ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଵିଶ୍ଵେଦେଵା ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ସର୍ଵାଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯଂତେ ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚ ଯେ
ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମରୁତ ଗଣ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଭୂତଯସ୍ତସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ପରମାତ୍ମନଃ । ଶ୍ରୀଵତ୍ସକୌସ୍ତୁଭୋରସ୍କଂ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍
ଏଭଳି ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ବିଭୂତିମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ, କୌସ୍ତୁଭ ଓ ବନମାଳା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଖଙ୍ଗ ଶାର୍ଙ୍ଗାଦ୍ଯୈର୍ହେତିଭିର୍ଯୁତମ୍ । ସର୍ଵୋପନିଷଦାମର୍ଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରାତ୍ମଜଃ
ତାଙ୍କରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଖଡ଼ଗ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା; ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦେତ୍ୟପତିଙ୍କ ପୁଅ—
ହର୍ଷାଶ୍ରୁଜଲସିକ୍ତାଂଗଃ ପ୍ରଣନାମ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରସ୍ତୁ ହରିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧାନ୍ମୃତ୍ଯୁଵଶେ ସ୍ଥିତଃ
ଆନନ୍ଦ ଲୁହରେ ଶରୀର ଭିଜାଇ, ପୁନିପୁନି ଶିର ନମାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେତ୍ୟରାଜ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ମୃତ୍ୟୁର ବଶରେ ଦଢ଼ି ହେଇ ରହିଲେ।
ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଖଙ୍ଗଂ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ନୃସିଂହଂ ତମଭିଦ୍ରଵତ୍ । ଅଥ ଦୈତ୍ଯଗଣାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞା ମହାବଲାଃ
ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ତାଲୱାର ଉଠାଇ, ସେ ନରସିଂହଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଏହାପରେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ହୁସ୍ତି ପାଇ ଏଗିଆସିଲେ।
ସ୍ଵାନ୍ଯାଯୁଧାନି ଚାଦାଯ ହରିଂ ଜଘ୍ନୁସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ । ପଲାଲକାଣ୍ଡାନି ଯଥା ଵହ୍ନୌ କ୍ଷିପ୍ତାନ୍ଯନେକଶଃ
ସେମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ହରିଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଯେପରି ଅନେକ ପାଳା ଉପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ।
ତଥୈଵ ଭସ୍ମତାଂ ଯାଂତି ମହାସ୍ତ୍ରାଣି ହରେସ୍ତନୌ । ତାନ୍ଯନୀକାନି ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରହରିସ୍ତଦା
ସେହିପରି, ହରିଙ୍କ ଦେହରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଖାକରେ ପରିଣତ ହେଲା; ଏପରି ଦାନବମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଦେଖି, ତା ସମୟରେ ନରହରି—
ସଟୈର୍ଦଦାହ ଚ ଜ୍ଵାଲାମାଲାଵିରଚିତ ସ୍ଫୁଟୈଃ । ନୃକେସରି ସଟୋଦ୍ଭୂତଵହ୍ନିନା ଦାନଵା ଭୃଶମ୍
ସେ ନରସିଂହ ତାଙ୍କର ମାନା ରୁ ଉଗ୍ର ଅଗ୍ନିର ଝରଣା ଝାଡ଼ି, ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜଳାଇଦେଲେ।
ନିର୍ଭସ୍ମିତା ଗଣାଃ ସର୍ଵେ ନିଃଶେଷଂ ତଦଭୂଦ୍ବଲମ୍ । ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ସାନୁଗଂ ହିତ୍ଵା ଭସ୍ମିତେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଦ୍ବଲେ
ସମସ୍ତ ଦାନବ ଦଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖାକ ହୋଇଗଲା, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲା। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଅକ୍ଷତ ରହିଲେ, ନରସିଂହ ଦାନବ ସେନାକୁ ବିନଶ୍ଟ ଦେଖିଲେ।
କ୍ରୋଧାଦ୍ଦୈତ୍ଯପତିଃ ଖଙ୍ଗମାକୃଷ୍ଯାଭିପ୍ରପଦ୍ଯତ । ଖଙ୍ଗହସ୍ତଂ ତୁ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହୈକେନ ବାହୁନା
କ୍ରୋଧରେ ଦାନବରାଜ ତାଲୱାର ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଝପଟିଲେ; କିନ୍ତୁ ନରସିଂହ ଏକ ହାତରେ ତାଲୱାର ଧରିଥିବା ଦାନବନାୟକଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ।
ପାତଯାମାସ ଦେଵେଶୋ ଯଥା ଶାଖାଂ ମହାନିଲଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ପତିତଂ ଭୂମୌ ମହାକାଯଂ ନୃକେସରୀ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଭାବେ ପଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ପବନ ଏକ ଶାଖାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥାଏ। ନରସିଂହ ଏହି ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ଦାନବକୁ ଧରି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଦେଲେ।
ସ୍ଵୋତ୍ସଂଗେ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଦଦର୍ଶାସୌ ମୁଖଂ ହରେଃ । ଵିଷ୍ଣୁନିଂଦାକୃତଂପାପଂତଥାଵୈଷ୍ଣଵଦୋଷଜମ୍
ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଜଘରେ ବସାଇ, ହରିଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଅପରାଧ ଦେଖିଲେ।
ନୃସିଂହସ୍ପର୍ଶନାଦେଵନିର୍ଭସ୍ମିତମଭୂତ୍ତଦା । ଅଥଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରସ୍ଯାଥମହଦ୍ଗାତ୍ରଂନୃକେସରୀ
ନରସିଂହଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ଖାକ ହୋଇଗଲେ; ଏପରେ ନରସିଂହ ଦାନବରାଜଙ୍କ ବଡ଼ ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ।
ନଖେର୍ଵିଦାରଯାମାସତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵଜ୍ରନିଭୈର୍ଘନୈଃ । ସନିର୍ମ୍ମଲାତ୍ମାଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ର ପଃଶ୍ଯନ୍ସାକ୍ଷାନ୍ମୁଖଂ ହରେଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ବଜ୍ର ସମାନ ନଖରେ ସେ ଦେହକୁ ଫାଟିଦେଲେ; ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଦାନବରାଜ ସେତେବେଳେ ହରିଙ୍କ ମୁହଁକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖୁଥିଲେ।
ନଖନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯଃ କୃତାର୍ଥୋ ଵିଜହାଵସୂନ୍ । ତଦ୍ଗାତ୍ରଂ ଶତଧା ଭିତ୍ତ୍ଵା ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମହାହରିଃ
ନଖରେ ହୃଦୟ ଭିଦ୍ରାହିତ, ନିଜ କାମ ସଫଳ କରି, ସେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ମହାହରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ।
ଆକୃଷ୍ଯାଂତ୍ରାଣି ଦୀର୍ଘାଣି କଂଠେ ସଂସକ୍ତଵାନ୍ପ୍ରିଯାନ୍ । ଅଥ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ମୁନଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ
ଦୀର୍ଘ ଆନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଟାଣି ବାହାର କରି, ଗଳାରେ ମାଳା ଭଳି ପିନ୍ଧିଲେ। ଏହାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ—
ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରୌ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଶନୈଃ ସ୍ତୋତୁଂ ସମାଯଯୁଃ । ତେ ପ୍ରସାଦଯିତୁଂ ଭୀତା ଜ୍ଵଲଂତଂ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଶାନ୍ତ ହୋଇ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଭୟରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ ଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ମାତରଂ ଜଗତାଂ ଧାତ୍ରୀଂ ଚିଂତଯାମାସୁରୀଶ୍ଵରୀମ୍ । ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣାଂ ହରିଣୀଂ ସର୍ଵ୍ଵୋପଦ୍ରଵନାଶିନୀମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ପାଳନକାରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା, ହରିଣୀ ସଦୃଶ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ଦେବୀ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ନିତ୍ଯାନଵଦ୍ଯାଂଗୀଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନାରାଯଣୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ଦେଵୀସୂକ୍ତଜପୈର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ନମଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ସନାତନୀମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିତ୍ୟ ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ନାରାୟଣୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦେବୀସୂକ୍ତ ପଢ଼ି ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସନାତନୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ତୈଶ୍ଚିଂତ୍ଯମାନା ସା ଦେଵୀ ତତ୍ରୈଵାଵିରଭୂତ୍ତଦା । ଚତୁର୍ଭୁଜା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରାଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଦେବୀ ସେଠାରେ ଦେଖାଦେଲେ; ଚାରିଟି ହାତ, ବଡ଼ ଆଖି, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଦୁକୂଲଵସ୍ତ୍ରସହିତାଂ ଦିଵ୍ଯମାଲାନୁଲେପନାମ୍ । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରିଯାଂ ସର୍ଵେ ଦିଵୌକସଃ
ସୁତା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ—
ଊଚୁଃ ପ୍ରାଂଜଲଯୋ ଦେଵୀଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ କୁରୁତେ ପ୍ରିଯମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାଭଯଂ ସ୍ଵାମୀ ଯଥା ଦଦ୍ଯାତ୍ତଥା କୁରୁ
ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦୟାଳୁ ହେଉ, ଯାହା ପ୍ରିୟ ତାହା କର; ତିନି ଲୋକକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦିଅ, ଯେପରି ସ୍ୱାମୀ ଦେଇଥାନ୍ତି—ସେପରି କର।'
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସହସା ଦେଵୀ ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରସୀଦେତି ଉଵାଚ ତମ୍
ରୁଦ୍ର କହିଲେ — ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦେବୀ ହଠାତ୍ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ମାଥା ନମାଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, 'ଦୟା କରନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହିଷୀଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରିଯାଂ ସର୍ଵ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ହରିଃ । ରକ୍ଷଃଶରୀରଜଂ କ୍ରୋଧଂ ତତ୍ଯାଜ ପ୍ରୀତଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ନିଜ ପ୍ରିୟ ରାନୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର ହରି, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ରକ୍ଷସ୍ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ କ୍ରୋଧକୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡିଦେଲେ ଏବଂ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଂକମାଦାଯ ତାଂ ଦେଵୀଂ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଦଯାନିଧିଃ । କୃପାସୁଧାର୍ଦ୍ରଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵୈ ନିରୈକ୍ଷତ ସୁରାନ୍ହରିଃ
ସେ ଦୟାର ସାଗର ହରି, ଦେବୀଙ୍କୁ କୋଳରେ ନେଇ, ଭଲପାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, କୃପାର ଜଳରେ ଭିଜା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଜଯଜଯେତ୍ଯୁଚ୍ଚୈଃ ସ୍ତୁଵତାଂ ନମତାଂ ତଦା । ତଦ୍ଦଯାଦୃଷ୍ଟିଦୃଷ୍ଟାନାଂ ସାନଂଦଃ ସଂଭ୍ରମୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ, ଯେଉଁମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'ଜୟ! ଜୟ!' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ପଡିବା ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହ ଉପଜିଲା।
ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ହର୍ଷନିର୍ଭରମାନସାଃ । ଊଚୁଃ ପ୍ରାଂଜଲଯୋ ଦେଵଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗତ୍ପତିମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ମନରେ, ହାତ ଜୋଡି ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ।
ଦେଵଗଣା ଊଚୁଃ - ଦ୍ରଷ୍ଟୁମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ତେଜୋ ନ ଶକ୍ତାସ୍ତେ ଜଗତ୍ପତେ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଦଂ ରୂପଂ ବହୁବାହୁପଦାଂକିତମ୍
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ — ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଆମେ ତୁମର ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ; ଏହି ଅନେକ ହାତ ଓ ପାଦ ଥିବା ରୂପଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ।
ଜଗତ୍ତ୍ରଯସମାକ୍ରାଂତଂ ତେଜସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣତରଂ ତଵ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶକ୍ତାଃ ସ୍ମଃ ସର୍ଵ୍ଵ ଏଵ ଦିଵୌକସଃ
ତୁମର ତେଜ ଏତେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଯେ, ସେଠାରେ ତିନି ଭୁବନ ଭରିଯାଇଛି; ଆମେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଏହାକୁ ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା ସାମ୍ନାରେ ରହିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ-। ଇତ୍ଯର୍ଥିତସ୍ତୁ ଵିବୁଧୈସ୍ତେଜସ୍ତଦତିଭୀଷଣମ୍ । ଉପସଂହୃତ୍ଯ ଦେଵେଶୋ ବଭୂଵ ସୁଖଦର୍ଶନଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ — ଏପରି ଅନୁରୋଧ ପାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କ ଠାକୁର ସେ ଭୟଙ୍କର ତେଜକୁ ହଟାଇ, ଦେଖିବାକୁ ଶୁଭ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।