ଯୋଽପି ଦେଵଂ ହରିଂ ନିଂଦେତ୍ସକୃଦ୍ଦୁର୍ଭାଗ୍ଯଵାନ୍ନରଃ । ସ ଚାପି ନରକଂ ପଶ୍ଯେତ୍ପୁତ୍ରପୌତ୍ରପରୀଵୃତଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁର୍ଦ୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏକଥର ହରିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପୁଅ-ନାତି ସହିତ ନରକ ଦେଖିଥାଏ।
ତସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହରିଂ ନିଂଦନ୍ଗୋଷୁ ଦୁଃଖଂ ସମାଚରନ୍ । କଦାପି ନରକାନ୍ମୁକ୍ତିଂ ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନରେଶ୍ଵର
ତେଣୁ ଏହି କଥା ଜାଣି, ହେ ରାଜା, ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ କିମ୍ବା ଗାଈଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ସେ କେବେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ନାହିଁ।
ଅଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତଗୋହତ୍ଯା ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ତୁ ଵିଦ୍ଯତେ । ରାମଭକ୍ତଂ ତୁ ଧୀମଂତଂ ଯାହି ତ୍ଵମୃତୁପର୍ଣକମ୍
କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନରେ ହୋଇଥିବା ଗାଈ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି; ରାମଭକ୍ତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ।
ସ ଵୈ ସମଦୃଶଃ ସର୍ଵାଞ୍ଛତ୍ରୂନ୍ମିତ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି । ତୁଭ୍ଯଂ କଥିଷ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗୋଵଧସ୍ଯାସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ର ସମାନ; ସେ ତୁମକୁ ଏହି ଗାଈ ହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶୀଘ୍ର କହିଦେବେ।
ତସ୍ଯ ଦେଶାଂସ୍ତ୍ଵମାକ୍ରାମଂସ୍ତେନ ନିର୍ଵାସିତଃ ପୁରା । ଵୈରିଭାଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵମୃତୁପର୍ଣକମ୍
ଯେ ଦେଶରୁ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଇଥିଲ, ସେଠାକୁ ଯାଅ; ଶତ୍ରୁତା ଛାଡ଼ି ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ।
ସ ଯଦ୍ଵଦିଷ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ସମାହିତଃ । ଯଥା ତ୍ଵତ୍କୃତପାପସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିର୍ହି ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଯାହା କହିବେ, ତାହା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୀଘ୍ର କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମର କରାଯାଇଥିବା ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେବ।
ସ ତୁ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗାମ ଋତୁପର୍ଣକମ୍ । ରାମଭକ୍ତଂ ରିପୌ ମିତ୍ରେ ସମଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ସମଂଜସମ୍
ସେ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମଭକ୍ତ ଓ ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ନ୍ୟାୟବାନ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସ ତସ୍ମୈ କଥଯାମାସ ଯଜ୍ଜାତଂ ଗୋଵଧାଦିକମ୍ । ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତ୍ଯୈ ହ୍ଯୁପାଯଂ ସୋଽପ୍ଯଚିଂତଯତ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଗାଈ ହତ୍ୟା ସମେତ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ; ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟ ଭାବିଲେ।
କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵାଥ ତଂ ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ ଋତଂଭରମ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ଵାକ୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଧର୍ମକୋଵିଦଃ
ଏକ କ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନ କରି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ହସି ହସି ଋତଂଭରଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୋଽହଂ ରାଜନ୍ମୁନୀନାଂ ଵୈ ପୁରତଃ ଶାସ୍ତ୍ରଵେଦିନାମ୍ । ତାନ୍ହିତ୍ଵା କିଂ ତୁ ମାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୂର୍ଖଂପଂଡିତମାନିନମ୍
ହେ ରାଜା, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କିଏ? ସେମାନେ ଥିବାବେଳେ, ମୋତେ ଏହି ମୂର୍ଖ, ନିଜକୁ ପଣ୍ଡିତ ଭାବୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କାହିଁକି ଆସିଛ?
ତଵ ମଯ୍ଯସ୍ତି ଚେଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧା ତଦା କିଂଚିଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ଶୃଣୁଷ୍ଵ ନରଶାର୍ଦୂଲ ଗଦିତଂ ମମ ସାଦରଃ
ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ଭରସା କରୁଛ, ତେବେ ମୁଁ କିଛି କହିବି; ଏହି କଥାକୁ ଆଦର ସହିତ ଶୁଣ, ମହାପୁରୁଷ।
ଭଜ ଶ୍ରୀରଘୁନାଥଂ ତ୍ଵଂ କର୍ମଣା ମନସା ଗିରା । ନୈଷ୍କାପଟ୍ଯେନ ଲୋକେଶଂ ତୋଷଯସ୍ଵ ମହାମତେ
ତୁମେ କାମରେ, ମନରେ ଏବଂ କଥାରେ ଶ୍ରୀରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଭଜନ କର; ଏହି ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ନିଷ୍କପଟ ଭାବରେ ପ୍ରସନ୍ନ କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ସ ତୁଷ୍ଟୋ ଦାସ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଦ୍ଧୃଦିସ୍ଥଂ ମନୋରଥମ୍ । ଅଜ୍ଞାନକୃତ ଗୋହତ୍ଯାପାପନାଶଂ କରିଷ୍ଯତି
ସେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ତୁମ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେବେ; ଅଜ୍ଞାନରେ ହୋଇଥିବା ଗୋହତ୍ୟାର ପାପକୁ ମିଟାଇଦେବେ।
ରାମଂ ସ୍ମରଂସ୍ତ୍ଵଂ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ଧେନୁଂ ପାଲଯ ସତ୍ତମ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାଯ କନକଂ ପାପନିଷ୍କୃତିମାପ୍ସ୍ଯସି
ହେ ସତ୍ତ୍ୱବାନ୍, ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର, ଧର୍ମରେ ଥିଅ, ଗାଈକୁ ରକ୍ଷା କର; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା ଦାନ କରି, ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମୃତଂଭରନୃପସ୍ତଦା । ଵିଧାଯ ରାମସ୍ମରଣଂ ପୂତାତ୍ମା ଵ୍ରତମାଚରତ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ଏହି ଅମୃତ ସମ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ମନକୁ ପବିତ୍ର କଲେ ଏବଂ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପୂର୍ଵଵତ୍ପାଲଯନ୍ଧେନୁଂ ଜଗାମ ଵିପିନଂ ମହତ୍ । ରାମନାମସ୍ମରନ୍ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ପୂର୍ବବତ୍ ଗାଈକୁ ରକ୍ଷା କରି, ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ସଦା ରାମନାମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଲାଗିଥିଲେ।
ତସ୍ମୈ ତୁଷ୍ଟା ତୁ ସୁରଭିଃ ପ୍ରୋଵାଚ ପରିତୋଷିତା । ରାଜନ୍ଵରଯ ମତ୍ତୋ ଵୈ ଵରଂ ହୃତ୍ସ୍ଥଂ ମନୋରଥମ୍
ତାପରେ ସୁରଭି ଗାଈ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ତୁମ ହୃଦୟର ଇଚ୍ଛା ଯେଉଁ ବର ଚାହଁ, ମୋତେ କୁହ।'
ତଦା ପ୍ରୋଵାଚ ଵୈ ରାଜା ପୁତ୍ରଂ ଦେହି ମନୋରମମ୍ । ରାମଭକ୍ତଂ ପିତୃରତଂ ସ୍ଵଧର୍ମପ୍ରତିପାଲକମ୍
ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ: 'ମୋତେ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପୁଅ ଦିଅ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ଭକ୍ତ, ପିତାଙ୍କୁ ଭଲପାଏ ଏବଂ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କରେ।'
ତୁଷ୍ଟା ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ସାପି ତସ୍ମୈ ରାଜ୍ଞେ ସୁତାର୍ଥିନେ । ଜଗାମାଦର୍ଶନଂ ଦେଵୀ କାମଧେନୁଃ କୃପାଵତୀ
ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦୟାମୟୀ କାମଧେନୁ ଦେବୀ ଏହି ବର ଦେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ସ କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ପୁତ୍ରଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ରାମସେଵକମ୍ । ସତ୍ଯଵତ୍ସଂଜ୍ଞଯାଯୁକ୍ତମକରୋତ୍ତତ୍ର ତତ୍ପିତା
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ସେ ଏକ ପୁଅ ପାଇଲେ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ସେବକ; ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ନାମ ସତ୍ୟବତ୍ସ ରଖିଲେ।
ସତ୍ଯଵଂତଂ ସୁତଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପିତୃଭକ୍ତିପରଂ ମହାନ୍ । ପରମଂ ହର୍ଷମାପେଦେ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍
ସତ୍ୟବନ୍ତ ନାମକ ପିତାଭକ୍ତିଶୀଳ ପୁଅ ପାଇ, ମହାନ୍ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରଭାବ ଲାଗିଲେ।
ସ ରାଜା ଧାର୍ମିକଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ହର୍ଷେଣନିର୍ଭରଃ । ରାଜ୍ଯଂ ତସ୍ମିନ୍ମହନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଜଗାମ ତପସେ ଵନମ୍
ଧାର୍ମିକ ପୁଅ ପାଇ, ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଇ, ନିଜେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ରାରାଧ୍ଯ ହୃଷୀକେଶଂ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା । ନିର୍ଧୂତପାପଃ ସତନୁରଗାଦ୍ଧରିପଦଂ ନୃପଃ
ସେଠାରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ରାଜା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ଦେହରେ ହରିଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଅସାଵପି ନୃପଃ ସୌମ୍ଯ ସତ୍ଯଵାନ୍ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ନିଜଧର୍ମେଣ ଲୋକେଶଂ ରଘୁନାଥମତୋଷଯତ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁମଧୁର, ସତ୍ୟବାନ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ନିଜ ଧର୍ମରେ ରହି ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଅସ୍ମୈ ତୁଷ୍ଟୋ ରମାନାଥୋ ଦଦୌ ଭକ୍ତିମଚଂଚଲାମ୍ । ନିଜାଂଘ୍ରିପଦ୍ମେ ଯଜତାଂ ଦୁର୍ଲଭାଂ ପୁଣ୍ଯକୋଟିଭିଃ
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ରମାନାଥ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଦେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଭଜିବା ଲୋକମାନେ କୋଟି କୋଟି ପୁଣ୍ୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରୀରଘୁନାଥସ୍ଯ କଥାନକମନାତୁରଃ । କୁରୁତେ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ପାଵନଂ କୃପଯାଯୁତଃ
ସେ ସଦା ଶ୍ରୀରଘୁନାଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆତୁର ଥିଲେ, ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିଲେ।
ଯୋ ନ ପୂଜଯତେ ଦେଵଂ ରଘୁନାଥଂ ରମାପତିମ୍ । ସ ତେନ ତାଡ୍ଯତେ ଦଂଡୈର୍ଯମସ୍ଯାପି ଭଯାଵହୈଃ
ଯିଏ ଦେବତା ରଘୁନାଥ, ରମାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେନାହିଁ, ସେ ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡରେ ପିଟାଯାଏ।
ଅଷ୍ଟମାଦ୍ଵତ୍ସରାଦୂର୍ଧ୍ଵମଶୀତିଵତ୍ସରୋ ଭଵେତ୍ । ତାଵଦେକାଦଶୀ ସର୍ଵୈର୍ମାନୁଷୈଃ କାରିତାଽମୁନା
ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷ ପରେ, ସେ ଅସୀ ରେ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିଲେ; ସେ ସମୟ ସବୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରାଇଲେ।
ତୁଲସୀ ଵଲ୍ଲଭା ଯସ୍ଯ କଦାଚିଦ୍ଯଚ୍ଛିରୋଧରାମ୍ । ନ ମୁଂଚତି ରମାନାଥ ପାଦପଦ୍ମସ୍ରଗୁତ୍ତମା
ଯେଉଁଜଣଙ୍କର ପ୍ରିୟା ତୁଳସୀ ଅଟୁଟ ଭାବେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ବସିଥାଏ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନାଥଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା ସେଉଁଠାରେ କେବେ ଛାଡ଼ିନଥାଏ।
ଋଷୀଣାମପି ପୂଜ୍ଯୋଯମିତରେଷାଂ କଥଂ ନହି । ରଘୁନାଥସ୍ମୃତିପ୍ରୀତିର୍ଧୂତପାପ୍ମା ହତାଶୁଭଃ
ଏହିପରି ଲୋକ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବାଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ ତ ଅବଶ୍ୟ। ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାରେ ଯାହାର ହୃଦୟ ପ୍ରେମରେ ଭରିଯାଏ, ସେଉଁଠାରେ ପାପ ଧୋଇଯାଏ, ଅଶୁଭ ଦୂରିଯାଏ।