ତଦାଗତ୍ଯାହନଦ୍ଗାଂ ଵୈ ପଂଚାସ୍ଯଃ କାନନାଂତରାତ୍ । କ୍ରୋଶଂତୀଂ ବହୁଧା ଦୀନାଂ ସିଂହଭାରେଣଦୁଃଖିତାମ୍
ତାପରେ, ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରୁ ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ଜଣେ ଆସି ଗାଈକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଗାଈ ବହୁ ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଥିଲା, ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ସିଂହର ଭାରରେ ପୀଡିତ ହୋଇ।
ତଦା ନୃପଃ ସମାଗତ୍ଯ ଵିଲୋକ୍ଯ ନିଜମାତରମ୍ । ସିଂହେନ ନିହତାଂ ପଶ୍ଯନ୍ରୁରୋଦାତୀଵ ଵିହ୍ଵଲଃ
ତାପରେ ରାଜା ଆସି, ନିଜ ମାତା ଗାଈକୁ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯିବା ଦେଖି, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭାବୁକ ହେଲେ ଏବଂ ବଡ଼ କାନ୍ଦିଲେ।
ସ ଦୁଃଖିତଃ ସମାଗତ୍ଯ ଜାବାଲିମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ନିଷ୍କୃତିଂ ତସ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଗୋଵଧସ୍ଯ ପ୍ରମାଦତଃ
ସେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ମହାନ ମୁନି ଜାବାଲିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅସାବଧାନତାରେ ଗାଈ ମାରିଦେଇଥିବା ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ଋତଂଭର ଉଵାଚ। ସ୍ଵାମିଂସ୍ତ୍ଵଦାଜ୍ଞଯା ଧେନୁଂ ପାଲଯନ୍ଵନମାସ୍ଥିତଃ । କୁତୋପ୍ଯାଗତ୍ଯ ତାଂ ସିଂହୋ ଜଘାନାଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରଃ
ଋତଂଭର କହିଲେ: 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି ଗାଈକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି; ଅଚାନକ ଏକ ସିଂହ ଆସି, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୂରେ ଥିବାବେଳେ ଗାଈକୁ ମାରିଦେଲା।'
ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତ୍ଯୈ କିଂ କରୋମି ତ୍ଵଦାଜ୍ଞଯା । କଥଂ ଵା ଵ୍ରତସଂପୂର୍ତିର୍ମମ ପୁତ୍ରପ୍ରଦାଯିନୀ
ଏହି ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏବଂ ମୋର ପୁଅ ଦେଇବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କିପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଂତଂ ତଂ ଭୂପଂ ଜଗାଦ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ସଂତ୍ଯୁପାଯା ମହୀପାଲ ପାପସ୍ଯାସ୍ଯାପନୁତ୍ତଯେ
ଏପରି କହିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ, ସେଇ ମହାନ ମୁନି କହିଲେ: 'ହେ ମହୀପତି, ଏହି ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଉପାୟ ଅଛି।'
ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନସ୍ଯ କୃତଘ୍ନସ୍ଯ ସୁରାପସ୍ଯ ମହାମତେ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନି ଵର୍ତଂତେ ସର୍ଵପାପହରାଣି ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, କୃତଘ୍ନ ଓ ମଦପାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିବା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି।
କୃଚ୍ଛ୍ରୈଶ୍ଚାଂଦ୍ରାଯଣୈର୍ଦାନୈର୍ଵ୍ରତୈଃ ସନିଯମୈର୍ଯମୈଃ । ପାପାନି ପ୍ରଲଯଂ ଯାଂତି ନିଯମାଦନୁତିଷ୍ଠତଃ
କଠିନ ଉପବାସ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ, ଦାନ, ନିୟମିତ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଛି, ସେଠି ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ଦ୍ଵଯୋଶ୍ଚ ନିଷ୍କୃତିର୍ନାସ୍ତି ପାପପୁଂଜକୃତୋସ୍ତଯୋଃ । ମତ୍ଯା ଗୋଵଧକର୍ତୁଶ୍ଚ ନାରାଯଣଵିନିଂଦିତୁଃ
କିନ୍ତୁ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ: ଗାଈ ହତ୍ୟା କରି ପାପ ସଂଚୟ କରୁଥିବା ଏବଂ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା।
ଗଵାଂ ଯୋ ମନସା ଦୁଃଖଂ ଵାଂଚ୍ଛତ୍ଯଧମସତ୍ତମଃ । ସ ଯାତି ନିରଯସ୍ଥାନଂ ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଯିଏ ମନରେ ମନେ ଗାଈଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଚାହେ, ହେ ଅଧମ, ସେ ଚୌଦ୍ଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହିଥାଏ।
ଯୋଽପି ଦେଵଂ ହରିଂ ନିଂଦେତ୍ସକୃଦ୍ଦୁର୍ଭାଗ୍ଯଵାନ୍ନରଃ । ସ ଚାପି ନରକଂ ପଶ୍ଯେତ୍ପୁତ୍ରପୌତ୍ରପରୀଵୃତଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁର୍ଦ୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏକଥର ହରିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପୁଅ-ନାତି ସହିତ ନରକ ଦେଖିଥାଏ।
ତସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହରିଂ ନିଂଦନ୍ଗୋଷୁ ଦୁଃଖଂ ସମାଚରନ୍ । କଦାପି ନରକାନ୍ମୁକ୍ତିଂ ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନରେଶ୍ଵର
ତେଣୁ ଏହି କଥା ଜାଣି, ହେ ରାଜା, ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ କିମ୍ବା ଗାଈଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ସେ କେବେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ନାହିଁ।
ଅଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତଗୋହତ୍ଯା ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ତୁ ଵିଦ୍ଯତେ । ରାମଭକ୍ତଂ ତୁ ଧୀମଂତଂ ଯାହି ତ୍ଵମୃତୁପର୍ଣକମ୍
କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନରେ ହୋଇଥିବା ଗାଈ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି; ରାମଭକ୍ତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ।
ସ ଵୈ ସମଦୃଶଃ ସର୍ଵାଞ୍ଛତ୍ରୂନ୍ମିତ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି । ତୁଭ୍ଯଂ କଥିଷ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗୋଵଧସ୍ଯାସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ର ସମାନ; ସେ ତୁମକୁ ଏହି ଗାଈ ହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶୀଘ୍ର କହିଦେବେ।
ତସ୍ଯ ଦେଶାଂସ୍ତ୍ଵମାକ୍ରାମଂସ୍ତେନ ନିର୍ଵାସିତଃ ପୁରା । ଵୈରିଭାଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵମୃତୁପର୍ଣକମ୍
ଯେ ଦେଶରୁ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଇଥିଲ, ସେଠାକୁ ଯାଅ; ଶତ୍ରୁତା ଛାଡ଼ି ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ।
ସ ଯଦ୍ଵଦିଷ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ସମାହିତଃ । ଯଥା ତ୍ଵତ୍କୃତପାପସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିର୍ହି ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଯାହା କହିବେ, ତାହା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୀଘ୍ର କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମର କରାଯାଇଥିବା ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେବ।
ସ ତୁ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗାମ ଋତୁପର୍ଣକମ୍ । ରାମଭକ୍ତଂ ରିପୌ ମିତ୍ରେ ସମଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ସମଂଜସମ୍
ସେ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମଭକ୍ତ ଓ ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ନ୍ୟାୟବାନ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସ ତସ୍ମୈ କଥଯାମାସ ଯଜ୍ଜାତଂ ଗୋଵଧାଦିକମ୍ । ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତ୍ଯୈ ହ୍ଯୁପାଯଂ ସୋଽପ୍ଯଚିଂତଯତ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଗାଈ ହତ୍ୟା ସମେତ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ; ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟ ଭାବିଲେ।
କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵାଥ ତଂ ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ ଋତଂଭରମ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ଵାକ୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଧର୍ମକୋଵିଦଃ
ଏକ କ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନ କରି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ହସି ହସି ଋତଂଭରଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୋଽହଂ ରାଜନ୍ମୁନୀନାଂ ଵୈ ପୁରତଃ ଶାସ୍ତ୍ରଵେଦିନାମ୍ । ତାନ୍ହିତ୍ଵା କିଂ ତୁ ମାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୂର୍ଖଂପଂଡିତମାନିନମ୍
ହେ ରାଜା, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କିଏ? ସେମାନେ ଥିବାବେଳେ, ମୋତେ ଏହି ମୂର୍ଖ, ନିଜକୁ ପଣ୍ଡିତ ଭାବୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କାହିଁକି ଆସିଛ?
ତଵ ମଯ୍ଯସ୍ତି ଚେଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧା ତଦା କିଂଚିଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ଶୃଣୁଷ୍ଵ ନରଶାର୍ଦୂଲ ଗଦିତଂ ମମ ସାଦରଃ
ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ଭରସା କରୁଛ, ତେବେ ମୁଁ କିଛି କହିବି; ଏହି କଥାକୁ ଆଦର ସହିତ ଶୁଣ, ମହାପୁରୁଷ।
ଭଜ ଶ୍ରୀରଘୁନାଥଂ ତ୍ଵଂ କର୍ମଣା ମନସା ଗିରା । ନୈଷ୍କାପଟ୍ଯେନ ଲୋକେଶଂ ତୋଷଯସ୍ଵ ମହାମତେ
ତୁମେ କାମରେ, ମନରେ ଏବଂ କଥାରେ ଶ୍ରୀରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଭଜନ କର; ଏହି ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ନିଷ୍କପଟ ଭାବରେ ପ୍ରସନ୍ନ କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ସ ତୁଷ୍ଟୋ ଦାସ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଦ୍ଧୃଦିସ୍ଥଂ ମନୋରଥମ୍ । ଅଜ୍ଞାନକୃତ ଗୋହତ୍ଯାପାପନାଶଂ କରିଷ୍ଯତି
ସେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ତୁମ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେବେ; ଅଜ୍ଞାନରେ ହୋଇଥିବା ଗୋହତ୍ୟାର ପାପକୁ ମିଟାଇଦେବେ।
ରାମଂ ସ୍ମରଂସ୍ତ୍ଵଂ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ଧେନୁଂ ପାଲଯ ସତ୍ତମ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାଯ କନକଂ ପାପନିଷ୍କୃତିମାପ୍ସ୍ଯସି
ହେ ସତ୍ତ୍ୱବାନ୍, ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର, ଧର୍ମରେ ଥିଅ, ଗାଈକୁ ରକ୍ଷା କର; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା ଦାନ କରି, ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମୃତଂଭରନୃପସ୍ତଦା । ଵିଧାଯ ରାମସ୍ମରଣଂ ପୂତାତ୍ମା ଵ୍ରତମାଚରତ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ଏହି ଅମୃତ ସମ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ମନକୁ ପବିତ୍ର କଲେ ଏବଂ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପୂର୍ଵଵତ୍ପାଲଯନ୍ଧେନୁଂ ଜଗାମ ଵିପିନଂ ମହତ୍ । ରାମନାମସ୍ମରନ୍ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ପୂର୍ବବତ୍ ଗାଈକୁ ରକ୍ଷା କରି, ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ସଦା ରାମନାମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଲାଗିଥିଲେ।
ତସ୍ମୈ ତୁଷ୍ଟା ତୁ ସୁରଭିଃ ପ୍ରୋଵାଚ ପରିତୋଷିତା । ରାଜନ୍ଵରଯ ମତ୍ତୋ ଵୈ ଵରଂ ହୃତ୍ସ୍ଥଂ ମନୋରଥମ୍
ତାପରେ ସୁରଭି ଗାଈ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ତୁମ ହୃଦୟର ଇଚ୍ଛା ଯେଉଁ ବର ଚାହଁ, ମୋତେ କୁହ।'
ତଦା ପ୍ରୋଵାଚ ଵୈ ରାଜା ପୁତ୍ରଂ ଦେହି ମନୋରମମ୍ । ରାମଭକ୍ତଂ ପିତୃରତଂ ସ୍ଵଧର୍ମପ୍ରତିପାଲକମ୍
ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ: 'ମୋତେ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପୁଅ ଦିଅ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ଭକ୍ତ, ପିତାଙ୍କୁ ଭଲପାଏ ଏବଂ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କରେ।'
ତୁଷ୍ଟା ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ସାପି ତସ୍ମୈ ରାଜ୍ଞେ ସୁତାର୍ଥିନେ । ଜଗାମାଦର୍ଶନଂ ଦେଵୀ କାମଧେନୁଃ କୃପାଵତୀ
ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦୟାମୟୀ କାମଧେନୁ ଦେବୀ ଏହି ବର ଦେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ସ କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ପୁତ୍ରଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ରାମସେଵକମ୍ । ସତ୍ଯଵତ୍ସଂଜ୍ଞଯାଯୁକ୍ତମକରୋତ୍ତତ୍ର ତତ୍ପିତା
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ସେ ଏକ ପୁଅ ପାଇଲେ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ସେବକ; ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ନାମ ସତ୍ୟବତ୍ସ ରଖିଲେ।