିତ୍ରଯୀଵ କିମ୍
ସେ ଶକ୍ତି ବାଣରେ କାଟାଯାଇ, ତିନି ଭାଗରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଏହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଗଲା; ପଡ଼ିବା ସମୟରେ ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ଶକ୍ତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତାଂ ଛିନ୍ନାଂ ଶକ୍ତିକାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସଃ ପରତାପନଃ । ଜଗ୍ରାହ ଶୂଲଂ ତରସା ତ୍ରିଶିଖଂ ଲୋହନିର୍ମିତମ୍
ସେ ଭଙ୍ଗ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବାକୁ ଲାଗିଥିବା ରାକ୍ଷସ ତୁରନ୍ତ ଲୋହାରେ ବନା ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଲେ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରଂ ଜ୍ଵଲନପ୍ରଖ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ରୋ ଵ୍ଯମୋଚଯତ୍ । ଆଯାଂତଂ ତିଲଶଶ୍ଚକ୍ରେ ବାଣୈଃ ପୁଷ୍କଲସଂଜ୍ଞିତଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆଗ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ପୁଷ୍କଳ ତୀବ୍ର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ତ୍ରିଶୂଲଂ ତରସା ରାଘଵସ୍ଯ ହି ସେଵକଃ । ପୁଷ୍କଲଶ୍ଚାପ ଆଧତ୍ତ ବାଣାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାନ୍ମନୋଜଵାନ୍
ତିବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ତ୍ରିଶୂଳ କାଟିଦେଇ, ପୁଷ୍କଳ ରାଘବଙ୍କ ସେବକ ଭାବେ ଧନୁଷ ତାଣି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ତୀବ୍ର ବାଣ ଧରିଲେ।
ତେ ବାଣା ହୃଦି ତସ୍ଯାଶୁ ଲଗ୍ନା ରାଗଂ ବତାସୃଜନ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯ ଯଥା ସ୍ଵାଂତେ ଗୁଣା ଵିଷ୍ଣୋର୍ମନୋହରାଃ
ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଶୀଘ୍ର ଲାଗିଗଲା, ଏକ ରକ୍ତିମତା ଦେଖାଇଲା; ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗୁଣ ଭକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଥାଏ।
ତଦ୍ବାଣଵେଧଦୁଃଖାର୍ତୋ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ସୁଦୁର୍ମଦଃ । ଜଗ୍ରାହ ମୁଦ୍ଗରଂ ଘୋରଂ ପୁଷ୍କଲଂ ହଂତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ସେ ବାଣ ଘାତର ବେଦନାରେ ବିଡ଼ାଳି, ବଡ଼ ଅହଂକାରୀ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଧରି, ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
ମୁଦ୍ଗରଃ ପ୍ରହିତସ୍ତେନ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲ୍ଯଭିଧେନ ହି । ହୃଦି ଲଗ୍ନୋସୃଜଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ କଶ୍ମଲଂ ତଦକାରଯତ୍
ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ନାମକ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଗଦା ହୃଦୟରେ ଲାଗି, ଶୀଘ୍ର ଅସୁବିଧା ଦେଇ, ସେ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ମୁଦ୍ଗରପ୍ରହତୋ ଵୀରଃ କଂପମାନଃ ସଵେପଥୁଃ । ପପାତ ସ୍ଯଂଦନୋପସ୍ଥେ ପୁଷ୍କଲଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ
ଗଦା ଘାତରେ ଅସ୍ଥିର ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ପୁଷ୍କଳ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା, ରଥର ଆସନରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଉଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରୋଽଥ ତଦ୍ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିମଯୋଧଯତ୍ । ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈର୍ବହୁଧା ମୁକ୍ତୈର୍ଵୀରପ୍ରାଣହୃତିଂକରୈଃ
ତାପରେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଉଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ବହୁ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ବୀରମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନେଉଥିଲେ।
ପୁଷ୍କଲସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଜ୍ଞାଂ ରାକ୍ଷସମବ୍ରଵୀତ୍ । ଧନ୍ଯୋସି ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହୀଯାଂସ୍ତେ ପରାକ୍ରମଃ
ସେଇ ସମୟରେ ପୁଷ୍କଳ ସଚେତନ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମ ପ୍ରାକ୍ରମ ନିଶ୍ଚୟ ବଡ଼।'
ପଶ୍ଯେଦାନୀଂ ମମାପ୍ଯୁଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଶୂରମାନିତାମ୍ । ଵିମାନାତ୍ପାତଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଭୂମୌ ତ୍ଵାଂ ଶିତସାଯକୈଃ
ଏବେ ମୋର ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଯାହାକୁ ସୂରମାନେ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି, ଦେଖ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମର ଉଡୁଥିବା ରଥରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ାଇଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିଶିତଂ ବାଣଂ ସମଗୃହ୍ଣାଦ୍ଦୁରାସଦମ୍ । ଜ୍ଵଲଂତମଗ୍ନିତେଜସ୍କଂ ମହୌଦାର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍
ଏପରି କହି ସେ ଅତି ଭୟଙ୍କର, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଦୁର୍ଜୟ ଏବଂ ମହାଉଦାର ବାଣ ଧରିଲେ।
ସ ଯାଵତ୍ତତ୍ପ୍ରତୀକର୍ତୁଂ ଵିଧତ୍ତେ ସ୍ଵପରାକ୍ରମମ୍ । ତାଵଦ୍ଧୃଦିଗତୋଽତ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରଃ ସସାଯକଃ
ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାକୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବାକୁ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ଏହି ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ହୃଦୟ ଭେଦିବା ବାଣ ସହ ବାଣ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା।
ତେନ ବାଣେନ ଵିଭ୍ରାଂତୋ ଭ୍ରମଚ୍ଚିତ୍ତଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ପପାତ କାମଗୋପସ୍ଥାଦ୍ଭୂମୌ ଵିଗତଚେତନଃ
ସେ ବାଣର ଆଘାତରେ ରାକ୍ଷସ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ଇଚ୍ଛାସୀଟ୍ରୁ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ଝରିପଡ଼ିଲେ।
ଉଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରେଣ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟଃ ପତମାନୋ ନିଜାଗ୍ରଜଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ଵିମାନାଂତର୍ନିନାଯ ରିପୁଶଂକିତଃ
ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଥିବା ଭାଇ ପଡ଼ୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ଶତ୍ରୁ ଆଶଙ୍କାରେ ରଥ ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ।
ପ୍ରାହ ଚାରିଂ ମହାରୋଷାତ୍ପୁଷ୍କଲଂ ବଲିନାଂ ଵରମ୍ । ମଦ୍ଭ୍ରାତରଂ ପାତଯିତ୍ଵା କୁତ୍ର ଯାସ୍ଯସି ଦୁର୍ମତେ
ତାପରେ ସେ ମହାକ୍ରୋଧରେ ଶତ୍ରୁ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ଭାଇକୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ାଇ, ଏବେ କେଉଁଠି ପଳାଇବୁ, ଦୁଷ୍ଟମନା?'
ମାଂ ଵୈ ଯୁଧି ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ଗଂତାସି ଜଯମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ଥିତେ ମଯି ତଵ ସ୍ଵାଂତେ ଜଯାଶା ଵିନିଵର୍ତ୍ଯ ତାମ୍
'ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଲେ ମାତ୍ର ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଜୟ ପାଇପାରିବ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଆ ରହିଛି, ତୁମର ବିଜୟ ଆଶା ଛାଡ଼।'
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵଂତଂ ତରସା ଜଘାନ ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ । ହୃଦଯେ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ରୋଷପୂରିତଲୋଚନଃ
ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଷ୍ଟକୁ ଦଶଟି ବାଣରେ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତାଡିତୋ ଦଶଶରୈଃ ପୁଷ୍କଲେନ ମହାତ୍ମନା । ଚୁକ୍ରୋଧ ହୃଦି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଂ ହଂତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ମହାତ୍ମା ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଦଶଟି ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ଦୁଷ୍ଟମନା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଦଂତାନ୍ନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ସକ୍ରୋଧୋ ମୁଷ୍ଟିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଚାହନତ୍ । ଵ୍ଯନଦଦ୍ଵଜ୍ରନିର୍ଘାତପାତଶଂକାଂ ସୃଜନ୍ହୃଦି
କ୍ରୋଧରେ ଦାନ୍ତ ଦବାଇ, ମୁଠି ଉଠାଇ ସେ ଆଘାତ କଲେ; ଏହାର ଶବ୍ଦ ହୃଦୟରେ ବଜ୍ରପାତ ହେବା ପରି ଭୟ ଦେଲା।
ମୁଷ୍ଟିନାଭିହତୋ ଵୀରଃ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ନାକଂପତ ଵିନିଷ୍ପେଷଂ ଵାଂଛଂସ୍ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ମୁଠିର ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଷ୍କଳ ଶୂର ଓ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ ଥିଲେ, ସେ କମ୍ପିଲେ ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ।
ଵତ୍ସଦଂତାନ୍ମହାତୀକ୍ଷ୍ଣାନ୍ମୁମୋଚ ହୃଦି ସାଯକାନ୍ । ତୈର୍ବାଣୈର୍ଵ୍ଯଥିତୋ ଦୈତ୍ଯସ୍ତ୍ରିଶୂଲଂ ତୁ ସମାଦଦେ
ଖୁସିର ଦାନ୍ତ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ହୃଦୟକୁ ଛାଡ଼ିଲେ; ସେ ବାଣରେ ଦେଉତା ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇ, ଦାନବ ତାଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଲେ।
ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ତ୍ରିଶିଖଂ ଜ୍ଵାଲାମାଲାତିଭୀଷଣମ୍ । ଲଗ୍ନଂ ହୃଦି ମହାଵୀର ପୁଷ୍କଲସ୍ଯ ତୁ ଦାରୁଣମ୍
ତିନି ମୁଣ୍ଡିଆ, ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ସେ ଦାରୁଣ ତ୍ରିଶୂଳ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କଲା।
ମୂର୍ଚ୍ଛିତସ୍ତେନ ଶୂଲେନ ନିହତୋ ଧନ୍ଵିସତ୍ତମଃ । କଶ୍ମଲଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପପାତ ସ୍ଯଂଦନୋପରି
ସେ ତ୍ରିଶୂଳର ଆଘାତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଅଚେତନ ହେଲେ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ତାଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ଝରିପଡ଼ିଲେ।