ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ। ରାଜଂସ୍ତଵ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ନୈତାଦୃକ୍କସ୍ଯ ଭୂତଲେ । ରଘୁନାଥପଦଦ୍ଵଂଦ୍ଵମକରଂଦ ମଧୁଵ୍ରତ
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ: ରାଜା, ଆପଣଙ୍କର ଏତେ ମହାନ ପୁଣ୍ୟ ଏ ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ କାହାର ନାହିଁ; ଆପଣ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ମଧୁ ମାକୁଡ଼ି ପରି ଲଗିଛନ୍ତି।
ତ୍ଵତ୍କୀର୍ତି ସ୍ଵର୍ଧୁନୀ ସର୍ଵାନ୍ପାପିନୋ ମଲସଂଯୁତାନ୍ । ପୁନାତି ପରମାହ୍ଲାଦକାରିଣୀ ଦୁଷ୍ଟତାରିଣୀ
ଆପଣଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗଗଙ୍ଗା ପରି, ସମସ୍ତ ପାପୀଙ୍କୁ ମଳିନତାରୁ ଶୁଧାଇଦିଏ, ଅତି ଆନନ୍ଦ ଦେଏ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ତଥାପି ପାପଲେଶସ୍ତେ ଵର୍ତତେ ନୃପସତ୍ତମ । ଯେନ ସଂଯମିନୀପାର୍ଶ୍ଵମାଗତଃ ପୁଣ୍ଯପୂରିତଃ
ତଥାପି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କର କିଛି ପାପ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏତେ ପୁଣ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଏକଦା ତୁ ଚରଂତୀଂ ଗାଂ ଵାରଯାମାସ ଵୈ ଭଵାନ୍ । ତେନ ପାପଵିପାକେନ ନିରଯଦ୍ଵାରଦର୍ଶନମ୍
ଏକଥର ଆପଣ ଚାଲୁଥିବା ଗାଈକୁ ରୋକିଥିଲେ; ସେହି ପାପର ଫଳରେ ଆପଣ ନରକ ଦ୍ୱାର ଦେଖିପାରିଛନ୍ତି।
ଇଦାନୀଂ ପାପନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବହୁପୁଣ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ସୁଵିପୁଲାନ୍ନିଜପୁଣ୍ଯାର୍ଜିତାନ୍ବହୂନ୍
ଏବେ ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଗିଛ, ଏହି ସବୁ ତୁମର ନିଜ ପୁଣ୍ୟରେ ଅର୍ଜିତ ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କର।
ଏତେଷାଂ କରୁଣାଵାର୍ଧୀ ରଘୁନାଥୋ ସୁଖଂ ହରନ୍ । ସଂଯମିନ୍ଯା ମହାମାର୍ଗେ ପ୍ରେରଯାମାସ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍
ଏହିମାନେ ଉପରେ ଦୟାର ସାଗର ରଘୁନାଥ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ହରି ଦେଇ, ସଂଯମୀକୁ ବୈଷ୍ଣବ ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ।
ନାଗମିଷ୍ଯୋ ଯଦି ତ୍ଵଂ ଵୈ ମାର୍ଗେଣାନେନ ସୁଵ୍ରତ । ଅଭଵିଷ୍ଯତ୍କଥଂ ତେଷାଂ ନିରଯାତ୍ପରିମୋଚନମ୍
ହେ ସୁବ୍ରତ, ତୁମେ ଏହି ପଥରେ ନ ଆସିଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ କିପରି ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି?
ତ୍ଵାଦୃଶାଃ ପରଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତାଃ କରୁଣାଲଯାଃ । ପ୍ରାଣିନାଂ ଦୁଃଖଵିଚ୍ଛେଦଂ କୁର୍ଵଂତ୍ଯେଵ ମହାମତେ
ତୁମ ପରି ମହାମନା, ଦୟାର ଆଶ୍ରୟ ଲୋକେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସବୁବେଳେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ଜାବାଲିରୁଵାଚ। ଏଵଂ ଵଦଂତଂ ଶମନଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ସ ଦିଵଂଗତଃ । ଦିଵ୍ଯେନ ସୁଵିମାନେନ ଅପ୍ସରୋଗଣଶୋଭିନା
ଜାବାଲି କହିଲେ: ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ସେ ଦେବୀମାନେ ଶୋଭିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଗାଵୋଽନିଶଂ ପୂଜ୍ଯା ମନସାପି ନ ଗର୍ହଯେତ୍ । ଗର୍ହଯନ୍ନିରଯଂ ଯାତି ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ସେଥିପାଇଁ ଗାଈକୁ ସବୁବେଳେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଏହା କରେ, ସେ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେ ବର୍ଷ ରହନ୍ତି, ସେତେ ବର୍ଷ ନରକକୁ ଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋପୂଜାଂ ଵୈ ସମାଚର । ସା ତୁଷ୍ଟା ଦାସ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମପରାଯଣମ୍
ତେଣୁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଗାଈ ପୂଜା କର। ଗାଈ ଖୁସି ହେଲେ, ସେ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଧର୍ମପରାୟଣ ପୁଅ ଦେଉଛି।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧେନୁପୂଜାଂ ସ ପପ୍ରଚ୍ଛ କଥମାଦରାତ୍ । ପୂଜନୀଯା ପ୍ରଯତ୍ନେନ କୀଦୃଶଂ କୁରୁତେ ନରମ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଆଦର ସହିତ ପଚାରିଲେ—ଗାଈ ପୂଜା କିପରି ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଲୋକ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ?
ଜାବାଲି କଥଯାମାସ ଧେନୁପୂଜାଂ ଯଥାଵିଧି । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଵିପିନଂ ଗଚ୍ଛେଚ୍ଚାରଣାର୍ଥଂ ଵ୍ରତୀ ତୁ ଗୋଃ
ଜାବାଲି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗାଈ ପୂଜା କିପରି କରିବା ଯାଉଁଥାଏ, ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ: ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରତୀ ଜଣେ ଗାଈକୁ ଚରାଇବା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଗଵେ ଯଵାଂସ୍ତୁ ସଂଭୋଜ୍ଯ ଗୋମଯସ୍ଥାନ୍ସମାହରେତ୍ । ଭକ୍ଷଣୀଯା ଯଵାସ୍ତେ ତୁ ପୁତ୍ରକାମେନ ଭୂପତେ
ଗାଈକୁ ଯବ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଏବଂ ଗାଈ ଯେଉଁଠାରେ ରହେ, ସେଠାରୁ ଗୋମୟ ଉଠାଇବା ଉଚିତ। ରାଜନ୍, ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଗାଈକୁ ଯବ ଦେବା ଉଚିତ।
ସା ଯଦା ପିବତେ ତୋଯଂ ତଦା ପେଯଂ ଜଲଂ ଶୁଚି । ସୋଚ୍ଚୈଃ ସ୍ଥାନେ ଯଦା ତିଷ୍ଠେତ୍ତଦାନୀଂ ଚାସନସ୍ଥିତଃ
ଗାଈ ଯେତେବେଳେ ପାଣି ପିଏ, ସେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ। ଗାଈ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଆପଣେ ମଧ୍ୟ ବସିବା ଉଚିତ।
ଦଂଶାନ୍ନିଵାରଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଯଵସଂ ସ୍ଵଯମାହରେତ୍ । ଏଵଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତଃ ପୁତ୍ରଂ ଦାସ୍ଯତେ ଧର୍ମତତ୍ପରମ୍
ସବୁବେଳେ ମାକି ଦୂର କରିବା ଏବଂ ନିଜେ ଯବ ଆଣିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କରିଲେ ଧର୍ମପରାୟଣ ପୁଅ ମିଳିବ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପୁତ୍ରକାମ ଋତଂଭରଃ । ଵ୍ରତଂ ଚକାର ଧର୍ମାତ୍ମା ଧେନୁପୂଜାଂ ସମାଚରନ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ଋତମ୍ଭର ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଗାଈ ପୂଜାର ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯହଂ କୁରୁତେ ଗାଂ ଵୈ ଯଵସାଦ୍ଯେନ ତୋଷିତାମ୍ । ଦଂଶାନ୍ନ୍ଯଵାରଯଦ୍ଧୀମାନ୍ଯଵଭକ୍ଷକୃତାଦରଃ
ପ୍ରତିଦିନ ସେ ଯବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଗାଈକୁ ଖୁସି କରୁଥିଲେ, ମାକି ଦୂର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଆଦର ସହିତ ଗାଈକୁ ଯବ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଥିଲେ।
ଏଵଂ ଧେନୁଂ ପୂଜଯତୋ ଗତାସ୍ତୁ ଦିଵସା ଘନାଃ । ଵନମଧ୍ଯେ ତୃଣାଦୀଂଶ୍ଚ ଚରଂତୀମକୁତୋଭଯାମ୍
ଏଭଳି ଗାଈ ପୂଜା କରୁଥିବା ସମୟରେ ବହୁତ ଦିନ କଟିଗଲା, ଗାଈ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଚରୁଥିଲା।
ଏକଦା ନୃପତିସ୍ତସ୍ଯ ଵନସ୍ଯ ଶ୍ରୀନିରୀକ୍ଷଣେ । ନ୍ଯସ୍ତଦୃଷ୍ଟିଃ ସପରିତୋ ବଭ୍ରାମ ସ କୁତୂହଲୀ
ଏକଦିନ ରାଜା ସେଇ ଜଙ୍ଗଲର ଶୋଭା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଚାରିପାଖ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତଦାଗତ୍ଯାହନଦ୍ଗାଂ ଵୈ ପଂଚାସ୍ଯଃ କାନନାଂତରାତ୍ । କ୍ରୋଶଂତୀଂ ବହୁଧା ଦୀନାଂ ସିଂହଭାରେଣଦୁଃଖିତାମ୍
ତାପରେ, ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରୁ ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ଜଣେ ଆସି ଗାଈକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଗାଈ ବହୁ ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଥିଲା, ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ସିଂହର ଭାରରେ ପୀଡିତ ହୋଇ।
ତଦା ନୃପଃ ସମାଗତ୍ଯ ଵିଲୋକ୍ଯ ନିଜମାତରମ୍ । ସିଂହେନ ନିହତାଂ ପଶ୍ଯନ୍ରୁରୋଦାତୀଵ ଵିହ୍ଵଲଃ
ତାପରେ ରାଜା ଆସି, ନିଜ ମାତା ଗାଈକୁ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯିବା ଦେଖି, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭାବୁକ ହେଲେ ଏବଂ ବଡ଼ କାନ୍ଦିଲେ।
ସ ଦୁଃଖିତଃ ସମାଗତ୍ଯ ଜାବାଲିମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ନିଷ୍କୃତିଂ ତସ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଗୋଵଧସ୍ଯ ପ୍ରମାଦତଃ
ସେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ମହାନ ମୁନି ଜାବାଲିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅସାବଧାନତାରେ ଗାଈ ମାରିଦେଇଥିବା ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ଋତଂଭର ଉଵାଚ। ସ୍ଵାମିଂସ୍ତ୍ଵଦାଜ୍ଞଯା ଧେନୁଂ ପାଲଯନ୍ଵନମାସ୍ଥିତଃ । କୁତୋପ୍ଯାଗତ୍ଯ ତାଂ ସିଂହୋ ଜଘାନାଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରଃ
ଋତଂଭର କହିଲେ: 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି ଗାଈକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି; ଅଚାନକ ଏକ ସିଂହ ଆସି, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୂରେ ଥିବାବେଳେ ଗାଈକୁ ମାରିଦେଲା।'
ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତ୍ଯୈ କିଂ କରୋମି ତ୍ଵଦାଜ୍ଞଯା । କଥଂ ଵା ଵ୍ରତସଂପୂର୍ତିର୍ମମ ପୁତ୍ରପ୍ରଦାଯିନୀ
ଏହି ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏବଂ ମୋର ପୁଅ ଦେଇବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କିପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଂତଂ ତଂ ଭୂପଂ ଜଗାଦ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ସଂତ୍ଯୁପାଯା ମହୀପାଲ ପାପସ୍ଯାସ୍ଯାପନୁତ୍ତଯେ
ଏପରି କହିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ, ସେଇ ମହାନ ମୁନି କହିଲେ: 'ହେ ମହୀପତି, ଏହି ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଉପାୟ ଅଛି।'
ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନସ୍ଯ କୃତଘ୍ନସ୍ଯ ସୁରାପସ୍ଯ ମହାମତେ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନି ଵର୍ତଂତେ ସର୍ଵପାପହରାଣି ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, କୃତଘ୍ନ ଓ ମଦପାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିବା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି।
କୃଚ୍ଛ୍ରୈଶ୍ଚାଂଦ୍ରାଯଣୈର୍ଦାନୈର୍ଵ୍ରତୈଃ ସନିଯମୈର୍ଯମୈଃ । ପାପାନି ପ୍ରଲଯଂ ଯାଂତି ନିଯମାଦନୁତିଷ୍ଠତଃ
କଠିନ ଉପବାସ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ, ଦାନ, ନିୟମିତ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଛି, ସେଠି ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ଦ୍ଵଯୋଶ୍ଚ ନିଷ୍କୃତିର୍ନାସ୍ତି ପାପପୁଂଜକୃତୋସ୍ତଯୋଃ । ମତ୍ଯା ଗୋଵଧକର୍ତୁଶ୍ଚ ନାରାଯଣଵିନିଂଦିତୁଃ
କିନ୍ତୁ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ: ଗାଈ ହତ୍ୟା କରି ପାପ ସଂଚୟ କରୁଥିବା ଏବଂ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା।
ଗଵାଂ ଯୋ ମନସା ଦୁଃଖଂ ଵାଂଚ୍ଛତ୍ଯଧମସତ୍ତମଃ । ସ ଯାତି ନିରଯସ୍ଥାନଂ ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଯିଏ ମନରେ ମନେ ଗାଈଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଚାହେ, ହେ ଅଧମ, ସେ ଚୌଦ୍ଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହିଥାଏ।