ଜାବାଲିରୁଵାଚ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ପୁଣ୍ଯଂ ଦଦୌ ମହାରାଜ ଆଜନ୍ମସମୁପାର୍ଜିତମ୍
ଜାବାଲି କହିଲେ: ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମହାରାଜ ସେ ଜନ୍ମଠାରୁ ଅର୍ଜିତ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କଲେ।
ଯଦା ଜନ୍ମକୃତୈଃ ପୁଣ୍ଯୈ ରଘୁନାଥାର୍ଚନୋଦ୍ଭଵୈଃ । ଏତେଷାଂ ନିରଯାନ୍ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତ୍ଵତ୍ର ମନୋରମା
ଜନ୍ମଠାରୁ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ରଘୁନାଥଙ୍କ ପୂଜା କରି ଅର୍ଜିତ ହୋଇଛି, ସେହି ପୁଣ୍ୟରେ ଏମାନେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ, ହେ ମନୋରମା।
ଏଵଂ କଥଯତସ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵା ନିରଯସଂସ୍ଥିତାଃ । ତତ୍କ୍ଷଣାନ୍ନିରଯାନ୍ମୁକ୍ତା ଜାତା ଦିଵ୍ଯଵପୁର୍ଧରାଃ
ଏଭଳି କଥା କହିବା ସମୟରେ, ଯେମାନେ ନରକରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ।
ଊଚୁସ୍ତେ ଜନକଂ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵଯଂ କ୍ଷଣାତ୍ । ଦୁଃଖଦାନ୍ନିରଯାନ୍ମୁକ୍ତା ଯାସ୍ଯାମଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ସେମାନେ ରାଜା ଜନକଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୁଃଖଦାୟକ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛୁ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉଛୁ।'
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂର୍ଯସଂକାଶାନ୍ନରାନ୍ନିରଯନିଃସୃତାନ୍ । ତୁତୋଷ ଚିତ୍ତେ ସୁଭୃଶଂ ସର୍ଵଭୂତଦଯାପରଃ
ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହରେ ନରକରୁ ବାହାରିଲେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ ଥିବା ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।
ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରଯଯୁର୍ଲୋକଂ ଦିଵଂ ଦେଵୈରଲଂକୃତମ୍ । ଜନକଂ ତୁ ପ୍ରଶଂସଂତୋ ମହାରାଜଂ ଦଯାନିଧିମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେବତାମାନେ ଶୋଭିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଗଲେ, ଏବଂ ମହାରାଜ ଜନକଙ୍କୁ, ଦୟାର ଖଜାନା, ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ।
ଜାବାଲିରୁଵାଚ। ଅଥ ତେଷୁ ପ୍ରଯାତେଷୁ ନରକସ୍ଥେଷୁ ଵୈ ନୃଷୁ । ରାଜା ପପ୍ରଚ୍ଛ କୀନାଶଂ ସର୍ଵଧର୍ମଵିଦାଂଵରମ୍
ଜାବାଲି କହିଲେ: ଏହିପରି ନରକରୁ ଯେମାନେ ବାହାରିଗଲେ, ସେପରେ ରାଜା ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ କୀନାଶଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ। ଧର୍ମରାଜ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତ୍ପାତକକରା ନରାଃ । ଆଯାଂତି ତଵ ସଂସ୍ଥାନଂ ନ ଚ ଧର୍ମକଥାରତାଃ
ରାଜା କହିଲେ: ଧର୍ମରାଜ, ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ଆସନ୍ତି, ଧର୍ମକଥାରେ ଆସକ୍ତି ନଥାଏ।
ମଦାଗମନମତ୍ରାଭୂତ୍କେନପାପେନ ଧାର୍ମିକ । ତଦ୍ଵୈ କଥଯ ସର୍ଵଂ ମେ ପାପକାରଣମାଦିତଃ
ହେ ଧର୍ମିକ, କେଉଁ ପାପରେ ମୋର ଏଠାରେ ଆସିବା ହେଲା? ଆରମ୍ଭରୁ ସମସ୍ତ କାରଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମରାଜଃ ପରଂତପ । କଥଯାମାସ ତସ୍ଯୈଵଂ ଯମପୁର୍ଯାଗମଂ ତଦା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯମପୁରୀକୁ ଆସିବା ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ। ରାଜଂସ୍ତଵ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ନୈତାଦୃକ୍କସ୍ଯ ଭୂତଲେ । ରଘୁନାଥପଦଦ୍ଵଂଦ୍ଵମକରଂଦ ମଧୁଵ୍ରତ
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ: ରାଜା, ଆପଣଙ୍କର ଏତେ ମହାନ ପୁଣ୍ୟ ଏ ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ କାହାର ନାହିଁ; ଆପଣ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ମଧୁ ମାକୁଡ଼ି ପରି ଲଗିଛନ୍ତି।
ତ୍ଵତ୍କୀର୍ତି ସ୍ଵର୍ଧୁନୀ ସର୍ଵାନ୍ପାପିନୋ ମଲସଂଯୁତାନ୍ । ପୁନାତି ପରମାହ୍ଲାଦକାରିଣୀ ଦୁଷ୍ଟତାରିଣୀ
ଆପଣଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗଗଙ୍ଗା ପରି, ସମସ୍ତ ପାପୀଙ୍କୁ ମଳିନତାରୁ ଶୁଧାଇଦିଏ, ଅତି ଆନନ୍ଦ ଦେଏ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ତଥାପି ପାପଲେଶସ୍ତେ ଵର୍ତତେ ନୃପସତ୍ତମ । ଯେନ ସଂଯମିନୀପାର୍ଶ୍ଵମାଗତଃ ପୁଣ୍ଯପୂରିତଃ
ତଥାପି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କର କିଛି ପାପ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏତେ ପୁଣ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଏକଦା ତୁ ଚରଂତୀଂ ଗାଂ ଵାରଯାମାସ ଵୈ ଭଵାନ୍ । ତେନ ପାପଵିପାକେନ ନିରଯଦ୍ଵାରଦର୍ଶନମ୍
ଏକଥର ଆପଣ ଚାଲୁଥିବା ଗାଈକୁ ରୋକିଥିଲେ; ସେହି ପାପର ଫଳରେ ଆପଣ ନରକ ଦ୍ୱାର ଦେଖିପାରିଛନ୍ତି।
ଇଦାନୀଂ ପାପନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବହୁପୁଣ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ସୁଵିପୁଲାନ୍ନିଜପୁଣ୍ଯାର୍ଜିତାନ୍ବହୂନ୍
ଏବେ ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଗିଛ, ଏହି ସବୁ ତୁମର ନିଜ ପୁଣ୍ୟରେ ଅର୍ଜିତ ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କର।
ଏତେଷାଂ କରୁଣାଵାର୍ଧୀ ରଘୁନାଥୋ ସୁଖଂ ହରନ୍ । ସଂଯମିନ୍ଯା ମହାମାର୍ଗେ ପ୍ରେରଯାମାସ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍
ଏହିମାନେ ଉପରେ ଦୟାର ସାଗର ରଘୁନାଥ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ହରି ଦେଇ, ସଂଯମୀକୁ ବୈଷ୍ଣବ ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ।
ନାଗମିଷ୍ଯୋ ଯଦି ତ୍ଵଂ ଵୈ ମାର୍ଗେଣାନେନ ସୁଵ୍ରତ । ଅଭଵିଷ୍ଯତ୍କଥଂ ତେଷାଂ ନିରଯାତ୍ପରିମୋଚନମ୍
ହେ ସୁବ୍ରତ, ତୁମେ ଏହି ପଥରେ ନ ଆସିଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ କିପରି ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି?
ତ୍ଵାଦୃଶାଃ ପରଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତାଃ କରୁଣାଲଯାଃ । ପ୍ରାଣିନାଂ ଦୁଃଖଵିଚ୍ଛେଦଂ କୁର୍ଵଂତ୍ଯେଵ ମହାମତେ
ତୁମ ପରି ମହାମନା, ଦୟାର ଆଶ୍ରୟ ଲୋକେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସବୁବେଳେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ଜାବାଲିରୁଵାଚ। ଏଵଂ ଵଦଂତଂ ଶମନଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ସ ଦିଵଂଗତଃ । ଦିଵ୍ଯେନ ସୁଵିମାନେନ ଅପ୍ସରୋଗଣଶୋଭିନା
ଜାବାଲି କହିଲେ: ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ସେ ଦେବୀମାନେ ଶୋଭିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଗାଵୋଽନିଶଂ ପୂଜ୍ଯା ମନସାପି ନ ଗର୍ହଯେତ୍ । ଗର୍ହଯନ୍ନିରଯଂ ଯାତି ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ସେଥିପାଇଁ ଗାଈକୁ ସବୁବେଳେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଏହା କରେ, ସେ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେ ବର୍ଷ ରହନ୍ତି, ସେତେ ବର୍ଷ ନରକକୁ ଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋପୂଜାଂ ଵୈ ସମାଚର । ସା ତୁଷ୍ଟା ଦାସ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମପରାଯଣମ୍
ତେଣୁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଗାଈ ପୂଜା କର। ଗାଈ ଖୁସି ହେଲେ, ସେ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଧର୍ମପରାୟଣ ପୁଅ ଦେଉଛି।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧେନୁପୂଜାଂ ସ ପପ୍ରଚ୍ଛ କଥମାଦରାତ୍ । ପୂଜନୀଯା ପ୍ରଯତ୍ନେନ କୀଦୃଶଂ କୁରୁତେ ନରମ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଆଦର ସହିତ ପଚାରିଲେ—ଗାଈ ପୂଜା କିପରି ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଲୋକ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ?
