ଵଂଶପାତ୍ରାଣି ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ଵିରୂଢୈଃ ପରିପୂରଯେତ୍ । ନାଲିକେରୈଶ୍ଚ ପକ୍ଵାନ୍ନୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ଫଲୈଃ
ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ବାଁସର ପାତ୍ରକୁ ଅଙ୍କୁରିତ ଧାନ୍ୟ, ନାଡ଼ିଆ, ପକା ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳରେ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସପତ୍ନୀକଂ ଗୁରୁଂ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରାଣି ପରିଧାପଯେତ୍ । ଵିଭୂଷଣାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଗଂଧମାଲ୍ଯୈଃ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ସେଠାରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଦେବା ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ସର୍ଵୋପସ୍କରସଂଯୁକ୍ତାଂ ଗାଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ । ସଦକ୍ଷିଣାଂ ସଵସ୍ତ୍ରାଂ ଚ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ, ସହିତ ଦକ୍ଷିଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇଦିଅ; ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ତୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ନାତାନାଂ ଜାଯତେ ନୃଣାମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ସ ଲଭେତ୍ସର୍ଵଂ ଦେଵଦେଵପ୍ରସାଦତଃ
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ତାହା ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେବଦେବଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ଲୋକ ଲାଭ କରେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ସର୍ଵକାମାନ୍ମନୋରମାନ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମାପ୍ନୋତି ଅଂତେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦତଃ
ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ମନୋରମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ବ୍ରହ୍ମନ୍ସଂଵତ୍ସରାଖ୍ଯସ୍ଯ ଦୀପସ୍ଯ ଵିଧିମୁତ୍ତମମ୍ । ସର୍ଵଵ୍ରତପ୍ରଧାନସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରଵଦସ୍ଵ ମେ
ନାରଦ କହିଲେ — ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯେଉଁ ସଂବତ୍ସର ନାମକ ଦୀପବ୍ରତ, ତାହାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ମହିମା ମୋତେ କହ।
ଯେନ ଵ୍ରତାନି ସର୍ଵାଣି କୃତାନ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ସଫଳ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ - ଵଦାମି ତଵ ଦେଵର୍ଷେ ରହସ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହା ଗୋଘ୍ନୋ ମିତ୍ରଘ୍ନୋ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ — ଦେବଋଷି, ମୁଁ ତୋତେ ଏହି ପାପ ନାଶକ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି; ଯାହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା, ଗୋହତ୍ୟା, ବନ୍ଧୁଦ୍ରୋହ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ—
ଵିଶ୍ଵାସଘାତୀ କ୍ରୂରାତ୍ମା ମୁକ୍ତିମାପ୍ନୋତି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । ଶତଂ କୁଲାନାମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, କ୍ରୁର ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଶତାଧିକ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତଦହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଦୀପଵ୍ରତମନୁତ୍ତମମ୍ । ସଂଵତ୍ସରପ୍ରମାଣସ୍ଯ ଵିଧିଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯମେଵ ଚ
ଏହିପରି, ମୁଁ ଏବେ ତୋତେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୀପବ୍ରତ, ଏହାର ବାର୍ଷିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ମହିମା ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।
ହେମଂତେ ପ୍ରଥମେ ମାସି ପ୍ରାପ୍ଯ ହ୍ଯେକାଦଶୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଚୋତ୍ଥାଯ କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତଃ
ହେମନ୍ତ ଋତୁର ପ୍ରଥମ ମାସରେ, ଶୁଭ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ, ବ୍ରାହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି, କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ରହିବା ଉଚିତ।
ନଦୀସଂଗମତୀର୍ଥେଷୁ ତଡାଗେଷୁ ସରିତ୍ସୁ ଚ । ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍ତତ୍ର ଗୃହେ ଵା ନିଯତାତ୍ମଵାନ୍
ନଦୀ ସଙ୍ଗମ, ପବିତ୍ର ତୀର, ପୋଖରୀ କିମ୍ବା ନଦୀରେ, କିମ୍ବା ଘରେ ନିୟମିତ ମନେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାତୋଽହଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେ ତତ୍ସ୍ନାନଂ ଦେହି ମେ ସଦା
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀରରେ ସ୍ନାନ କରିଛି; ସେଇ ସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ସଦା ମୋତେ ଦିଅ।
ସ୍ନାନମଂତ୍ରଃ । ଦେଵାନ୍ପିତୄଂଶ୍ଚ ସଂତର୍ପ୍ଯ କୃତଜପ୍ଯୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ତତଃ ସଂପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପଂଚାମୃତେନ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ତତୋ ଗଂଧୋଦକେନ ଚ
ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଜପ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାତୋଽସି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହିତୋ ଦେଵଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । ମାଂ ସମୁଦ୍ଧର ଦେଵେଶ ଘୋରାତ୍ସଂସାରବଂଧନାତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ, ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଆପଣ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି; ମୋତେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।
ତତଃ ସଂପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ମଂତ୍ରୈସ୍ତୁ ଵୈଦିକୈର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତଥା ପୌରାଣିକୈରପି
ତାପରେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅତୋ ଦେଵେତି ଗଂଧାଦି ପୌରୁଷେଣାପି ଵା ପୁନଃ । ନମୋ ମତ୍ସ୍ଯାଯ ଦେଵାଯ କୂର୍ମଦେଵାଯ ଵୈ ନମଃ
ଏହା ପରେ, 'ହେ ଦେବ' ବୋଲି, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ କିମ୍ବା ନିଜ ଶବ୍ଦରେ, 'ମତ୍ସ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, କୂର୍ମଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହିବା।
ନମୋ ଵାରାହଦେଵାଯ ନରସିଂହାଯ ଵୈ ନମଃ । ନମୋଽସ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧଦେଵାଯ କଲ୍କିନେ ଚ ନମୋନମଃ
'ବରାହଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ନରସିଂହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବୁଦ୍ଧଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, କଲ୍କିଙ୍କୁ ପୁନି ପୁନି ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହିବା।
ନମୋଽସ୍ତୁ ରାମଦେଵାଯ ଵିଷ୍ଣୁଦେଵାଯ ତେ ନମଃ । ନମଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ତୁଭ୍ଯଂ ଶି ରଇତ୍ଯଭିପୂଜଯେତ୍ । କେଶଵାଦୀନି ନାମାନି ତୈର୍ଵା ସଂପୂଜଯେଦ୍ଧରିମ୍
'ରାମଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବିଷ୍ଣୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ପୂଜା କରିବା; କିମ୍ବା କେଶବ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା।
ଵନସ୍ପତିରସୋ ଦିଵ୍ଯଃ ସୁରଭିର୍ଗଂଧଵାଞ୍ଛୁଚିଃ । ଧୂପୋଽଯଂ ଦେଵଦେଵେଶ ନମସ୍ତେ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍
ଏହି ଧୂପଟି ଦିବ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ପବିତ୍ର ଓ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଥିବା; ହେ ଦେବଦେବ, ଏହାକୁ ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ଧୂପମଂତ୍ରଃ । ଦୀପସ୍ତମୋ ନାଶଯତି ଦୀପଃ କାଂତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ତସ୍ମାଦ୍ଦୀପପ୍ରଦାନେନ ପ୍ରୀଯତାଂ ମେ ଜନାର୍ଦନଃ
ଦୀପ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଦୀପ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଦୀପ ଦାନ କରି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମୋ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।
ଦୀପମଂତ୍ରଃ । ନୈଵେଦ୍ଯମିଦମନ୍ନାଦ୍ଯଂ ଦେଵଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ପରମାମୃତମୁତ୍ତମମ୍
ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଏହି ଅନ୍ନ ଓ ଭୋଜ୍ୟ ନେଇଁ, ଏହାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅମୃତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।
ନୈଵେଦ୍ଯମଂତ୍ରଃ । ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ତତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଏଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଫଲେନ ଚୈଵ ହସ୍ତେନ ଶଂଖେନାଦାଯ ଚୋଦକମ୍
ତାପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ହାତରେ ଫଳ ନେଇ କିମ୍ବା ଶଂଖରେ ପାଣି ଭରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଜନ୍ମାଂତରସହସ୍ରେଣ ଯନ୍ମଯା ପାତକଂ କୃତମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ନାଶମାଯାତୁ ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ କେଶଵ
ହେ କେଶବ, ମୋର ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ଯେତେ ଅପରାଧ ହୋଇଛି, ସେସବୁ ତୁମ ଦୟାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ ହେଉ।
ଇତି ଅର୍ଘମଂତ୍ରଃ । ତତଃ କୁଂଭଂ ନଵଂ ଶୁଭ୍ରଂ ଘୃତପୂର୍ଣଂ ସମାନଯେତ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣସ୍ଯାଗ୍ରେ ତୈଲପୂର୍ଣମଥାପି ଵା
ଏହା ହେଉଛି ଅର୍ଘ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର। ପରେ ଏକ ନୂତନ, ଶୁଭ୍ର କୁମ୍ଭ ଘୀ କିମ୍ବା ତେଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯୋପରି ନ୍ଯସେତ୍ପାତ୍ରଂ ତାମ୍ରଂ ମୃନ୍ମଯମେଵ ଚ । ନଵତଂତୁସମାଂ ଵର୍ତିଂ ତସ୍ମିନ୍ପାତ୍ରେ ତୁ ନିର୍ଵପେତ୍
ସେଇ କୁମ୍ଭ ଉପରେ ତାମ୍ବା କିମ୍ବା ମାଟିର ପାତ୍ର ରଖି, ଏହି ପାତ୍ରରେ ନବତି ତନ୍ତୁର ବତି ରଖିବା ଉଚିତ।
ତତଃ ପ୍ରବୋଧଯେଦ୍ଦୀପଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ କୁଂଭଂ ସୁନିଶ୍ଚଲମ୍ । ପୁଷ୍ପଗଂଧାଦିଭିଃ ପୂଜ୍ଯ ତତଃ ସଂକଲ୍ପଯେଚ୍ଛୁଚିଃ
ତାପରେ ଦୀପକୁ ଜଳାଇ, କୁମ୍ଭକୁ ଭଲଭାବେ ରଖି, ପୁଷ୍ପ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପବିତ୍ର ହୋଇ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବା ଉଚିତ।
ମଂତ୍ରେଣାନେନ ଦେଵର୍ଷେ ଅସମୀରେଷୁ ଧାମସୁ । କାମୋ ଭୂତସ୍ଯ ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ରାଡେକୋ ଵିରାଜତେ
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ହେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଯେଉଁଠାରେ ବାତାସ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ଚମକିଉଠନ୍ତି।
ଦୀପଃ ସଂଵତ୍ସରଂ ଯାଵତ୍ମଯାଯଂ ପରିକଲ୍ପିତଃ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ପ୍ରୀଯତାଂ ମମ କେଶଵ
ଏହି ଦୀପକୁ ମୁଁ ଏକ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି, ଏହା ଅବିରତ ଅଗ୍ନିହୋମ ଭଳି। ଏହି ଦ୍ୱାରା କେଶବ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ତତୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞାନପରାଯଣଃ । ନାଲପେତ୍ପତିତାନ୍ପାପାଂସ୍ତଥା ପାଖଣ୍ଡିନୋ ନରାନ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ପତିତ ପାପୀ କିମ୍ବା ପାଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।