ତ୍ଵଯା ଵୈ ନିହତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଦେଵଦାନଵଦୁଃଖଦଃ । ଲଵଣୋ ନାମ ଲୋକେଶ ମଧୁପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ତୁମେ ଲୋକେଶ୍ୱର, ମଧୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଲବଣ ଦେଉଁ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଦେମନକୁ ହତ କରିଥିଲେ।
କୋଯଂ ଵୈ ରାକ୍ଷସୋ ଦୁଷ୍ଟଃ କ୍ଵ ଚାସ୍ଯ ବଲମଲ୍ପକମ୍ । କରିଷ୍ଯସି କ୍ଷଣାଦେଵ ତସ୍ଯ ନାଶଂ ମହାମତେ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ କିଏ, ତାହାର ଶକ୍ତି କେଉଁଠି ଅତି ଅଳ୍ପ? ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ନାଶ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ କରିଦେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ମହାଵୀରାଃ ସଜ୍ଜୀଭୂତା ରଣାଂଗଣେ । ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ସ୍ଵାମୃତାଂ କର୍ତୁଂ ଯଯୁସ୍ତେ ରାକ୍ଷସଂ ମୁଦା
ଏଭଳି କହି, ସେ ମହାବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ରଥୈଃ ସଦଶ୍ଵୈଃ ଶୋଭାଢ୍ଯୈଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପୂରିତୈଃ । ନାନାରତ୍ନସମାଯୁକ୍ତୈର୍ଯଯୁସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଧମମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଦେଇ ଶୋଭିତ ରଥ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଭରିତ, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଭରିତ, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାକୁ ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାମଗେ ଯାନେ ସ୍ଥିତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ରାକ୍ଷସଃ । ମେଘଗଂଭୀରଯା ଵାଚା ତର୍ଜଯନ୍ନିଵ ଭୂରିଶଃ
ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଯାନରେ ଦଢ଼ି, ମେଘର ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ ବାରମ୍ବାର ଭୟ ଦେଇ କଥା କହିଲେ।
ମାଯାଂ ତୁ ସୁଭଟା ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଗଚ୍ଛଂତୁ ନିଜମଂଦିରମ୍ । ମା ତ୍ଯଜଂତୁ ସ୍ଵକାନ୍ପ୍ରାଣାନ୍ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯେ ଵାଜିନଂ ଵରମ୍
ବୀରମାନେ ମାୟାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯାନ୍ତୁ; ସେମାନେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ନ୍ତୁନାହିଁ, ମୁଁ ମୋ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ମୁକ୍ତ କରିବିନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ରାଵଣସ୍ଯ ସୁହୃତ୍ସଖା । ମତ୍ସଖ୍ଯୁଃ ପ୍ରେତଭୂତସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିଂ କର୍ତୁମେଯିଵାନ୍
ମୁଁ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ରାବଣଙ୍କ ନିକଟ ମିତ୍ର, ମୋ ସଖା ଯେଉଁଠି ପ୍ରେତ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବାକୁ ଆସିଛି।
କ୍ଵାସୌ ରାମୋ ଯ ଆହତ୍ଯ ସଖାଯଂ ରାଵଣଂ ଗତଃ । ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତାପି କୁତ୍ରାସ୍ତେ ସର୍ଵଶୂରଶିରୋମଣିଃ
ଯେଉଁ ରାମ ମୋ ସଖାକୁ ହତ କରି ରାବଣଙ୍କୁ ପଠାଇଦେଲେ, ସେ କେଉଁଠି? ତାଙ୍କ ଭାଇ, ସମସ୍ତ ଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି, ସେ କେଉଁଠି?
ତଂ ହତ୍ଵା ନିଷ୍କୃତିଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯେ ରାମସ୍ଯ ଚାନୁଜମ୍ । ପିବନ୍ରୁଧିରମୁଦ୍ଭୂତଂ କଂଠନାଲସ୍ଯ ବୁଦ୍ବୁଦୈଃ
ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ପାଇଁ ପ୍ରତିଶୋଧ ମିଳିବ। ତାଙ୍କ ଗଳାରୁ ବୁଡବୁଡି ହୋଇ ଉଠୁଥିବା ରକ୍ତ ପିଇବି।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଯୋଧାନାଂ ପ୍ରଵରୋତ୍ତମଃ । ପୁଷ୍କଲୋ ନିଜଗାଦୈନଂ ଵୀର୍ଯଶୌର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଷ୍କଳ ତାଙ୍କୁ ସାହସ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଭରିଥିବା ଭାବେ କହିଲେ।
ପୁଷ୍କଲ ଉଵାଚ। ଵିକତ୍ଥନଂ ନ କୁର୍ଵଂତି ସଂଗ୍ରାମେ ସୁଭଟା ନରାଃ । ପରାକ୍ରମଂ ଦର୍ଶଯଂତି ନିଜଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵର୍ଷଣୈଃ
ପୁଷ୍କଳ କହିଲେ: ଯୁଦ୍ଧରେ ସତ୍ୟ ସୈନିକମାନେ କେବେ ବଡ଼ାଇ ନକରନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାନ୍ତି।
ରାଵଣୋ ନିହତୋ ଯେନ ସସୁହୃତ୍ସ୍ଵଜନୈର୍ଵୃତଃ । ତସ୍ଯ ଵାଜିନମାହୃତ୍ଯ କୁତ୍ର ଗଂତାସି ଦୁର୍ମଦ
ଯିଏ ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଓ ଜଣେଇଁ ମଧ୍ୟରେ ମାରିଥିଲେ, ସେ ତୁମ ଘୋଡ଼ା ଆଣିଦେଇ, ଏବେ କେଉଁଠି ଯିବୁ, ଅହଂକାରୀ?
ପତିଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନବାଣୈଃ କୋଦଂଡନିର୍ଗତୈଃ । ତ୍ଵାମତ୍ସ୍ଯଂତି ଶିଵା ଭୂମୌ ପତିତଂ ପ୍ରାଣଵର୍ଜିତମ୍
ତୁମେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣରେ ପଡ଼ିଯିବ; ଧର୍ମିକ ଲୋକେ ତୁମକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଦେଖିବେ।
ମା ଗର୍ଜ ଦୁଷ୍ଟ ରାମସ୍ଯ ସେଵକେ ମଯି ସଂସ୍ଥିତେ । ଗର୍ଜଂତି ସୁଭଟା ଯୁଦ୍ଧେ ଶତ୍ରୁଂ ଜିତ୍ଵା ମହୋଦଯାତ୍
ଦୁଷ୍ଟ, ମୁଁ ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ସେବକ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆଛି, ତୁମେ ଗର୍ଜନ କରନି। ସତ୍ୟ ସୈନିକମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତି, ବଡ଼ ମହିମା ସହିତ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵଂତଂ ତଂ ଵୀରଂ ପୁଷ୍କଲଂ ରଣଦୁର୍ମଦମ୍ । ଜଘାନ ଶକ୍ତ୍ଯା ସୁଭୃଶଂ ହୃଦି ରାକ୍ଷସସତ୍ତମଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି କହୁଥିବା ସେ ସାହସୀ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ହୃଦୟରେ ଘାତ କଲେ।
ଆଯାଂତୀଂ ତାଂ ମହାଶକ୍ତିମାଯସୀଂ କାଂଚନାଶ୍ରିତାମ୍ । ଚିଚ୍ଛେଦ ତ୍ରିଭିରତ୍ଯୁଗ୍ରୈଃ ଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ସ ପୁଷ୍କଲଃ
ସେ ସୁନାରେ ମୁଡ଼ିଥିବା ମହାଶକ୍ତି ଆସୁଥିବାବେଳେ, ପୁଷ୍କଳ ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ କାଟିଦେଲେ।
ସା ତ୍ରିଧା ହ୍ଯପତଦ୍ଭୂମୌ ଵିଶିଖୈର୍ନିଷ୍ପ୍ରଭୀକୃତା । ପତଂତୀ ଵିରରାଜାସୌ ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶକ୍ତିତ୍ରଯୀଵ କିମ୍
ସେ ଶକ୍ତି ବାଣରେ କାଟାଯାଇ, ତିନି ଭାଗରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଏହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଗଲା; ପଡ଼ିବା ସମୟରେ ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ଶକ୍ତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତାଂ ଛିନ୍ନାଂ ଶକ୍ତିକାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସଃ ପରତାପନଃ । ଜଗ୍ରାହ ଶୂଲଂ ତରସା ତ୍ରିଶିଖଂ ଲୋହନିର୍ମିତମ୍
ସେ ଭଙ୍ଗ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବାକୁ ଲାଗିଥିବା ରାକ୍ଷସ ତୁରନ୍ତ ଲୋହାରେ ବନା ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଲେ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରଂ ଜ୍ଵଲନପ୍ରଖ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ରୋ ଵ୍ଯମୋଚଯତ୍ । ଆଯାଂତଂ ତିଲଶଶ୍ଚକ୍ରେ ବାଣୈଃ ପୁଷ୍କଲସଂଜ୍ଞିତଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆଗ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ପୁଷ୍କଳ ତୀବ୍ର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ତ୍ରିଶୂଲଂ ତରସା ରାଘଵସ୍ଯ ହି ସେଵକଃ । ପୁଷ୍କଲଶ୍ଚାପ ଆଧତ୍ତ ବାଣାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାନ୍ମନୋଜଵାନ୍
ତିବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ତ୍ରିଶୂଳ କାଟିଦେଇ, ପୁଷ୍କଳ ରାଘବଙ୍କ ସେବକ ଭାବେ ଧନୁଷ ତାଣି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ତୀବ୍ର ବାଣ ଧରିଲେ।
ତେ ବାଣା ହୃଦି ତସ୍ଯାଶୁ ଲଗ୍ନା ରାଗଂ ବତାସୃଜନ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯ ଯଥା ସ୍ଵାଂତେ ଗୁଣା ଵିଷ୍ଣୋର୍ମନୋହରାଃ
ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଶୀଘ୍ର ଲାଗିଗଲା, ଏକ ରକ୍ତିମତା ଦେଖାଇଲା; ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗୁଣ ଭକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଥାଏ।
ତଦ୍ବାଣଵେଧଦୁଃଖାର୍ତୋ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ସୁଦୁର୍ମଦଃ । ଜଗ୍ରାହ ମୁଦ୍ଗରଂ ଘୋରଂ ପୁଷ୍କଲଂ ହଂତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ସେ ବାଣ ଘାତର ବେଦନାରେ ବିଡ଼ାଳି, ବଡ଼ ଅହଂକାରୀ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଧରି, ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
