ଭଵାନ୍ସଜ୍ଜୋ ଭଵତ୍ଵଦ୍ଯ ହଯସ୍ଯାନୁଗମଂ ପ୍ରତି । ସନ୍ନଦ୍ଧଃ କଵଚୀ ଖଡ୍ଗୀ ଗଜାଶ୍ଵରଥସଂଯୁତଃ
ଆଜି ଆପଣ ସଜ୍ଜ ହୁଅନ୍ତୁ, କବଚ ଓ ତଳୱାର ପିନ୍ଧି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ସହିତ ଅଶ୍ୱଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହୀପତିଃ । ପୁତ୍ରଂ ରାଜ୍ଯେଽଭିଷେଚ୍ଯୈଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସୁପୂଜିତଃ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କର ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇଲେ।
ମହାରଥୈଃ ପରିଵୃତୋ ନିଜଂ ପୁତ୍ରଂ ରଣାଂଗଣେ । ପୁଷ୍କଲେନ ହତଂ ଭୂପଃ ସଂସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ମହାରଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ରାଜା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଡ଼ିଥିବା ନିଜ ପୁଅ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଶବକୁ ବିଧିମତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ।
କ୍ଷଣଂ ଶୁଶୋଚ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଲୋକଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ମହାରଥଃ । ଜ୍ଞାନେନାନାଶଯଚ୍ଛୋକଂ ରଘୁନାଥମନୁସ୍ମରନ୍
ତଥାପି, ଏହି ମହାରଥୀ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ କିଛି କ୍ଷଣ ଶୋକ କଲେ; ତାପରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ରଘୁନାଥଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ଶୋକକୁ ଦୂର କଲେ।
ସଜ୍ଜୀଭୂତୋ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ମହାସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ । ଆଜଗାମ ସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ମହାରଥିପୁରସ୍କୃତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୟାରି ହୋଇ, ଚକ୍ରରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଓ ବିଶାଳ ସେନା ସହିତ ଘେରାଯାଇ, ସେ ପ୍ରବଳ ବୀରମାନଙ୍କ ଆଗୁଆନେତୃତ୍ୱ ରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ରାଜା ତମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵସୈନ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଗଂତୁଂ ଚକାର ଧିଷଣାଂ ହଯଵର୍ଯସ୍ଯ ପାଲନେ
ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚାଲିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ସୋଽଶ୍ଵୋ ଵିମୋଚିତସ୍ତେନ ଭାଲେ ପତ୍ରେଣ ଚିହ୍ନିତଃ । ଵାମାଵର୍ତଂ ଭ୍ରମନ୍ପ୍ରାଯାତ୍ପୌର୍ଵାଞ୍ଜନପଦାନ୍ବହୂନ୍
ତାପରେ ସେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଲା, ମୁଣ୍ଡରେ ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିବା ପତ୍ର ଲଗାଯାଇ, ବାମପଟେ ଘୁରି ଅନେକ ପୂର୍ବଦିଗର ଦେଶ ଦେଇ ଚାଲିଗଲା।
ତତ୍ରତତ୍ରତ୍ଯ ଭୂପାଲୈର୍ମହାଶୂରାଭିପୂଜିତୈଃ । ପ୍ରଣତିଃ କ୍ରିଯତେ ତସ୍ଯ ନ କୋପି ତମଗୃହ୍ଣତ
ସେଠାରେ ସ୍ଥାନୀୟ ରାଜାମାନେ, ପ୍ରବଳ ବୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଘୋଡ଼ାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ପ୍ରଣାମ କଲେ; କିନ୍ତୁ କେହି ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଧରିଲେ ନାହିଁ।
କେଚିଦ୍ଵାସାଂସି ଚିତ୍ରାଣି କେଚିଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵକଂ ମହତ୍ । କେଚିଦ୍ଧନଂ ଜନଂ କେଚିଦାନୀଯ ପ୍ରଣମଂତି ତମ୍
କେହି ଚମତ୍କାର ଜାମାକପଡ଼ା, କେହି ନିଜର ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ, କେହି ଧନ ଓ ଲୋକମାନେ ଆଣି, ସମସ୍ତେ ଘୋଡ଼ାକୁ ପ୍ରଣାମ କରିଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ତେଜଃପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତୁରଗଃ ପତ୍ରଶୋଭିତଃ । ଯସ୍ଯାଂ ପାଲଯତେ ରାଜା ପ୍ରଜାଃ ସତ୍ଯେନ ସତ୍ଯଵାନ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା ତେଜପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟବାନ ରାଜା ନ୍ୟାୟ ଓ ସତ୍ୟରେ ଜନତାକୁ ଶାସନ କରନ୍ତି।
ଅଥ କୋଟିପରୀଵାରୋ ରଘୁନାଥାନୁଜସ୍ତତଃ । ହଯାନୁଗୋ ଯଯୌ ତସ୍ଯ ପୁରତଃ ପୁରଧର୍ଷଣଃ
ତାପରେ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ, ଅସଂଖ୍ୟ ଅନୁୟାୟୀ ଘେରାଯାଇ, ଘୋଡ଼ା ପଛରେ ଏହି ସହର ଜିତିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଗରଂ ରମ୍ଯଂ ଚିତ୍ରପ୍ରାକାରଶୋଭିତମ୍ । କାଂଚନୈଃ କଲଶୈସ୍ତତ୍ର ପରିତଃ ପ୍ରତିଭାସିତମ୍
ସେ ଶୋଭାମୟ ସହର, ରଙ୍ଗିନ ପ୍ରାକାର ଦ୍ୱାରା ଶୁଭିତ ଓ ସର୍ବଦିଗରେ ସୁନାର କଳଶ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଦେଵାଯତନସାହସ୍ରୈଃ ସର୍ଵତଶ୍ଚ ଵିରାଜିତମ୍ । ଯତୀନାଂ ତୁ ମଠାସ୍ତତ୍ର ଶୋଭଂତେ ଯତିପୂରିତାଃ
ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଦେଉଳ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା, ଯତୀମାନେ ଭରିଥିବା ମଠଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଵହତ୍ଯତ୍ର ମହାଦେଵୀ ଶିଖିଲୋଚନମୂର୍ଧଗା । ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣାମୁନିଵୃଂଦନିଷେଵିତା
ଏଠାରେ ବଡ଼ ନଦୀ ତରଙ୍ଗ ମୁଣ୍ଡରେ ଶିଖା ଭାବେ ଧରି, ହଂସ ଓ କରଣ୍ଡବ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୁନିମାନେ ପୂଜିଥିବା ଭାବେ ବହୁଥିଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯଗାରମଗ୍ନିହୋତ୍ରଭଵଃ ପୁନଃ । ଧୂମସ୍ତତ୍ର ପୁନାତ୍ଯଂଗ ପାତକାପ୍ଲୁତମାନସାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଘରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁ, ପାପରେ ଲିପ୍ତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରୁଥିଲା।
ଉଵାଚ ସୁମତିଂ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ । ତତ୍ପୁରପ୍ରେକ୍ଷଣୋଦ୍ଭୂତହର୍ଷଵିସ୍ମିତମାନସଃ
ସେଠାରେ ଶତୃଘ୍ନ, ଶତୃମାନେ ଦମନ କରିଥିବା, ସହରର ଶୋଭା ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସୁମତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ମଂତ୍ରିନ୍କଥଯ କସ୍ଯେଦଂ ପୁରଂ ମେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରମ୍ । କରୋତି ମାନସାହ୍ଲାଦଂ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରତିପାଲିତମ୍
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ୁଥିବା ସହର କାହାର? ଏହା ମୋ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ଧର୍ମରେ ଶାସିତ ଏହି ସହର ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ଉଵାଚ ସୁମତିଃ ସର୍ଵଂ ଯଥାତଥମନୁଦ୍ଧତମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଶତୃଘ୍ନ ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁମତି ସତ୍ୟ ଭାବେ, କୌଣସି ଅତିରଞ୍ଜନା ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତଃ ସ୍ଵାମିନ୍ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯ କଥାଃ ଶୁଭାଃ । ଯାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ପାପାଦ୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସମାଦପି
ସୁମତି କହିଲେ: ମହାରାଜ, ଆପଣ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଏହି ଶୁଭ ବୈଷ୍ଣବ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଵରୀଵର୍ତି ରାମାଂଘ୍ର୍ଯଂବୁଜଷଟ୍ପଦଃ । ସତ୍ଯଵାନ୍ଯଜ୍ଞଯଜ୍ଞାଂଗ ଜ୍ଞାତା କର୍ତାଽଵିତା ମହାନ୍
ସେ ଜୀବନେ ମୁକ୍ତ, ରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ଲଗିଥିବା, ସତ୍ୟବାନ, ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ, ଜ୍ଞାନୀ, କର୍ତ୍ତା ଓ ବଡ଼ ରକ୍ଷକ।
ଧେନୁଂ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ବହୁଭିର୍ଵ୍ରତୈର୍ଯଂ ପ୍ରାପ ତତ୍ପିତା । ଋତଂଭରାଖ୍ଯୋ ଜଗତି ଖ୍ଯାତଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ
ଅନେକ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଗାଈକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କ ପିତା ଏହି ପୁଅକୁ ପାଇଥିଲେ; ସେ ଲୋକରେ ଋତମ୍ଭର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଗୌଃ ପ୍ରସନ୍ନା ଦଦୌ ପୁତ୍ରମନେକଗୁଣସଂସ୍କୃତମ୍ । ସତ୍ଯଵଂତଂ ସୁଶୋଭାଢ୍ଯଂ ତଂ ଜାନୀହି ନୃପୋତ୍ତମମ୍
ପ୍ରସନ୍ନ ଗାଈ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଅ ଦେଲେ; ଏହି ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଜାଣ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। କୋ ଵା ଋତଂଭରୋ ରାଜା କିମର୍ଥଂ ଧେନୁପୂଜନମ୍ । କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଵିଷ୍ଣୁସେଵକଃ
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ଏହି ଋତମ୍ଭର ରାଜା କିଏ? ଗାଈଙ୍କୁ କାହିଁକି ପୂଜା କରାଯାଏ? ତାଙ୍କର ପୁଅ କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭକ୍ତ ଓ ସେବକ ହେଲେ?
ସର୍ଵମେତତ୍ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯ କଥାନକମ୍ । ଶ୍ରୁତଂ ହରତି ଜଂତୂନାଂ ମହାପାତକପର୍ଵତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେର ଭୟଙ୍କର ପାପ ପର୍ବତ ମିଟିଯାଏ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାର୍ଥକମ୍ । କଥଯାମାସ ଵିଶଦଂ ତଦୁତ୍ପତ୍ତିକଥାନକମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ସେହି ଉତ୍ପତ୍ତିର କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଋତଂଭରୋ ନରପତିରନପତ୍ଯଃ ପୁରାଽଭଵତ୍ । କଲତ୍ରାଣି ବହୂନ୍ଯସ୍ଯ ନ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ ତେଷୁ ଵୈ
ଋତମ୍ଭର ନାମକ ରାଜା ପୂର୍ବେ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅନେକ ରାଣୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ହୋଇନଥିଲା।
ତଦା ଜାବାଲିନାମାନଂ ମୁନିଂ ଦୈଵାଦୁପାଗତମ୍ । ପ୍ରପଚ୍ଛ କୁଶଲୋଦ୍ଯୁକ୍ତଃ ସପୁତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିକାରଣମ୍
ସେବେଳେ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଜାବାଲି ନାମକ ଏକ ଋଷି ଆସିଲେ। ରାଜା ସଫଳତା ପାଇବାକୁ ଆଶା କରି, ପୁଅ ପାଇବାର ଉପାୟ ପଚାରିଲେ।
ଋତଂଭର ଉଵାଚ। ସ୍ଵାମିନ୍ଵଂଧ୍ଯସ୍ଯ ମେ ବ୍ରୂହି ପୁତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିକରଂ ଵଚଃ । ଯତ୍କୃତ୍ଵା ଜାଯତେଽପତ୍ଯଂ ମମ ଵଂଶଧରଂ ଵରମ୍
ଋତମ୍ଭର କହିଲେ: ମହାନୁଭାବ, ମୋ ପରି ସନ୍ତାନହୀନ ଲୋକ କିପରି ପୁଅ ପାଇପାରିବ, ମୋ ବଂଶକୁ ଚାଲାଇବା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ମିଳିବାର ଉପାୟ କୁହନ୍ତୁ।
ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭଵତୋ ଭଵ୍ଯଂ ପ୍ରକୁର୍ଯାଂ ନିଶ୍ଚିତଂ ଵଚଃ । ଦାନଂ ଵ୍ରତଂ ଵା ତୀର୍ଥଂ ଵା ମଖଂ ଵା ମୁନିସତ୍ତମ
ଏହା ଜାଣି, ଆପଣ ଯାହା କହିବେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ସେହି ମଙ୍ଗଳକାର୍ଯ୍ୟ କରିବି—ସେ ଦାନ, ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ୍ୟ ଯେଉଁହେଉ।
ଇତି ରାଜ୍ଞୋଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗାଦ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ସୁତୋତ୍ପତ୍ତିକରଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଣତସ୍ଯ ସୁତାର୍ଥିନଃ
ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାନ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପାଇବାର ଉପାୟ କହିଦେଲେ, କାରଣ ରାଜା ନମ୍ରତାରେ ପୁଅ ଚାହିଁଥିଲେ।