ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତଂ ପ୍ରଣଯିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜାନମୁଦ୍ଭଟମ୍ । ଉତ୍ଥାଯାସନତଃ ସର୍ଵୈର୍ଭଟୈର୍ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ସ ସସ୍ଵଜେ
ଶତୃଘ୍ନ, ସେଇ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆସନରୁ ଉଠି ସମସ୍ତ ସେନାମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇହାତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଦୃଢଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ରାଜା ତଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପରଵୀରହା । ଉଵାଚ ହର୍ଷମାପନ୍ନୋ ଗଦ୍ଗଦସ୍ଵରଯା ଗିରା
ରାଜା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଭଲରେ ସମ୍ମାନ କରି, ଶତୃଦଳନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଗଦଗଦ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ସୁବାହୁରୁଵାଚ। ଅଦ୍ଯ ଧନ୍ଯୋସ୍ମି ସସୁତଃ ସକୁଟୁଂବଃ ସଵାହନଃ । ଯଦ୍ଯୁଷ୍ମଚ୍ଚରଣୌ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ନୃପକୋଟିଭିରୀଡିତୌ
ସୁବାହୁ କହିଲେ: 'ଆଜି ମୁଁ, ମୋ ପୁଅ, ପରିବାର ଓ ଘୋଡ଼ାସହିତ ଧନ୍ୟ ହେଲି, ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ଚରଣ ଦେଖିପାରିବି, ଯାହାକୁ କୋଟିକୋଟି ରାଜା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।'
ଅଜ୍ଞାନିନା ସୁତେନାଯଂ ଗୃହୀତୋ ଵାଜିନାଂ ଵରଃ । ଦମନେନାନଯଂ ତ୍ଵସ୍ଯ କ୍ଷମସ୍ଵ କରୁଣାନିଧେ
'ମୋ ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଧରାଯାଇଥିଲା; ଏହି ଅପରାଧକୁ ମାଫ କରନ୍ତୁ, ଦୟାର ସାଗର, ଦୟା ଦେଖାନ୍ତୁ।'
ନ ଜାନାତି ରଘୂତ୍ତଂସଂ ସର୍ଵଦେଵାଧିଦୈଵତମ୍ । ଲୀଲଯା ଵିଶ୍ଵସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ହଂତାରମପି ପାଲକମ୍
'ସେ ରଘୁବଂଶର ମୁକୁଟମଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମହାଦେବ, ଲୀଳାରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକଙ୍କୁ ଜାଣିନାହିଁ।'
ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ସମୃଦ୍ଧାଂଗଂ ସମୃଦ୍ଧବଲଵାହନମ୍ । ଇମେ କୋଶା ଧନୈଃ ପୂର୍ଣା ଇମେ ପୁତ୍ରା ଇମେ ଵଯମ୍
'ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ଯାନ ଅଛି; ଏହି ଭଣ୍ଡାର ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହିମାନେ ମୋ ପୁଅ, ଏବଂ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଅଛୁ।'
ସର୍ଵେ ଵଯଂ ରାମନାଥାସ୍ତ୍ଵଦାଜ୍ଞା ପ୍ରତିପାଲକାଃ । ଗୃହାଣ ସର୍ଵଂ ସଫଲଂ ନ ମେଽସ୍ତି କ୍ଵଚିଦୁନ୍ମତମ୍
ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କର ଦାସ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଛୁ। ଦୟାକରି ସମସ୍ତ କଥାକୁ ସଫଳ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ—ମୋର ମନରେ କୌଣସି ବିକୃତି କିମ୍ବା ଭ୍ରମ ନାହିଁ।
କ୍ଵାସୌ ହନୂମାନ୍ରାମସ୍ଯ ଚରଣାଂଭୋଜଷଟ୍ପଦଃ । ଯତ୍ପ୍ରସାଦାଦହଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯେ ରାଜରାଜସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍
ହନୁମାନ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେ ରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ପରି ଲଗିଥିବା? ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇପାରିବି।
ସାଧୂନାଂ ସଂଗମେ କିଂ କିଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନ ମହୀତଲେ । ଯତ୍ପ୍ରସାଦାଦହଂ ମୂଢୋ ବ୍ରହ୍ମଶାପମତୀତରମ୍
ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ କଣ ମିଳେନାହିଁ? ସେମାନଙ୍କର କୃପାରେ, ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପକୁ ଅଟଳ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଛି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଦ୍ଯ ମହାରାଜଂ ପଦ୍ମପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣମ୍ । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଜନ୍ମନଃ ସର୍ଵଂ ଫଲଂ ଦୁର୍ଲଭମତ୍ର ଚ
ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ମହାରାଜ, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଶୋଭାମୟ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ପାଇଯିବି।
ମମ ତାଵଦ୍ଗତଂ ଚାଯୁର୍ବହୁରାମଵିଯୋଗିନଃ । ସ୍ଵଲ୍ପମୁର୍ଵରିତଂ ତତ୍ର କଥଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ରଘୂତ୍ତମମ୍
ମୋର ଜୀବନର ବଡ଼ ଅଂଶ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାରୁ ବିଯୁକ୍ତ ହୋଇ କଟିଗଲା; ବହୁତ କମ୍ ସମୟ ଅଛି—କିପରି ମୁଁ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?
ମହ୍ଯଂ ଦର୍ଶଯତଂ ରାମଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମଵିଚକ୍ଷଣମ୍ । ଯଦଂଘ୍ରିରଜସାପୂତା ଶିଲାଭୂତା ମୁନିପ୍ରିଯା
ମୋତେ ଦେଖାନ୍ତୁ ସେଇ ରାମଙ୍କୁ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯାହାଙ୍କ ପାଦଧୂଳିରେ ଶିଳା ପବିତ୍ର ହୋଇ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହୋଇଥିଲା।
କାକଃ ପରଂ ପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଦ୍ବାଣସ୍ପର୍ଶନାତ୍ଖଗଃ । ଅନେକେ ଯସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରାବ୍ଜଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସଂଖ୍ଯେ ପଦଂ ଗତାଃ
ଏକ କାଉଁ ରାମଙ୍କ ବାଣ ସ୍ପର୍ଶରେ ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ଅନେକେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି ସେଇ ପଦକୁ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।
ଯେ ତ୍ଵସ୍ଯ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ନାମ ଗୃହ୍ଣଂତି ସାଦରାଃ । ତେ ଯାଂତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯୋଗିଭିର୍ଯଦ୍ଵିଚିଂତ୍ଯତେ
ଯେମାନେ ଆଦର ସହିତ ଏହି ରଘୁନାଥଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ପରମ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଧନ୍ଯାଯୋଧ୍ଯାଭଵା ଲୋକା ଯେ ରାମମୁଖପଂଜମ୍ । ସ୍ଵଲୋଚନପୁଟୈଃ ପୀତ୍ଵା ସୁଖଂ ଯାଂତି ମହୋଦଯମ୍
ଧନ୍ୟ ଅୟୋଧ୍ୟାର ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇଯାନ୍ତି।
ଇତି ସଂଭାଷ୍ଯ ନୃପତିଂ ଵାହଂ ରାଜ୍ଯଂ ଧନାନି ଚ । ସର୍ଵଂ ସମର୍ପ୍ଯ ଚାଵୋଚତ୍କିଂକରୋସ୍ମି ମହୀପତେ
ଏପରି କହି ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ, ଧନ ଓ ସମସ୍ତ କିଛି ଅର୍ପଣ କଲି, ଏବଂ କହିଲି: 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଦାସ, ହେ ମହୀପତି।'
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ପରପୁରଂଜଯଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେତି ତଂ ଭୂପଂ ଵାଗ୍ମୀ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଯିଏ ଶତ୍ରୁପୁରୀ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଭାଷଣରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। କଥଂ ରାଜନ୍ନିଦଂ ବ୍ରୂଷେ ତ୍ଵଂ ଵୃଦ୍ଧୋ ମମ ପୂଜିତଃ । ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଦୀଯଂ ତ୍ଵଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଦମନୋ ଵିଦଧାତ୍ଵଯମ୍
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଆପଣ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ମୋର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଏମିତି କିପରି କହୁଛନ୍ତି? ସମସ୍ତ କିଛି ଆପଣଙ୍କର, ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟ; ଦମନାସ ଏହାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତୁ।'
କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯାଣାମିଦଂ କୃତ୍ଯଂ ଯତ୍ସଂଗ୍ରାମଵିଧାଯକମ୍ । ସର୍ଵଂ ରାଜ୍ଯଂ ଧନଂ ଚେଦଂ ପ୍ରତିଯାତୁ ମମାଜ୍ଞଯା
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା; ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ ଧନ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ପୁଣି ଆପଣଙ୍କୁ ଫେରିଯାଉ।
ଯଥା ମେ ରଘୁନାଥସ୍ତୁ ପୂଜ୍ଯୋ ଵାଙ୍ମନସା ସଦା । ତଥା ତ୍ଵମପି ମତ୍ପୂଜ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି ମହୀପତେ
ଯେପରି ରଘୁନାଥ ସଦା ମୋର ମନ ଓ ଭାଷାରେ ପୂଜ୍ୟ, ସେପରି ଆପଣ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହୀପତି, ମୋର ପୂଜ୍ୟ ହେବେ।
ଭଵାନ୍ସଜ୍ଜୋ ଭଵତ୍ଵଦ୍ଯ ହଯସ୍ଯାନୁଗମଂ ପ୍ରତି । ସନ୍ନଦ୍ଧଃ କଵଚୀ ଖଡ୍ଗୀ ଗଜାଶ୍ଵରଥସଂଯୁତଃ
ଆଜି ଆପଣ ସଜ୍ଜ ହୁଅନ୍ତୁ, କବଚ ଓ ତଳୱାର ପିନ୍ଧି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ସହିତ ଅଶ୍ୱଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହୀପତିଃ । ପୁତ୍ରଂ ରାଜ୍ଯେଽଭିଷେଚ୍ଯୈଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସୁପୂଜିତଃ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କର ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇଲେ।
ମହାରଥୈଃ ପରିଵୃତୋ ନିଜଂ ପୁତ୍ରଂ ରଣାଂଗଣେ । ପୁଷ୍କଲେନ ହତଂ ଭୂପଃ ସଂସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ମହାରଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ରାଜା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଡ଼ିଥିବା ନିଜ ପୁଅ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଶବକୁ ବିଧିମତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ।
କ୍ଷଣଂ ଶୁଶୋଚ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଲୋକଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ମହାରଥଃ । ଜ୍ଞାନେନାନାଶଯଚ୍ଛୋକଂ ରଘୁନାଥମନୁସ୍ମରନ୍
ତଥାପି, ଏହି ମହାରଥୀ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ କିଛି କ୍ଷଣ ଶୋକ କଲେ; ତାପରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ରଘୁନାଥଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ଶୋକକୁ ଦୂର କଲେ।
ସଜ୍ଜୀଭୂତୋ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ମହାସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ । ଆଜଗାମ ସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ମହାରଥିପୁରସ୍କୃତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୟାରି ହୋଇ, ଚକ୍ରରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଓ ବିଶାଳ ସେନା ସହିତ ଘେରାଯାଇ, ସେ ପ୍ରବଳ ବୀରମାନଙ୍କ ଆଗୁଆନେତୃତ୍ୱ ରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ରାଜା ତମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵସୈନ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଗଂତୁଂ ଚକାର ଧିଷଣାଂ ହଯଵର୍ଯସ୍ଯ ପାଲନେ
ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚାଲିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ସୋଽଶ୍ଵୋ ଵିମୋଚିତସ୍ତେନ ଭାଲେ ପତ୍ରେଣ ଚିହ୍ନିତଃ । ଵାମାଵର୍ତଂ ଭ୍ରମନ୍ପ୍ରାଯାତ୍ପୌର୍ଵାଞ୍ଜନପଦାନ୍ବହୂନ୍
ତାପରେ ସେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଲା, ମୁଣ୍ଡରେ ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିବା ପତ୍ର ଲଗାଯାଇ, ବାମପଟେ ଘୁରି ଅନେକ ପୂର୍ବଦିଗର ଦେଶ ଦେଇ ଚାଲିଗଲା।
ତତ୍ରତତ୍ରତ୍ଯ ଭୂପାଲୈର୍ମହାଶୂରାଭିପୂଜିତୈଃ । ପ୍ରଣତିଃ କ୍ରିଯତେ ତସ୍ଯ ନ କୋପି ତମଗୃହ୍ଣତ
ସେଠାରେ ସ୍ଥାନୀୟ ରାଜାମାନେ, ପ୍ରବଳ ବୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଘୋଡ଼ାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ପ୍ରଣାମ କଲେ; କିନ୍ତୁ କେହି ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଧରିଲେ ନାହିଁ।
କେଚିଦ୍ଵାସାଂସି ଚିତ୍ରାଣି କେଚିଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵକଂ ମହତ୍ । କେଚିଦ୍ଧନଂ ଜନଂ କେଚିଦାନୀଯ ପ୍ରଣମଂତି ତମ୍
କେହି ଚମତ୍କାର ଜାମାକପଡ଼ା, କେହି ନିଜର ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ, କେହି ଧନ ଓ ଲୋକମାନେ ଆଣି, ସମସ୍ତେ ଘୋଡ଼ାକୁ ପ୍ରଣାମ କରିଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ତେଜଃପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତୁରଗଃ ପତ୍ରଶୋଭିତଃ । ଯସ୍ଯାଂ ପାଲଯତେ ରାଜା ପ୍ରଜାଃ ସତ୍ଯେନ ସତ୍ଯଵାନ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା ତେଜପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟବାନ ରାଜା ନ୍ୟାୟ ଓ ସତ୍ୟରେ ଜନତାକୁ ଶାସନ କରନ୍ତି।