ଜାବାଲି କଥଯାମାସ ଧେନୁପୂଜାଂ ଯଥାଵିଧି । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଵିପିନଂ ଗଚ୍ଛେଚ୍ଚାରଣାର୍ଥଂ ଵ୍ରତୀ ତୁ ଗୋଃ
ଜାବାଲି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗାଈ ପୂଜା କିପରି କରିବା ଯାଉଁଥାଏ, ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ: ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରତୀ ଜଣେ ଗାଈକୁ ଚରାଇବା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଗଵେ ଯଵାଂସ୍ତୁ ସଂଭୋଜ୍ଯ ଗୋମଯସ୍ଥାନ୍ସମାହରେତ୍ । ଭକ୍ଷଣୀଯା ଯଵାସ୍ତେ ତୁ ପୁତ୍ରକାମେନ ଭୂପତେ
ଗାଈକୁ ଯବ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଏବଂ ଗାଈ ଯେଉଁଠାରେ ରହେ, ସେଠାରୁ ଗୋମୟ ଉଠାଇବା ଉଚିତ। ରାଜନ୍, ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଗାଈକୁ ଯବ ଦେବା ଉଚିତ।
ସା ଯଦା ପିବତେ ତୋଯଂ ତଦା ପେଯଂ ଜଲଂ ଶୁଚି । ସୋଚ୍ଚୈଃ ସ୍ଥାନେ ଯଦା ତିଷ୍ଠେତ୍ତଦାନୀଂ ଚାସନସ୍ଥିତଃ
ଗାଈ ଯେତେବେଳେ ପାଣି ପିଏ, ସେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ। ଗାଈ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଆପଣେ ମଧ୍ୟ ବସିବା ଉଚିତ।
ଦଂଶାନ୍ନିଵାରଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଯଵସଂ ସ୍ଵଯମାହରେତ୍ । ଏଵଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତଃ ପୁତ୍ରଂ ଦାସ୍ଯତେ ଧର୍ମତତ୍ପରମ୍
ସବୁବେଳେ ମାକି ଦୂର କରିବା ଏବଂ ନିଜେ ଯବ ଆଣିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କରିଲେ ଧର୍ମପରାୟଣ ପୁଅ ମିଳିବ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପୁତ୍ରକାମ ଋତଂଭରଃ । ଵ୍ରତଂ ଚକାର ଧର୍ମାତ୍ମା ଧେନୁପୂଜାଂ ସମାଚରନ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ଋତମ୍ଭର ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଗାଈ ପୂଜାର ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯହଂ କୁରୁତେ ଗାଂ ଵୈ ଯଵସାଦ୍ଯେନ ତୋଷିତାମ୍ । ଦଂଶାନ୍ନ୍ଯଵାରଯଦ୍ଧୀମାନ୍ଯଵଭକ୍ଷକୃତାଦରଃ
ପ୍ରତିଦିନ ସେ ଯବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଗାଈକୁ ଖୁସି କରୁଥିଲେ, ମାକି ଦୂର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଆଦର ସହିତ ଗାଈକୁ ଯବ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଥିଲେ।
ଏଵଂ ଧେନୁଂ ପୂଜଯତୋ ଗତାସ୍ତୁ ଦିଵସା ଘନାଃ । ଵନମଧ୍ଯେ ତୃଣାଦୀଂଶ୍ଚ ଚରଂତୀମକୁତୋଭଯାମ୍
ଏଭଳି ଗାଈ ପୂଜା କରୁଥିବା ସମୟରେ ବହୁତ ଦିନ କଟିଗଲା, ଗାଈ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଚରୁଥିଲା।
ଏକଦା ନୃପତିସ୍ତସ୍ଯ ଵନସ୍ଯ ଶ୍ରୀନିରୀକ୍ଷଣେ । ନ୍ଯସ୍ତଦୃଷ୍ଟିଃ ସପରିତୋ ବଭ୍ରାମ ସ କୁତୂହଲୀ
ଏକଦିନ ରାଜା ସେଇ ଜଙ୍ଗଲର ଶୋଭା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଚାରିପାଖ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଘୁରୁଥିଲେ।