ଅମାତ୍ଯମାଦିଦେଶାଥ ସର୍ଵଂ ରାଜଧନଂ ମହତ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାଗଚ୍ଛ ତ୍ଵରଯା ଯୁତଃ
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: 'ସମସ୍ତ ରାଜଧନ ନେଇ, ମୋ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଚଳିଆ।'
ଯାସ୍ଯେଽହଂ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ହଯଂ ପାଲଯିତୁଂ ଵରମ୍ । କର୍ତୁଂ ଚ ରାମପାଦାବ୍ଜପରିଚର୍ଯାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭାମ୍
ମୁଁ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଦୁର୍ଲଭ ସେବା କରିବାକୁ ଯିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଜଗାମାଥ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରତି ସୈନିକୈଃ । ତାଵତ୍ପୁରୀମଥ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାମଭ୍ରାତା ସସୈନିକଃ
ଏଭଳି କହି ସେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ସେନା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ସେନା ସହିତ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵୀରା ଗର୍ଜଂତି ପ୍ରବଲା ରଥାଃ ସୁନିନଦଂତି ଚ । ଜଯଶଂଖସ୍ଵନାସ୍ତତ୍ର ଵେଣୁନାଦାଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ
ବୀରମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ରଥମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଜୟ ଶଂଖ ଓ ବାଁଶୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା।
ଆଗତ୍ଯ ସତ୍ଯଵାନ୍ରାଜା ମଂତ୍ରିଭିଃ ସୁସମନ୍ଵିତଃ । ଚରଣେ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାସ୍ମୈ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାଦାନ୍ମହାଧନମ୍
ସତ୍ୟବାନ୍ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆସି, ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ବହୁତ ଧନ ଦେଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତଂ ତୁ ରାଜାନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାମମନୁଵ୍ରତମ୍ । ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଯ ରୁକ୍ମନାମ୍ନେ ଦଦୌ ମହତ୍
ଶତୃଘ୍ନ ଜାଣିଲେ ଯେ, ସେଇ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଅତି ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ରାଜ୍ୟଟି ତାଙ୍କର ପୁଅ ରୁକ୍ମଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ହନୂମଂତଂ ପରୀରଭ୍ଯ ସୁବାହୁଂ ରାମସେଵକମ୍ । ଅନ୍ଯାନ୍ଵୈ ରାମଭକ୍ତାଂଶ୍ଚ ପରିରଭ୍ଯ ମହାଯଶାଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ରାମଙ୍କର ସେବକ ଥିଲେ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ରାମଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ସେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ।
କୃତାର୍ଥମିଵ ଚାତ୍ମାନଂ ମେନେ ସତ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ନନଂଦ ଚେତସି ତଦା ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସମନ୍ଵିତଃ
ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେ ନିଜକୁ ସଫଳ ମନେ କଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହ ହୃଦୟରେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ।
ହଯସ୍ତାଵଦ୍ଗତୋ ଦୂରଂ ଵୀରୈଃ ସୁପରିରକ୍ଷିତଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତେନ ଭୂପେନ ଯଯୌ ଵୀରସମନ୍ଵିତଃ
ଘୋଡ଼ାଟି ଶୂରବୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲା । ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏହି ରାଜାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶେଷଵାତ୍ସ୍ଯାଯନସଂଵାଦେ ରାମାଶ୍ଵମେଧେ ସତ୍ଯଵତ୍ସମାଗମୋନାମ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶେଷ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କ ସମ୍ବାଦରେ 'ରାମାଶ୍ୱମେଧରେ ସତ୍ୟବତଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର' ନାମକ ବତ୍ତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଗଚ୍ଛତ୍ସୁ ରଥିଵର୍ଯେଷୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଦିଷୁ ଭୂରିଷୁ । ମହାରାଜେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ରଥକୋଟିଯୁତେଷୁ ଚ
ଶେଷ କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ରାଜାମାନେ ଅନେକ ରଥ ସହ ଯାଉଥିଲେ,
ଅକସ୍ମାଦଭଵନ୍ମାର୍ଗେ ତମଃ ପରମଦାରୁଣମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ଵୀଯୋ ନ ପାରକ୍ଯୋ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଜ୍ଞାତିଭିର୍ନରୈଃ
ହଠାତ୍ ରାସ୍ତାରେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାର ହେଲା, ଯେଉଁଠି ନିଜ ଲୋକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରିଚୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ରଜସା ଵ୍ଯାଵୃତଂ ଵ୍ଯୋମ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତସଂକୁଲମ୍ । ଏତାଦୃଶେ ତୁ ସଂମର୍ଦେ ମହାଭଯକରେ ତତଃ
ଆକାଶ ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ଗଜଗର୍ଜନ ଭରିଥିଲା; ଏପରି ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ବଡ଼ ଅସ୍ଥିରତା ହେଲା ।
ମେଘା ଵର୍ଷଂତି ରୁଧିରଂ ପୂଯାମେଧ୍ଯାଦିକଂ ବହୁ । ଅତ୍ଯାକୁଲା ବଭୂଵୁସ୍ତେ ଵୀରାଃ ପରମଵୈରିଣଃ
ମେଘମାନେ ରକ୍ତ, ପୁୟ ଓ ଅନେକ ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ; ସେଇ ସମସ୍ତ ଶୂରବୀର ଶତ୍ରୁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଭୟଭୀତ ହେଇପଡ଼ିଲେ ।
ଆକୁଲୀକୃତଲୋକେ ତୁ କିମିଦଂ କିମିତି ସ୍ଥିତିଃ । ତମୋଵ୍ଯାପ୍ତାନି ଲୋକାନାଂ ଚକ୍ଷୂଂଷି ପ୍ରଥିତୌଜସାମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, 'ଏହା କ'ଣ? କ'ଣ ଘଟୁଛି?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା ।
ଜହାରାଶ୍ଵଂ ରାଵଣସ୍ଯ ସୁହୃତ୍ପାତାଲସଂସ୍ଥିତଃ । ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଣିସଂଵୃତଃ
ତାପରେ, ପାତାଳରେ ବସିଥିବା ରାବଣଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି ଘୋଡ଼ାଟିକୁ ଧରିନେଲା ।
କାମଗେ ସୁଵିମାନେ ତୁ ସର୍ଵାଯସନିଷେଵିଣି । ଆରୂଢୋଽଶ୍ଵଂ ତୁ ଵୀରାଣାଂ ଭଯଂ କୁର୍ଵଞ୍ଜହାର ହ
ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋହାରେ ତିଆରି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ଶୂରବୀରମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ, ଘୋଡ଼ାଟିକୁ ନେଇଗଲା ।
ମୁହୂର୍ତାତ୍ତତ୍ତମୋ ନଷ୍ଟମାକାଶଂ ଵିମଲଂ ବଭୌ । ଵୀରାଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମୁଖ୍ଯାସ୍ତେ ପ୍ରୋଚୁଃ କୁତ୍ର ହଯୋଽସ୍ତି ସଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ ସେଇ ଅନ୍ଧାର ହଟିଗଲା ଏବଂ ଆକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା; ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶୂରମାନେ ପଚାରିଲେ, 'ସେ ଘୋଡ଼ା କେଉଁଠି?'
ତେ ସର୍ଵେ ହଯରାଜଂ ତୁ ଲୋକଯଂତଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ଦଦୃଶୁର୍ନ ଯଦା ଵାହଂ ହାହାକାରସ୍ତଦାଭଵତ୍
ସମସ୍ତେ ଘୋଡ଼ାରାଜାକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପରେ ପଚାରୁଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ହେଲା ।
କୁତ୍ରାଶ୍ଵୋ ହଯମେଧସ୍ଯ କେନ ନୀତଃ କୁବୁଦ୍ଧିନା । ଇତି ଵାଚମଵୋଚଂସ୍ତେ ତାଵତ୍ସ ଦନୁଜେଶ୍ଵରଃ
'ଅଶ୍ୱମେଧର ଘୋଡ଼ା କେଉଁଠି? କିଏ ଦୁଷ୍ଟ ମନେ ଏହାକୁ ନେଇଗଲା?'—ଏପରି କହିଥିବା ବେଳେ ହଠାତ୍ ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା ପ୍ରକଟ ହେଲେ ।
ଦଦୃଶେ ସୁଭଟୈଃ ସର୍ଵୈ ରଥସ୍ଥୈଃ ଶୌର୍ଯଶୋଭିତୈଃ । ଵିମାନଵରମାରୂଢୈ ରାକ୍ଷସାଗ୍ର୍ଯୈଃ ସମାଵୃତଃ
ସେ ଶୂରବୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଗଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରଥରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ଶୌର୍ୟରେ ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲେ; ସେ ବିମାନରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ ।
ଦୁମୁର୍ଖା ଵିକରାଲାସ୍ଯା ଲଂବଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଭଯାନକାଃ । ରାକ୍ଷସାସ୍ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେ ସୈନ୍ଯଗ୍ରାସାଯ ଚୋଦ୍ଯତାଃ
ସେଠାରେ ମୂର୍ଖ, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ଲମ୍ବା ଦାଁତ ଓ ଭୟଜନକ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ ।
ତଦା ତଂ ଵେଦଯାମାସୁଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ନୃଵରୋତ୍ତମମ୍ । ହଯୋ ନୀତୋ ନ ଜାନୀମଃ ଖେ ଵିମାନଵିଲାସିନା
ତାପରେ ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ: 'ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇଯାଇଯାଇଛି—କିଏ ନେଇଗଲା ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ—ବିମାନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ଜଣେ ନେଇଗଲେ ।'
ତମସା ଵ୍ଯାକୁଲାନ୍କୃତ୍ଵା ଵୀରାନସ୍ମାନ୍ସମାଯଯୌ । ଜଗ୍ରାହ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ହଯଂ କୁରୁ ଯଥୋଚିତମ୍
ସେ ଅନ୍ଧାର ଦେଇ ଆମ ଶୂରବୀରମାନେ ଅସ୍ଥିର କରି, ଆସିଗଲେ; 'ଘୋଡ଼ାକୁ ଧର, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଏବଂ ଯଥାଯଥ କାମ କର,' ବୋଲି କହିଲେ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାରୋଷସମାଵୃତଃ । କୋଽସ୍ତ୍ଯେଷ ରାକ୍ଷସୋ ଯୋ ମେ ହଯଂ ଜଗ୍ରାହ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସେଇ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କହିଲେ, 'ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ କିଏ, ଯିଏ ମୋର ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିଛି?'
ଵିମାନଂ ତତ୍ପତତ୍ଵଦ୍ଯ ମଦ୍ବାଣଵ୍ରଜନିର୍ହତମ୍ । ପତତ୍ଵଦ୍ଯ ଶିରସ୍ତସ୍ଯ କ୍ଷୁରପ୍ରୈର୍ମମ ଵୈରିଣଃ
ଆଜି ମୋର ତୀରରେ ଘାତ ଖାଇ ସେ ଉଡ଼ୁଥିବା ରଥ ଭୂମିକୁ ଝରିପଡ଼ୁ, ଆଜି ମୋ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ମୋର ଧାରାଳ ତୀରରେ କାଟିପଡ଼ୁ।
ସଜ୍ଜୀଯଂତାଂ ରଥାଃ ସର୍ଵୈର୍ମହାଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପୂରିତାଃ । ଯାଂତୁ ତଂ ପ୍ରତିସଂହର୍ତୁଂ ଯୋଦ୍ଧାରୋ ଵାଜିହାରିଣମ୍
ସମସ୍ତ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜାଇ ଦିଅ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଘୋଡ଼ା ଧରିଥିବା ଶତ୍ରୁଠାରୁ ତାହା ଫେରାଇବାକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷ ଉଵାଚ ନିଜମଂତ୍ରିଣମ୍ । ନଯାନଯଵିଦଂ ଶୂରଂ ଯୁଦ୍ଧକାର୍ଯଵିଶାରଦମ୍
ଏପରି କହି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇଗଲା, ସେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶୂର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ମଂତ୍ରିନ୍କଥଯ କେ ଯୋଜ୍ଯା ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଵଧୋଦ୍ଯତାଃ । ମହାଶସ୍ତ୍ରା ମହାଶୂରାଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିଦୁତ୍ତମାଃ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କହିଲେ, 'ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିବା ପାଇଁ କେଉଁଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୂର ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମେ କହ।'
କଥଯାଶୁ ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ ତତ୍କରୋମି ଭଵଦ୍ଵଚଃ । ଵୀରାନ୍କଥଯ ତସ୍ଯୈଵଂ ଯୋଗ୍ଯାନ୍ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦାନ୍
ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ବିଚାର କରି କହ, ମୁଁ ତୁମର କଥା ଅନୁସାରେ କାମ କରିବି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶୂରମାନେ କିଏ, ସେମାନେ କହ।