ମୁଦ୍ଗରଃ ପ୍ରହିତସ୍ତେନ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲ୍ଯଭିଧେନ ହି । ହୃଦି ଲଗ୍ନୋସୃଜଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ କଶ୍ମଲଂ ତଦକାରଯତ୍
ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ନାମକ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଗଦା ହୃଦୟରେ ଲାଗି, ଶୀଘ୍ର ଅସୁବିଧା ଦେଇ, ସେ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ମୁଦ୍ଗରପ୍ରହତୋ ଵୀରଃ କଂପମାନଃ ସଵେପଥୁଃ । ପପାତ ସ୍ଯଂଦନୋପସ୍ଥେ ପୁଷ୍କଲଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ
ଗଦା ଘାତରେ ଅସ୍ଥିର ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ପୁଷ୍କଳ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା, ରଥର ଆସନରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଉଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରୋଽଥ ତଦ୍ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିମଯୋଧଯତ୍ । ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈର୍ବହୁଧା ମୁକ୍ତୈର୍ଵୀରପ୍ରାଣହୃତିଂକରୈଃ
ତାପରେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଉଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ବହୁ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ବୀରମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନେଉଥିଲେ।
ପୁଷ୍କଲସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଜ୍ଞାଂ ରାକ୍ଷସମବ୍ରଵୀତ୍ । ଧନ୍ଯୋସି ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହୀଯାଂସ୍ତେ ପରାକ୍ରମଃ
ସେଇ ସମୟରେ ପୁଷ୍କଳ ସଚେତନ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମ ପ୍ରାକ୍ରମ ନିଶ୍ଚୟ ବଡ଼।'
ପଶ୍ଯେଦାନୀଂ ମମାପ୍ଯୁଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଶୂରମାନିତାମ୍ । ଵିମାନାତ୍ପାତଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଭୂମୌ ତ୍ଵାଂ ଶିତସାଯକୈଃ
ଏବେ ମୋର ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଯାହାକୁ ସୂରମାନେ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି, ଦେଖ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମର ଉଡୁଥିବା ରଥରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ାଇଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିଶିତଂ ବାଣଂ ସମଗୃହ୍ଣାଦ୍ଦୁରାସଦମ୍ । ଜ୍ଵଲଂତମଗ୍ନିତେଜସ୍କଂ ମହୌଦାର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍
ଏପରି କହି ସେ ଅତି ଭୟଙ୍କର, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଦୁର୍ଜୟ ଏବଂ ମହାଉଦାର ବାଣ ଧରିଲେ।
ସ ଯାଵତ୍ତତ୍ପ୍ରତୀକର୍ତୁଂ ଵିଧତ୍ତେ ସ୍ଵପରାକ୍ରମମ୍ । ତାଵଦ୍ଧୃଦିଗତୋଽତ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରଃ ସସାଯକଃ
ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାକୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବାକୁ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ଏହି ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ହୃଦୟ ଭେଦିବା ବାଣ ସହ ବାଣ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା।
ତେନ ବାଣେନ ଵିଭ୍ରାଂତୋ ଭ୍ରମଚ୍ଚିତ୍ତଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ପପାତ କାମଗୋପସ୍ଥାଦ୍ଭୂମୌ ଵିଗତଚେତନଃ
ସେ ବାଣର ଆଘାତରେ ରାକ୍ଷସ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ଇଚ୍ଛାସୀଟ୍ରୁ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ଝରିପଡ଼ିଲେ।