ଚଂଦନଂ ଚଂଦ୍ରକଂ ଚୈଵ ଵାଜିନଃ ସୁମନୋହରାଃ । ହସ୍ତିନସ୍ତୁ ମଦୋଦ୍ଧୂତା ରଥାଃ କାଂଚନକୂବରାଃ
ଚନ୍ଦନ, ଚନ୍ଦ୍ରକାଁତ, ଆକର୍ଷକ ଘୋଡ଼ା; ମଦରେ ମତ୍ତ ହାତୀ, ସୁନାର ଯୋକ୍ ଥିବା ରଥ—
ଵିଚିତ୍ରତରଵର୍ଣାଦି ନାନାଭୂଷଣଭୂଷିତାଃ । ଦାସ୍ଯଃ ଶତସହସ୍ରଂ ଚ ଦାସାଶ୍ଚ ସୁମନୋରମାଃ
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ; ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଦାସୀ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦାସମାନେ—
ମଣଯଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶା ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ମୁକ୍ତାଫଲାନି ଶୁଭ୍ରାଣି ଗଜକୁଂଭଭଵାନି ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ମଣି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ, ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଭ୍ର ମୁକ୍ତା—
ଵିଦ୍ରୁମାଃ ଶତସାହସ୍ରା ଯଦ୍ଯଦ୍ଵସ୍ତୁମହୋଦଯମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ରାମଚଂଦ୍ରାଯ ଦେହି ରାଜନ୍ମହାମତେ
ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ପଗଡ଼ି, ଏବଂ ଯେଉଁସବୁ ଜିନିଷ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ଦେଉଛି; ଏହି ସବୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା।
ସୁତାନସ୍ମାନ୍କିଂକରାନ୍ନଃ ସର୍ଵାନର୍ପଯ ଭୂପତେ । କଥଂ ନ କୁରୁଷେରାଜଂସ୍ତଦଧୀନଂ ନୃପାସନମ୍
ତୁମ ପୁଅମାନେ, ଆମେ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଦାସମାନେ—ସବୁଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର, ହେ ଭୂପତି; କାହିଁକି ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରାଜସିଂହାସନ ଦେଉନାହଁ?
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ପୁତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷିତୋଽଭୂନ୍ମହୀପତିଃ । ଉଵାଚ ଚ ସୁତାନ୍ଵୀରାନ୍ସ୍ଵଵାକ୍ଯକରଣୋଦ୍ଯତାନ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ପୁଅମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ନୀର ନାୟକ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ। ଆନଯଂତୁ ହଯଂ ସର୍ଵେ ସନ୍ନଦ୍ଧାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ । ନାନାରଥପରୀଵାରାସ୍ତତୋ ଯାସ୍ଯେ ନୃପଂ ପ୍ରତି
ରାଜା କହିଲେ: ସମସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣନ୍ତୁ; ବିଭିନ୍ନ ରଥରେ ଘିରି ରହନ୍ତୁ; ତାପରେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ରାଜ୍ଞୋଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଚିତ୍ରୋ ଦମନସ୍ତଥା । ସୁକେତୁଃ ସମରେ ଶୂରା ଜଗ୍ମୁସ୍ତସ୍ଯାଜ୍ଞଯୋଦ୍ଯତାଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଦମନ ଓ ସେପରି ସୁକେତୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ତେ ଗତ୍ଵାଥ ପୁରୀଂ ଶୂରା ଵାଜିନଂ ସୁମନୋରମମ୍ । ସିତଚାମରସଂଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରାଦ୍ଯଲଂକୃତମ୍
ତାପରେ ସେଇ ସାହସୀ ପୁରୁଷମାନେ ସହରକୁ ଯାଇ, ଧଳା ଚାମର ଓ ସୁନାର ଗହନାରେ ଶୋଭିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣିଲେ।
ରତ୍ନମାଲାଵିଭୂଷାଢ୍ଯଂ ଚିତ୍ରପତ୍ରେଣଶୋଭିତମ୍ । ଵିଚିତ୍ରମଣିଭୂଷାଢ୍ଯଂ ମୁକ୍ତାଜାଲସ୍ଵଲଂକୃତମ୍
ସେଠି ଘୋଡ଼ାଟି ରତ୍ନମାଳା, ଚିତ୍ରାଙ୍କିତ ପଟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ଶୁଭିତ ଥିଲା, ମୁକ୍ତାର ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।
ରଜ୍ଜ୍ଵା ଧୃତଂ ମହାଵୀରୈଃ ପୂର୍ଵତଃ ପୃଷ୍ଠତୋ ଭଟୈଃ । ମହାଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରସଂଯୁକ୍ତୈଃ ସର୍ଵଶୋଭାସମନ୍ଵିତୈଃ
ବଡ଼ ବୀରମାନେ ରସି ଧରି ଆଗୁଁ ଓ ପଛରେ ସେନାମାନେ ରହି, ଭାରି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଶୋଭାରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।
ସିତାତପତ୍ରମସ୍ଯୋଚ୍ଚୈର୍ଭାତି ମୂର୍ଧନି ଵାଜିନଃ । ସୁଚାମରଦ୍ଵଯଂ ଯସ୍ଯ ଧ୍ରିଯତେ ପୁରତୋ ମୁହୁଃ
ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧଳା ଛତା ଉଁଚରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ତା'ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ଚାମର ସାମ୍ନାରେ ବାରମ୍ବାର ଝାଡ଼ାଯାଉଥିଲା।
କୃଷ୍ଣାଗର୍ଵାଦିଧୂପୈଶ୍ଚ ଧୂପିତଂ ଵାଯୁଵେଗିନମ୍ । ରାଜ୍ଞଃ ପୁରୋ ନିନାଯାଶ୍ଵଂ ହଯମେଧସ୍ଯ ସତ୍କ୍ରତୋଃ
କୃଷ୍ଣାଗରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପରେ ଘୋଡ଼ାଟିକୁ ଧୂପିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହି ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାକୁ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ।
ତମାନୀତଂ ହଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରତ୍ନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ । ମନୋଜଵଂ କାମରୂପଂ ଜହର୍ଷ ମତିମାନ୍ନୃପଃ
ଏପରି ରତ୍ନମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମନର ତୁଳନାରେ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣିଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଜଗାମ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ରାଜଚିହ୍ନାଦ୍ଯଲଂକୃତଃ । ସ୍ଵପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈଃ ସଂଯୁକ୍ତୋ ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ
ପରମ ଧର୍ମିକ ରାଜା, ରାଜସ୍ୱ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ନିଜ ପୁଅ ଓ ପଉତାମାନେ ସହିତ ପଦେ ପଦେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଯଯୌ କର୍ତୁଂ ଧନାନାଂ ସ ସଦ୍ଵ୍ଯଯଂ ଚଲଗାମିନାମ୍ । ଏତଦ୍ଵିନଶ୍ଵରଂ ମତ୍ଵା ଦୁଃଖଦଂ ସକ୍ତଚେତସାମ୍
ସେ ନିଜ ଧନର ଉପଯୋଗ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିବାକୁ ଚାଲିଲେ, କାରଣ ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଧନ ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଆସକ୍ତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ ବୋଲି ବୁଝିଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ସ ଦଦର୍ଶାଥ ସିତଚ୍ଛତ୍ରେଣ ଶୋଭିତମ୍ । ଚାମରୈର୍ଵୀଜ୍ଯମାନଞ୍ଚ ସେଵକୈଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତୈଃ
ସେଠି ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଧଳା ଛତା ତଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖିଲେ, ସେବକମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦଉଡ଼ି ଚାମର ଝାଡ଼ୁଥିଲେ।
ସୁମତିଂ ପରିପୃଚ୍ଛଂତଂ ରାମଚଂଦ୍ରକଥାନକମ୍ । ଭଯଵାର୍ତାଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ଵୀରଶୋଭାସ୍ଵଲଂକୃତମ୍
ସେ ସୁମତିଙ୍କୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ପଚାରୁଥିଲେ, ଭୟର କୌଣସି ସମ୍ବାଦ ନଥିଲା, ଏବଂ ବୀରତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
ଵୀରୈଃ କୋଟିଭିରାକୀର୍ଣଂ ଵାଜିପାଲନକାଂକ୍ଷିଭିଃ । ଵାନରାଣାଂ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ସମଂତାତ୍ପରିଵାରିତମ୍
ସେ ଚାରିପଟେ ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା କୋଟିକୋଟି ବୀର ଓ ହଜାରହଜାର ବାନର ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଚରଣୌ ପ୍ରଣନାମ ସପୁତ୍ରକଃ । ଧନ୍ଯୋଽହମିତି ସଂହୃଷ୍ଟୋ ଵଦନ୍ରାମୈକମାନସଃ
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଚରଣ ଦେଖି ସେ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଶିର ନମାଇଲେ, ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ', ତାଙ୍କର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଥିଲା।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତଂ ପ୍ରଣଯିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜାନମୁଦ୍ଭଟମ୍ । ଉତ୍ଥାଯାସନତଃ ସର୍ଵୈର୍ଭଟୈର୍ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ସ ସସ୍ଵଜେ
ଶତୃଘ୍ନ, ସେଇ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆସନରୁ ଉଠି ସମସ୍ତ ସେନାମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇହାତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଦୃଢଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ରାଜା ତଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପରଵୀରହା । ଉଵାଚ ହର୍ଷମାପନ୍ନୋ ଗଦ୍ଗଦସ୍ଵରଯା ଗିରା
ରାଜା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଭଲରେ ସମ୍ମାନ କରି, ଶତୃଦଳନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଗଦଗଦ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ସୁବାହୁରୁଵାଚ। ଅଦ୍ଯ ଧନ୍ଯୋସ୍ମି ସସୁତଃ ସକୁଟୁଂବଃ ସଵାହନଃ । ଯଦ୍ଯୁଷ୍ମଚ୍ଚରଣୌ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ନୃପକୋଟିଭିରୀଡିତୌ
ସୁବାହୁ କହିଲେ: 'ଆଜି ମୁଁ, ମୋ ପୁଅ, ପରିବାର ଓ ଘୋଡ଼ାସହିତ ଧନ୍ୟ ହେଲି, ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ଚରଣ ଦେଖିପାରିବି, ଯାହାକୁ କୋଟିକୋଟି ରାଜା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।'
ଅଜ୍ଞାନିନା ସୁତେନାଯଂ ଗୃହୀତୋ ଵାଜିନାଂ ଵରଃ । ଦମନେନାନଯଂ ତ୍ଵସ୍ଯ କ୍ଷମସ୍ଵ କରୁଣାନିଧେ
'ମୋ ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଧରାଯାଇଥିଲା; ଏହି ଅପରାଧକୁ ମାଫ କରନ୍ତୁ, ଦୟାର ସାଗର, ଦୟା ଦେଖାନ୍ତୁ।'
ନ ଜାନାତି ରଘୂତ୍ତଂସଂ ସର୍ଵଦେଵାଧିଦୈଵତମ୍ । ଲୀଲଯା ଵିଶ୍ଵସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ହଂତାରମପି ପାଲକମ୍
'ସେ ରଘୁବଂଶର ମୁକୁଟମଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମହାଦେବ, ଲୀଳାରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକଙ୍କୁ ଜାଣିନାହିଁ।'
ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ସମୃଦ୍ଧାଂଗଂ ସମୃଦ୍ଧବଲଵାହନମ୍ । ଇମେ କୋଶା ଧନୈଃ ପୂର୍ଣା ଇମେ ପୁତ୍ରା ଇମେ ଵଯମ୍
'ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ଯାନ ଅଛି; ଏହି ଭଣ୍ଡାର ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହିମାନେ ମୋ ପୁଅ, ଏବଂ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଅଛୁ।'
ସର୍ଵେ ଵଯଂ ରାମନାଥାସ୍ତ୍ଵଦାଜ୍ଞା ପ୍ରତିପାଲକାଃ । ଗୃହାଣ ସର୍ଵଂ ସଫଲଂ ନ ମେଽସ୍ତି କ୍ଵଚିଦୁନ୍ମତମ୍
ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କର ଦାସ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଛୁ। ଦୟାକରି ସମସ୍ତ କଥାକୁ ସଫଳ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ—ମୋର ମନରେ କୌଣସି ବିକୃତି କିମ୍ବା ଭ୍ରମ ନାହିଁ।
କ୍ଵାସୌ ହନୂମାନ୍ରାମସ୍ଯ ଚରଣାଂଭୋଜଷଟ୍ପଦଃ । ଯତ୍ପ୍ରସାଦାଦହଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯେ ରାଜରାଜସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍
ହନୁମାନ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେ ରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ପରି ଲଗିଥିବା? ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇପାରିବି।
ସାଧୂନାଂ ସଂଗମେ କିଂ କିଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନ ମହୀତଲେ । ଯତ୍ପ୍ରସାଦାଦହଂ ମୂଢୋ ବ୍ରହ୍ମଶାପମତୀତରମ୍
ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ କଣ ମିଳେନାହିଁ? ସେମାନଙ୍କର କୃପାରେ, ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପକୁ ଅଟଳ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଛି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଦ୍ଯ ମହାରାଜଂ ପଦ୍ମପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣମ୍ । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଜନ୍ମନଃ ସର୍ଵଂ ଫଲଂ ଦୁର୍ଲଭମତ୍ର ଚ
ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ମହାରାଜ, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଶୋଭାମୟ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ପାଇଯିବି।