ଅଥ କୋଟିପରୀଵାରୋ ରଘୁନାଥାନୁଜସ୍ତତଃ । ହଯାନୁଗୋ ଯଯୌ ତସ୍ଯ ପୁରତଃ ପୁରଧର୍ଷଣଃ
ତାପରେ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ, ଅସଂଖ୍ୟ ଅନୁୟାୟୀ ଘେରାଯାଇ, ଘୋଡ଼ା ପଛରେ ଏହି ସହର ଜିତିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଗରଂ ରମ୍ଯଂ ଚିତ୍ରପ୍ରାକାରଶୋଭିତମ୍ । କାଂଚନୈଃ କଲଶୈସ୍ତତ୍ର ପରିତଃ ପ୍ରତିଭାସିତମ୍
ସେ ଶୋଭାମୟ ସହର, ରଙ୍ଗିନ ପ୍ରାକାର ଦ୍ୱାରା ଶୁଭିତ ଓ ସର୍ବଦିଗରେ ସୁନାର କଳଶ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଦେଵାଯତନସାହସ୍ରୈଃ ସର୍ଵତଶ୍ଚ ଵିରାଜିତମ୍ । ଯତୀନାଂ ତୁ ମଠାସ୍ତତ୍ର ଶୋଭଂତେ ଯତିପୂରିତାଃ
ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଦେଉଳ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା, ଯତୀମାନେ ଭରିଥିବା ମଠଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଵହତ୍ଯତ୍ର ମହାଦେଵୀ ଶିଖିଲୋଚନମୂର୍ଧଗା । ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣାମୁନିଵୃଂଦନିଷେଵିତା
ଏଠାରେ ବଡ଼ ନଦୀ ତରଙ୍ଗ ମୁଣ୍ଡରେ ଶିଖା ଭାବେ ଧରି, ହଂସ ଓ କରଣ୍ଡବ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୁନିମାନେ ପୂଜିଥିବା ଭାବେ ବହୁଥିଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯଗାରମଗ୍ନିହୋତ୍ରଭଵଃ ପୁନଃ । ଧୂମସ୍ତତ୍ର ପୁନାତ୍ଯଂଗ ପାତକାପ୍ଲୁତମାନସାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଘରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁ, ପାପରେ ଲିପ୍ତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରୁଥିଲା।
ଉଵାଚ ସୁମତିଂ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ । ତତ୍ପୁରପ୍ରେକ୍ଷଣୋଦ୍ଭୂତହର୍ଷଵିସ୍ମିତମାନସଃ
ସେଠାରେ ଶତୃଘ୍ନ, ଶତୃମାନେ ଦମନ କରିଥିବା, ସହରର ଶୋଭା ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସୁମତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ମଂତ୍ରିନ୍କଥଯ କସ୍ଯେଦଂ ପୁରଂ ମେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରମ୍ । କରୋତି ମାନସାହ୍ଲାଦଂ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରତିପାଲିତମ୍
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ୁଥିବା ସହର କାହାର? ଏହା ମୋ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ଧର୍ମରେ ଶାସିତ ଏହି ସହର ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ଉଵାଚ ସୁମତିଃ ସର୍ଵଂ ଯଥାତଥମନୁଦ୍ଧତମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଶତୃଘ୍ନ ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁମତି ସତ୍ୟ ଭାବେ, କୌଣସି ଅତିରଞ୍ଜନା ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତଃ ସ୍ଵାମିନ୍ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯ କଥାଃ ଶୁଭାଃ । ଯାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ପାପାଦ୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସମାଦପି
ସୁମତି କହିଲେ: ମହାରାଜ, ଆପଣ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଏହି ଶୁଭ ବୈଷ୍ଣବ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଵରୀଵର୍ତି ରାମାଂଘ୍ର୍ଯଂବୁଜଷଟ୍ପଦଃ । ସତ୍ଯଵାନ୍ଯଜ୍ଞଯଜ୍ଞାଂଗ ଜ୍ଞାତା କର୍ତାଽଵିତା ମହାନ୍
ସେ ଜୀବନେ ମୁକ୍ତ, ରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ଲଗିଥିବା, ସତ୍ୟବାନ, ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ, ଜ୍ଞାନୀ, କର୍ତ୍ତା ଓ ବଡ଼ ରକ୍ଷକ।
ଧେନୁଂ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ବହୁଭିର୍ଵ୍ରତୈର୍ଯଂ ପ୍ରାପ ତତ୍ପିତା । ଋତଂଭରାଖ୍ଯୋ ଜଗତି ଖ୍ଯାତଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ
ଅନେକ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଗାଈକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କ ପିତା ଏହି ପୁଅକୁ ପାଇଥିଲେ; ସେ ଲୋକରେ ଋତମ୍ଭର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଗୌଃ ପ୍ରସନ୍ନା ଦଦୌ ପୁତ୍ରମନେକଗୁଣସଂସ୍କୃତମ୍ । ସତ୍ଯଵଂତଂ ସୁଶୋଭାଢ୍ଯଂ ତଂ ଜାନୀହି ନୃପୋତ୍ତମମ୍
ପ୍ରସନ୍ନ ଗାଈ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଅ ଦେଲେ; ଏହି ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଜାଣ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। କୋ ଵା ଋତଂଭରୋ ରାଜା କିମର୍ଥଂ ଧେନୁପୂଜନମ୍ । କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଵିଷ୍ଣୁସେଵକଃ
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ଏହି ଋତମ୍ଭର ରାଜା କିଏ? ଗାଈଙ୍କୁ କାହିଁକି ପୂଜା କରାଯାଏ? ତାଙ୍କର ପୁଅ କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭକ୍ତ ଓ ସେବକ ହେଲେ?
ସର୍ଵମେତତ୍ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯ କଥାନକମ୍ । ଶ୍ରୁତଂ ହରତି ଜଂତୂନାଂ ମହାପାତକପର୍ଵତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେର ଭୟଙ୍କର ପାପ ପର୍ବତ ମିଟିଯାଏ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାର୍ଥକମ୍ । କଥଯାମାସ ଵିଶଦଂ ତଦୁତ୍ପତ୍ତିକଥାନକମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ସେହି ଉତ୍ପତ୍ତିର କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଋତଂଭରୋ ନରପତିରନପତ୍ଯଃ ପୁରାଽଭଵତ୍ । କଲତ୍ରାଣି ବହୂନ୍ଯସ୍ଯ ନ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ ତେଷୁ ଵୈ
ଋତମ୍ଭର ନାମକ ରାଜା ପୂର୍ବେ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅନେକ ରାଣୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ହୋଇନଥିଲା।
ତଦା ଜାବାଲିନାମାନଂ ମୁନିଂ ଦୈଵାଦୁପାଗତମ୍ । ପ୍ରପଚ୍ଛ କୁଶଲୋଦ୍ଯୁକ୍ତଃ ସପୁତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିକାରଣମ୍
ସେବେଳେ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଜାବାଲି ନାମକ ଏକ ଋଷି ଆସିଲେ। ରାଜା ସଫଳତା ପାଇବାକୁ ଆଶା କରି, ପୁଅ ପାଇବାର ଉପାୟ ପଚାରିଲେ।
ଋତଂଭର ଉଵାଚ। ସ୍ଵାମିନ୍ଵଂଧ୍ଯସ୍ଯ ମେ ବ୍ରୂହି ପୁତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିକରଂ ଵଚଃ । ଯତ୍କୃତ୍ଵା ଜାଯତେଽପତ୍ଯଂ ମମ ଵଂଶଧରଂ ଵରମ୍
ଋତମ୍ଭର କହିଲେ: ମହାନୁଭାବ, ମୋ ପରି ସନ୍ତାନହୀନ ଲୋକ କିପରି ପୁଅ ପାଇପାରିବ, ମୋ ବଂଶକୁ ଚାଲାଇବା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ମିଳିବାର ଉପାୟ କୁହନ୍ତୁ।
ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭଵତୋ ଭଵ୍ଯଂ ପ୍ରକୁର୍ଯାଂ ନିଶ୍ଚିତଂ ଵଚଃ । ଦାନଂ ଵ୍ରତଂ ଵା ତୀର୍ଥଂ ଵା ମଖଂ ଵା ମୁନିସତ୍ତମ
ଏହା ଜାଣି, ଆପଣ ଯାହା କହିବେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ସେହି ମଙ୍ଗଳକାର୍ଯ୍ୟ କରିବି—ସେ ଦାନ, ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ୍ୟ ଯେଉଁହେଉ।
ଇତି ରାଜ୍ଞୋଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗାଦ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ସୁତୋତ୍ପତ୍ତିକରଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଣତସ୍ଯ ସୁତାର୍ଥିନଃ
ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାନ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପାଇବାର ଉପାୟ କହିଦେଲେ, କାରଣ ରାଜା ନମ୍ରତାରେ ପୁଅ ଚାହିଁଥିଲେ।
ଅପତ୍ଯପ୍ରାପ୍ତିକାମସ୍ଯ ସଂତ୍ଯୁପାଯାସ୍ତ୍ରଯଃ ପ୍ରଭୋ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦୋ ଗୋଶ୍ଚାପି ଶିଵସ୍ଯାପ୍ଯଥଵା ପୁନଃ
ପୁଅ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ତିନିଟି ଉପାୟ ଅଛି: ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପା, ଗାଈଙ୍କର କୃପା, କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କର କୃପା।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଵୈ ପୂଜାଂ ଧେନୋର୍ଦେଵତନୋର୍ନୃପ । ଯସ୍ଯାଃ ପୁଚ୍ଛେ ମୁଖେ ଶୃଂଗେ ପୃଷ୍ଠେ ଦେଵାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ସେଥିପାଇଁ, ରାଜା, ତୁମେ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ଗାଈଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ତାଙ୍କର ପୁଛ, ମୁଁହ, ଶିଂ, ଏବଂ ପିଠରେ ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ସା ତୁଷ୍ଟା ଦାସ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵାଂଛିତଂ ଧର୍ମସଂଯୁତମ୍ । ଏଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଗୋପୂଜାଂ ଵିଧେହି ତ୍ଵମୃତଂଭର
ଗାଈ ଖୁସି ହେଲେ, ତୁମର ଚାହିଦା ଧର୍ମସହିତ ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କରିଦେବେ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ଋତମ୍ଭର, ଗାଈଙ୍କ ପୂଜା କର।
ଯୋ ଵୈ ନିତ୍ଯଂ ପୂଜଯତି ଗାଂ ଗେହେ ଯଵସାଦିଭିଃ । ତସ୍ଯ ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରୋ ନିତ୍ଯଂ ତୃପ୍ତା ଭଵଂତି ହି
ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଘରେ ଯବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗାଈଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେଠାରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।
ଯୋ ଵୈ ଗଵାହ୍ନିକଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ନିଯମେନ ଶୁଭଵ୍ରତଃ । ତେନ ସତ୍ଯେନ ତସ୍ଯ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵେ ପୂର୍ଣା ମନୋରଥାଃ
ଯିଏ ନିୟମ ଓ ଶୁଭ ବ୍ରତ ରେ ନିତ୍ୟ ଗାଈଙ୍କୁ ଖାଇବା ଦେଇଥାଏ, ସେଠି ସତ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ତୃଷିତା ଗୌର୍ଗୃହେ ବଦ୍ଧା ଗେହେ କନ୍ଯା ରଜସ୍ଵଲା । ଦେଵତା ଚ ସନିର୍ମାଲ୍ଯା ହଂତି ପୁଣ୍ଯଂ ପୁରାକୃତମ୍
ଘରେ ବନ୍ଧା ତିଆରି ଗାଈ, ଘରେ ରହୁଥିବା ରଜସ୍ୱଳା କନ୍ୟା, ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅପୂଜିତ ଫୁଲ—ଏମାନେ ପୂର୍ବ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି।
ଯୋ ଵୈ ଗାଂ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧ୍ଯେତ ଚରଂତୀଂ ସ୍ଵଂ ତୃଣଂ ନରଃ । ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ ଚ ପିତରଃ କଂପଂତେ ପତନୋନ୍ମୁଖାଃ
ଯିଏ ଗାଈଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଘାସ ଖାଇବାକୁ ଦିଅନାହିଁ, ସେଠି ସେ ଲୋକର ପୂର୍ବଜ ପିତୃମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିଥାନ୍ତି, ପତନ ମୁହାଁରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଯୋ ଵୈ ଯଷ୍ଟ୍ଯା ତାଡଯତି ଧେନୁଂ ମର୍ତ୍ଯୋ ଵିମୂଢଧୀଃ । ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ନଗରଂ ସ ଯାତି କରଵର୍ଜିତଃ
ଯିଏ ମୂର୍ଖତାରେ ଲାଠି ଦ୍ୱାରା ଗାଈକୁ ମାରେ, ସେ ଲୋକ ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ସହରକୁ ଯାଏ, ତାଙ୍କର ଆଂଶୀ ଛିନିଯାଏ।
ଯୋ ଵୈ ଦଂଶାନ୍ଵାରଯତି ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ ହ୍ଯଧୋଗତାଃ । ନୃତ୍ଯଂତି ମତ୍ସୁତୋ ହ୍ଯସ୍ମାଂସ୍ତାରଯିଷ୍ଯତି ଭାଗ୍ଯଵାନ୍
ଯିଏ ଗାଈଙ୍କୁ ମାକି ଦୂର କରିଥାଏ, ସେ ଲୋକର ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ନାଚନ୍ତି, କହନ୍ତି: 'ମୋର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସନ୍ତାନ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।'
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଜନକସ୍ଯ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ଧର୍ମରାଜପୁରେଽଦ୍ଭୁତମ୍
ଏଠାରେ ମୁଁ ଏକ ପୁରୁଣା କଥା କହିବି, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସହରରେ ଜନକଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଘଟିଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା।