ତଦାହଂ ତସ୍ଯ ଚରଣାଵଗୃହ୍ଣଂ ସଦଯା ଯୁତଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେ ଵିନଯଂ ମାଂ ତୁ ପ୍ରାଵୋଚତ୍କରୁଣାନିଧିଃ
ସେବେ, ମୁଁ ଦୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲି; ମୋର ନମ୍ରତା ଦେଖି, ସେ ଦୟାର ସାଗର ମୋତେ କହିଲେ।
ତ୍ଵଂ ରାମସ୍ଯ ମଖେ ଵିଘ୍ନଂ କରିଷ୍ଯସି ଯଦା ନୃପ । ତଦା ହନୂମାନଂଘ୍ରିଂ ତ୍ଵାଂ ତାଡଯିଷ୍ଯତି ଵେଗତଃ
ହେ ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ରାମଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ବାଧା ଦେବ, ସେତେବେଳେ ହନୁମାନ୍ ତୁମ ପାଦକୁ ବେଗରେ ଆଘାତ କରିବେ।
ତଦା ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯସେ ରାଜନ୍ନାନ୍ଯଥା ସ୍ଵମନୀଷଯା । ପୁରାହମୁକ୍ତସ୍ତେନୈଵଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟମଧୁନା ମଯା
ସେ ସମୟରେ, ରାଜା, ତୁମେ ବୁଝିପାରିବ; ତୁମ ମନରେ ଭାବିଲେ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବରୁ ମତେ ଏହିପରି କୁହାଯାଇଥିଲା, ଏବେ ମୁଁ ନିଜେ ଦେଖିଲି।
ଯଦା ମାଂ ହନୁମାନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତାଡଯାମାସ ଵକ୍ଷସି । ତଦାଽଦର୍ଶଂ ରମାନାଥଂ ପୂର୍ଣବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣମ୍
ଯେତେବେଳେ ହନୁମାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ମୋ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପେ ଦେଖିଲି।
ତସ୍ମାଦଶ୍ଵଂ ତୁ ଶୋଭାଢ୍ଯମାନଯଂତୁ ମହାବଲାଃ । ଧନାନି ଚୈଵ ଵାସାଂସି ରାଜ୍ଯଂ ଚେଦଂ ସମର୍ପଯେ
ତେଣୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ଧନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।
ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତାର୍ଥଃ ସ୍ଯାମହଂ ଯଜ୍ଞେତି ପୁଣ୍ଯଦେ । ଆନଯଂତୁ ହଯଂ ମହ୍ଯଂ ରୋଚତେ ତୁ ତଦର୍ପଣମ୍
ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହେବି, ହେ ପୁଣ୍ୟଦାତା; ଘୋଡ଼ାକୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣନ୍ତୁ, ଏହା ଅର୍ପଣ କରିବାରେ ମୋତେ ଖୁସି ଲାଗେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ତେ ତୁ ତାତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷିତାଃ ସଂପ୍ରହାରିଣଃ । ତଥେତ୍ଯୂଚୁର୍ମହାରାଜଂ ରାମଦର୍ଶନଲାଲସମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସା କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ 'ଯେପରି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପୁତ୍ରା ଊଚୁଃ। ରାଜନ୍ଭଵତ୍ପଦାଂଭୋଜାନ୍ନାନ୍ଯଂ ଜାନୀମହେ ଵଯମ୍ । ଯତ୍ତଵ ସ୍ଵାଂତତୋ ଜାତଂ ତଦ୍ଭଵତ୍ଵଦ୍ଯ ଵେଗତଃ
ପୁଅମାନେ କହିଲେ: ରାଜା, ଆମେ ତୁମ ପାଦକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣୁନାହିଁ; ତୁମ ହୃଦୟରୁ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଆମେ ତାହା ତୁରନ୍ତ କରିଦେବୁ।
ଅଶ୍ଵୋଽଯଂ ନୀଯତାଂ ତତ୍ର ସିତଚାମରଭୂଷିତଃ । ରତ୍ନମାଲାତିଶୋଭାଢ୍ଯଶ୍ଚଂଦନାଦିକଚର୍ଚିତଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯିଅ, ଧଳା ଚାମର ସହ ଶୋଭିତ, ମଣିମାଳାରେ ଆଲୋକିତ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଲଗାଯାଇଛି।
ରାଜ୍ଯମାଜ୍ଞାଫଲଂ ସ୍ଵାମିନ୍କୋଶା ବହୁସମୃଦ୍ଧଯଃ । ଵାସାଂସି ସୁମହାର୍ହାଣି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ସୁଗୁଣାନି ଚ
ରାଜ୍ୟ, ଆଜ୍ଞାର ଫଳ, ଭରିପୁରି ଧନଭଣ୍ଡାର, ମୂଲ୍ୟବାନ୍, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ବସ୍ତ୍ର—
ଚଂଦନଂ ଚଂଦ୍ରକଂ ଚୈଵ ଵାଜିନଃ ସୁମନୋହରାଃ । ହସ୍ତିନସ୍ତୁ ମଦୋଦ୍ଧୂତା ରଥାଃ କାଂଚନକୂବରାଃ
ଚନ୍ଦନ, ଚନ୍ଦ୍ରକାଁତ, ଆକର୍ଷକ ଘୋଡ଼ା; ମଦରେ ମତ୍ତ ହାତୀ, ସୁନାର ଯୋକ୍ ଥିବା ରଥ—
ଵିଚିତ୍ରତରଵର୍ଣାଦି ନାନାଭୂଷଣଭୂଷିତାଃ । ଦାସ୍ଯଃ ଶତସହସ୍ରଂ ଚ ଦାସାଶ୍ଚ ସୁମନୋରମାଃ
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ; ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଦାସୀ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦାସମାନେ—
ମଣଯଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶା ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ମୁକ୍ତାଫଲାନି ଶୁଭ୍ରାଣି ଗଜକୁଂଭଭଵାନି ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ମଣି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ, ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଭ୍ର ମୁକ୍ତା—
ଵିଦ୍ରୁମାଃ ଶତସାହସ୍ରା ଯଦ୍ଯଦ୍ଵସ୍ତୁମହୋଦଯମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ରାମଚଂଦ୍ରାଯ ଦେହି ରାଜନ୍ମହାମତେ
ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ପଗଡ଼ି, ଏବଂ ଯେଉଁସବୁ ଜିନିଷ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ଦେଉଛି; ଏହି ସବୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା।
ସୁତାନସ୍ମାନ୍କିଂକରାନ୍ନଃ ସର୍ଵାନର୍ପଯ ଭୂପତେ । କଥଂ ନ କୁରୁଷେରାଜଂସ୍ତଦଧୀନଂ ନୃପାସନମ୍
ତୁମ ପୁଅମାନେ, ଆମେ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଦାସମାନେ—ସବୁଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର, ହେ ଭୂପତି; କାହିଁକି ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରାଜସିଂହାସନ ଦେଉନାହଁ?
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ପୁତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷିତୋଽଭୂନ୍ମହୀପତିଃ । ଉଵାଚ ଚ ସୁତାନ୍ଵୀରାନ୍ସ୍ଵଵାକ୍ଯକରଣୋଦ୍ଯତାନ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ପୁଅମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ନୀର ନାୟକ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ। ଆନଯଂତୁ ହଯଂ ସର୍ଵେ ସନ୍ନଦ୍ଧାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ । ନାନାରଥପରୀଵାରାସ୍ତତୋ ଯାସ୍ଯେ ନୃପଂ ପ୍ରତି
ରାଜା କହିଲେ: ସମସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣନ୍ତୁ; ବିଭିନ୍ନ ରଥରେ ଘିରି ରହନ୍ତୁ; ତାପରେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ରାଜ୍ଞୋଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଚିତ୍ରୋ ଦମନସ୍ତଥା । ସୁକେତୁଃ ସମରେ ଶୂରା ଜଗ୍ମୁସ୍ତସ୍ଯାଜ୍ଞଯୋଦ୍ଯତାଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଦମନ ଓ ସେପରି ସୁକେତୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ତେ ଗତ୍ଵାଥ ପୁରୀଂ ଶୂରା ଵାଜିନଂ ସୁମନୋରମମ୍ । ସିତଚାମରସଂଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରାଦ୍ଯଲଂକୃତମ୍
ତାପରେ ସେଇ ସାହସୀ ପୁରୁଷମାନେ ସହରକୁ ଯାଇ, ଧଳା ଚାମର ଓ ସୁନାର ଗହନାରେ ଶୋଭିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣିଲେ।
ରତ୍ନମାଲାଵିଭୂଷାଢ୍ଯଂ ଚିତ୍ରପତ୍ରେଣଶୋଭିତମ୍ । ଵିଚିତ୍ରମଣିଭୂଷାଢ୍ଯଂ ମୁକ୍ତାଜାଲସ୍ଵଲଂକୃତମ୍
ସେଠି ଘୋଡ଼ାଟି ରତ୍ନମାଳା, ଚିତ୍ରାଙ୍କିତ ପଟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ଶୁଭିତ ଥିଲା, ମୁକ୍ତାର ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।
ରଜ୍ଜ୍ଵା ଧୃତଂ ମହାଵୀରୈଃ ପୂର୍ଵତଃ ପୃଷ୍ଠତୋ ଭଟୈଃ । ମହାଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରସଂଯୁକ୍ତୈଃ ସର୍ଵଶୋଭାସମନ୍ଵିତୈଃ
ବଡ଼ ବୀରମାନେ ରସି ଧରି ଆଗୁଁ ଓ ପଛରେ ସେନାମାନେ ରହି, ଭାରି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଶୋଭାରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।
ସିତାତପତ୍ରମସ୍ଯୋଚ୍ଚୈର୍ଭାତି ମୂର୍ଧନି ଵାଜିନଃ । ସୁଚାମରଦ୍ଵଯଂ ଯସ୍ଯ ଧ୍ରିଯତେ ପୁରତୋ ମୁହୁଃ
ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧଳା ଛତା ଉଁଚରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ତା'ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ଚାମର ସାମ୍ନାରେ ବାରମ୍ବାର ଝାଡ଼ାଯାଉଥିଲା।
କୃଷ୍ଣାଗର୍ଵାଦିଧୂପୈଶ୍ଚ ଧୂପିତଂ ଵାଯୁଵେଗିନମ୍ । ରାଜ୍ଞଃ ପୁରୋ ନିନାଯାଶ୍ଵଂ ହଯମେଧସ୍ଯ ସତ୍କ୍ରତୋଃ
କୃଷ୍ଣାଗରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପରେ ଘୋଡ଼ାଟିକୁ ଧୂପିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହି ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାକୁ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ।
ତମାନୀତଂ ହଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରତ୍ନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ । ମନୋଜଵଂ କାମରୂପଂ ଜହର୍ଷ ମତିମାନ୍ନୃପଃ
ଏପରି ରତ୍ନମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମନର ତୁଳନାରେ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣିଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଜଗାମ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ରାଜଚିହ୍ନାଦ୍ଯଲଂକୃତଃ । ସ୍ଵପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈଃ ସଂଯୁକ୍ତୋ ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ
ପରମ ଧର୍ମିକ ରାଜା, ରାଜସ୍ୱ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ନିଜ ପୁଅ ଓ ପଉତାମାନେ ସହିତ ପଦେ ପଦେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଯଯୌ କର୍ତୁଂ ଧନାନାଂ ସ ସଦ୍ଵ୍ଯଯଂ ଚଲଗାମିନାମ୍ । ଏତଦ୍ଵିନଶ୍ଵରଂ ମତ୍ଵା ଦୁଃଖଦଂ ସକ୍ତଚେତସାମ୍
ସେ ନିଜ ଧନର ଉପଯୋଗ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିବାକୁ ଚାଲିଲେ, କାରଣ ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଧନ ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଆସକ୍ତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ ବୋଲି ବୁଝିଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ସ ଦଦର୍ଶାଥ ସିତଚ୍ଛତ୍ରେଣ ଶୋଭିତମ୍ । ଚାମରୈର୍ଵୀଜ୍ଯମାନଞ୍ଚ ସେଵକୈଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତୈଃ
ସେଠି ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଧଳା ଛତା ତଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖିଲେ, ସେବକମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦଉଡ଼ି ଚାମର ଝାଡ଼ୁଥିଲେ।
ସୁମତିଂ ପରିପୃଚ୍ଛଂତଂ ରାମଚଂଦ୍ରକଥାନକମ୍ । ଭଯଵାର୍ତାଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ଵୀରଶୋଭାସ୍ଵଲଂକୃତମ୍
ସେ ସୁମତିଙ୍କୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ପଚାରୁଥିଲେ, ଭୟର କୌଣସି ସମ୍ବାଦ ନଥିଲା, ଏବଂ ବୀରତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
ଵୀରୈଃ କୋଟିଭିରାକୀର୍ଣଂ ଵାଜିପାଲନକାଂକ୍ଷିଭିଃ । ଵାନରାଣାଂ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ସମଂତାତ୍ପରିଵାରିତମ୍
ସେ ଚାରିପଟେ ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା କୋଟିକୋଟି ବୀର ଓ ହଜାରହଜାର ବାନର ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଚରଣୌ ପ୍ରଣନାମ ସପୁତ୍ରକଃ । ଧନ୍ଯୋଽହମିତି ସଂହୃଷ୍ଟୋ ଵଦନ୍ରାମୈକମାନସଃ
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଚରଣ ଦେଖି ସେ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଶିର ନମାଇଲେ, ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ', ତାଙ୍କର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଥିଲା।