ଜ୍ଞାତ୍ଵାଯଂ ରାମଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ଵାଜିନଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଆଗତ୍ଯ ତୁଭ୍ଯଂ ସଂଦାସ୍ଯତ୍ଯେତଦ୍ରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘୋଡ଼ା ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ଆସି ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ବାଧା ହୀନ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଯିବ।
ତ୍ଵଯା ଯଦ୍ଗଦିତଂ ରାଜଂସ୍ତତ୍ତେ କଥିତମୁତ୍ତମମ୍ । ପୁନଃ କିଂ ପୃଚ୍ଛସେ ସ୍ଵାମିନ୍ନାଜ୍ଞାପଯ କରୋମି ତତ୍
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ପୁଣି କାହିଁକି ପଚାରୁଛନ୍ତି, ସ୍ୱାମୀ? ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ କରିଦେବି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଗତୋଽଶ୍ଵସ୍ତତ୍ପୁରାଂତସ୍ତୁ ନାନାଶ୍ଚର୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନତାଃ ସର୍ଵା ରାଜ୍ଞେ ଗତ୍ଵା ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ା ସେହି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ତାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଖବର ଦେଲେ।
ଜନତା ଊଚୁଃ। କୋଽପ୍ଯଶ୍ଵଃ ସିତଵର୍ଣେନ ଗଂଗାଜଲସମେନ ଵୈ । ଭାଲେ ସୌଵର୍ଣପତ୍ରେଣ ରାଜମାନଃ ସମାଗତଃ
ଲୋକମାନେ କହିଲେ: ଏକ ଅଜଣା ଘୋଡ଼ା, ଯାହାର ରଙ୍ଗ ଧଳା, ଗଙ୍ଗା ଜଳ ପରି ଚମକୁଛି, ଭାଲରେ ସୁନାର ପତ୍ର ଲଗାଇ ରହିଛି, ସେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରମ୍ଯଂ ଜନାନାଂ ହୃଦ୍ଯମୀରିତମ୍ । ତାଃ ପ୍ରତ୍ଯାହ ହସନ୍ଭୂପୋ ଜ୍ଞାଯତାଂ କସ୍ଯ ଵୈ ହଯଃ
ଲୋକମାନେ ଯାହା ମନରୁ ମଧୁର ଭାବେ କହିଥିଲେ, ସେଇ ଶୁଣି ରାଜା ହସି କହିଲେ: 'ଏହି ଘୋଡ଼ା କାହାର ତାହା ଜାଣିଆ।'
ତାଶ୍ଚୈନଂ କଥଯାମାସୁଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ପ୍ରପାଲିତଃ । ଆଯାତ୍ଯଶ୍ଵୋ ମହୀଭର୍ତୂ ରାମସ୍ଯ ପୁରମଧ୍ଯତଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ମହୀପତି ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ସହର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି।'
ରାମସ୍ଯ ନାମ ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍ଵ୍ଯକ୍ଷରଂ ସୁମନୋରମମ୍ । ଜହର୍ଷ ଚିତ୍ତେ ସୁଭୃଶଂ ଗଦ୍ଗଦସ୍ଵରଚିନ୍ହିତଃ
ରାମଙ୍କ ଦୁଇ ଅକ୍ଷରର ମଧୁର ନାମ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅତିଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା, କଣ୍ଠ ଭାବେ ଭରିଗଲା।
ମଯାଯୋଧ୍ଯାପତିର୍ନିତ୍ଯଂ ଯୋ ରାମଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯତେ ହୃଦି । ତସ୍ଯାଶ୍ଵଃ ସହଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସମାଯାତଃ ପୁରଂ ମମ
ଯେ ରାମ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ସଦା ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେ ଅୟୋଧ୍ୟାପତିଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଶତୃଘ୍ନ ସହିତ ମୋ ସହରକୁ ଆସିଛି।
ହନୂମାଂସ୍ତତ୍ର ରାମାଂଘ୍ରିସେଵାକର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି । କଦାଚିଦପି ଯୋ ରାମଂ ନ ଵିସ୍ମରତି ମାନସେ
ସେଠାରେ ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ସେବା କରିବେ, କାରଣ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ରାମଙ୍କୁ ଭୁଲନାହାନ୍ତି।
ଗଚ୍ଛାମି ଯତ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଯତ୍ର ମାରୁତନଂଦନଃ । ଅନ୍ଯେଽପି ଯତ୍ର ପୁରୁଷା ରାମପାଦାବ୍ଜସେଵକାଃ
ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠି ଶତୃଘ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ବାୟୁପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ସେବା କରନ୍ତି।
ଅମାତ୍ଯମାଦିଦେଶାଥ ସର୍ଵଂ ରାଜଧନଂ ମହତ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାଗଚ୍ଛ ତ୍ଵରଯା ଯୁତଃ
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: 'ସମସ୍ତ ରାଜଧନ ନେଇ, ମୋ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଚଳିଆ।'
ଯାସ୍ଯେଽହଂ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ହଯଂ ପାଲଯିତୁଂ ଵରମ୍ । କର୍ତୁଂ ଚ ରାମପାଦାବ୍ଜପରିଚର୍ଯାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭାମ୍
ମୁଁ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଦୁର୍ଲଭ ସେବା କରିବାକୁ ଯିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଜଗାମାଥ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରତି ସୈନିକୈଃ । ତାଵତ୍ପୁରୀମଥ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାମଭ୍ରାତା ସସୈନିକଃ
ଏଭଳି କହି ସେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ସେନା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ସେନା ସହିତ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵୀରା ଗର୍ଜଂତି ପ୍ରବଲା ରଥାଃ ସୁନିନଦଂତି ଚ । ଜଯଶଂଖସ୍ଵନାସ୍ତତ୍ର ଵେଣୁନାଦାଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ
ବୀରମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ରଥମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଜୟ ଶଂଖ ଓ ବାଁଶୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା।
ଆଗତ୍ଯ ସତ୍ଯଵାନ୍ରାଜା ମଂତ୍ରିଭିଃ ସୁସମନ୍ଵିତଃ । ଚରଣେ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାସ୍ମୈ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାଦାନ୍ମହାଧନମ୍
ସତ୍ୟବାନ୍ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆସି, ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ବହୁତ ଧନ ଦେଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତଂ ତୁ ରାଜାନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାମମନୁଵ୍ରତମ୍ । ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଯ ରୁକ୍ମନାମ୍ନେ ଦଦୌ ମହତ୍
ଶତୃଘ୍ନ ଜାଣିଲେ ଯେ, ସେଇ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଅତି ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ରାଜ୍ୟଟି ତାଙ୍କର ପୁଅ ରୁକ୍ମଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ହନୂମଂତଂ ପରୀରଭ୍ଯ ସୁବାହୁଂ ରାମସେଵକମ୍ । ଅନ୍ଯାନ୍ଵୈ ରାମଭକ୍ତାଂଶ୍ଚ ପରିରଭ୍ଯ ମହାଯଶାଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ରାମଙ୍କର ସେବକ ଥିଲେ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ରାମଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ସେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ।
କୃତାର୍ଥମିଵ ଚାତ୍ମାନଂ ମେନେ ସତ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ନନଂଦ ଚେତସି ତଦା ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସମନ୍ଵିତଃ
ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେ ନିଜକୁ ସଫଳ ମନେ କଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହ ହୃଦୟରେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ।
ହଯସ୍ତାଵଦ୍ଗତୋ ଦୂରଂ ଵୀରୈଃ ସୁପରିରକ୍ଷିତଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତେନ ଭୂପେନ ଯଯୌ ଵୀରସମନ୍ଵିତଃ
ଘୋଡ଼ାଟି ଶୂରବୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲା । ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏହି ରାଜାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶେଷଵାତ୍ସ୍ଯାଯନସଂଵାଦେ ରାମାଶ୍ଵମେଧେ ସତ୍ଯଵତ୍ସମାଗମୋନାମ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶେଷ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କ ସମ୍ବାଦରେ 'ରାମାଶ୍ୱମେଧରେ ସତ୍ୟବତଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର' ନାମକ ବତ୍ତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଗଚ୍ଛତ୍ସୁ ରଥିଵର୍ଯେଷୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଦିଷୁ ଭୂରିଷୁ । ମହାରାଜେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ରଥକୋଟିଯୁତେଷୁ ଚ
ଶେଷ କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ରାଜାମାନେ ଅନେକ ରଥ ସହ ଯାଉଥିଲେ,
ଅକସ୍ମାଦଭଵନ୍ମାର୍ଗେ ତମଃ ପରମଦାରୁଣମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ଵୀଯୋ ନ ପାରକ୍ଯୋ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଜ୍ଞାତିଭିର୍ନରୈଃ
ହଠାତ୍ ରାସ୍ତାରେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାର ହେଲା, ଯେଉଁଠି ନିଜ ଲୋକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରିଚୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ରଜସା ଵ୍ଯାଵୃତଂ ଵ୍ଯୋମ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତସଂକୁଲମ୍ । ଏତାଦୃଶେ ତୁ ସଂମର୍ଦେ ମହାଭଯକରେ ତତଃ
ଆକାଶ ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ଗଜଗର୍ଜନ ଭରିଥିଲା; ଏପରି ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ବଡ଼ ଅସ୍ଥିରତା ହେଲା ।
ମେଘା ଵର୍ଷଂତି ରୁଧିରଂ ପୂଯାମେଧ୍ଯାଦିକଂ ବହୁ । ଅତ୍ଯାକୁଲା ବଭୂଵୁସ୍ତେ ଵୀରାଃ ପରମଵୈରିଣଃ
ମେଘମାନେ ରକ୍ତ, ପୁୟ ଓ ଅନେକ ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ; ସେଇ ସମସ୍ତ ଶୂରବୀର ଶତ୍ରୁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଭୟଭୀତ ହେଇପଡ଼ିଲେ ।
ଆକୁଲୀକୃତଲୋକେ ତୁ କିମିଦଂ କିମିତି ସ୍ଥିତିଃ । ତମୋଵ୍ଯାପ୍ତାନି ଲୋକାନାଂ ଚକ୍ଷୂଂଷି ପ୍ରଥିତୌଜସାମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, 'ଏହା କ'ଣ? କ'ଣ ଘଟୁଛି?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା ।
ଜହାରାଶ୍ଵଂ ରାଵଣସ୍ଯ ସୁହୃତ୍ପାତାଲସଂସ୍ଥିତଃ । ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଣିସଂଵୃତଃ
ତାପରେ, ପାତାଳରେ ବସିଥିବା ରାବଣଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି ଘୋଡ଼ାଟିକୁ ଧରିନେଲା ।
କାମଗେ ସୁଵିମାନେ ତୁ ସର୍ଵାଯସନିଷେଵିଣି । ଆରୂଢୋଽଶ୍ଵଂ ତୁ ଵୀରାଣାଂ ଭଯଂ କୁର୍ଵଞ୍ଜହାର ହ
ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋହାରେ ତିଆରି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ଶୂରବୀରମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ, ଘୋଡ଼ାଟିକୁ ନେଇଗଲା ।
ମୁହୂର୍ତାତ୍ତତ୍ତମୋ ନଷ୍ଟମାକାଶଂ ଵିମଲଂ ବଭୌ । ଵୀରାଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମୁଖ୍ଯାସ୍ତେ ପ୍ରୋଚୁଃ କୁତ୍ର ହଯୋଽସ୍ତି ସଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ ସେଇ ଅନ୍ଧାର ହଟିଗଲା ଏବଂ ଆକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା; ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶୂରମାନେ ପଚାରିଲେ, 'ସେ ଘୋଡ଼ା କେଉଁଠି?'
ତେ ସର୍ଵେ ହଯରାଜଂ ତୁ ଲୋକଯଂତଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ଦଦୃଶୁର୍ନ ଯଦା ଵାହଂ ହାହାକାରସ୍ତଦାଭଵତ୍
ସମସ୍ତେ ଘୋଡ଼ାରାଜାକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପରେ ପଚାରୁଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ହେଲା ।
କୁତ୍ରାଶ୍ଵୋ ହଯମେଧସ୍ଯ କେନ ନୀତଃ କୁବୁଦ୍ଧିନା । ଇତି ଵାଚମଵୋଚଂସ୍ତେ ତାଵତ୍ସ ଦନୁଜେଶ୍ଵରଃ
'ଅଶ୍ୱମେଧର ଘୋଡ଼ା କେଉଁଠି? କିଏ ଦୁଷ୍ଟ ମନେ ଏହାକୁ ନେଇଗଲା?'—ଏପରି କହିଥିବା ବେଳେ ହଠାତ୍ ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା ପ୍ରକଟ ହେଲେ ।