ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପୁତ୍ରଯୋର୍ଵୀରମାନିନୋଃ । ଶୋକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାରାଜୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ମତିମାଦଧାତ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଶୂରପୁତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ, ସେ ମହାରାଜା ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ତାଵପି ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧାରଂ ଵାଂଚ୍ଛଂତୌ ରଣଦୁର୍ମଦୌ । ଜଗ୍ମତୁଃ କଟକେ ଶତ୍ରୋରନଂତଭଟପୂରିତେ
ସେ ଦୁଇଜଣ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହରେ ମତ୍ତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଅନେକ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରିପୁତାପେନ ଦମନୋ ନୀଲରତ୍ନେନ ଚେତରଃ । ଯୁଯୁଧାତେ ରଣେ ଵୀରୌ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ବଲାହକୌ
ଏଠି ଜଣେ ନୀଳ ମଣି ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦମିଥିଲେ; ଦୁଇଜଣ ଶୂର ଯୁଦ୍ଧରେ ବର୍ଷାକାଳର ମେଘମାନେ ପରି ଲଡ଼ିଲେ।
ରାଜା କନକସନ୍ନଦ୍ଧେ ରଥେ ମଣିଵିଚିତ୍ରିତେ । ରତ୍ନକୂବରଶୋଭାଢ୍ଯେ ତିଷ୍ଠଂଶ୍ଚାପଧରୋ ବଲୀ
ରାଜା ସୁନା ଓ ମଣିରେ ସଜିଥିବା ରଥରେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଉଁଡ଼ି, ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଧ୍ୱଜା ସହିତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଧନୁଷ ଧରିଥିଲେ।
ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଵୀରକୋଟଭିରାଵୃତମ୍ । ତୃଣୀକୁର୍ଵନ୍ମହାଵୀରାନ୍ଧନୁର୍ଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦାନ୍
ସେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ଅନେକ ଶୂରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ମହାବୀରମାନେକୁ ସେ ତୃଣ ସମାନ ମନେ କରିଥିଲେ।
ତଂ ଯୋଦ୍ଧୁମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁବାହୁଂ ରୋଷପୂରିତମ୍ । ପୁତ୍ରନାଶେନ କୁର୍ଵଂତଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯଵଧାଦିକମ୍
ସୁବାହୁ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନପାର୍ଶ୍ଵସଂଚାରୀ ହନୂମାଂସ୍ତମୁପାଦ୍ରଵତ୍ । ନଖାଯୁଧୋ ମହାନାଦଂ କୁର୍ଵନ୍ମେଘ ଇଵାହଵେ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖରେ ଚାଲିଥିବା ହନୁମାନ୍, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ, ନଖକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମେଘ ପରି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରିଲେ।
ସୁବାହୁସ୍ତଂ ହନୂମଂତମାଗଚ୍ଛଂତଂ ମହାରଵମ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ଵାକ୍ଯଂ ରୋଷପୂରିତଲୋଚନଃ
ହନୁମାନ୍ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସୁବାହୁ ହସି, ରୋଷରେ ଆଖି ଲାଲ କରି, କହିଲେ—
କ୍ଵ ଗତଃ ପୁଷ୍କଲୋ ହତ୍ଵା ମତ୍ପୁତ୍ରଂ ରଣମଂଡଲେ । ପାତଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତସ୍ଯାଶୁ ଶିରୋ ଜ୍ଵଲିତକୁଂଡଲମ୍
ମୋ ପୁଅକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଥିବା ପୁଷ୍କଳ କେଉଁଠି ଗଲେ? ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ କାଟି ତଳେ ପକାଇଦେବି।
କ୍ଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵାହପାଲଃ କ୍ଵ ଚ ରାମଃ କୁତୋ ଭଟାଃ । ପ୍ରାଣହଂତାରମାଯାଂତଂ ପଶ୍ଯଂତୁ ପ୍ରଧନେ ତୁ ମାମ୍
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସେନାପତି କେଉଁଠି? ରାମ କେଉଁଠି? ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କେଉଁଠି? ମୁଁ, ପ୍ରାଣ ନେବାକୁ ଆସୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଯାଉଛି— ତାଙ୍କମାନେ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଇତି ତଦ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ହନୂମାନ୍ନିଜଗାଦ ତମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଲଵଣଚ୍ଛେତ୍ତା ଵର୍ତତେ ସୈନ୍ଯପାଲକଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଲବଣଙ୍କୁ ମାରିଥିବା, ସେନାର ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।'
ସ କଥଂ ପ୍ରଧନେ ଯୁଧ୍ଯେତ୍ସେଵକେଽଗ୍ରେ ସ୍ଥିତେ ନୃପ । ମାଂ ଵିଜିତ୍ଯ ରଣେ ତଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଗଂତାସି ନରର୍ଷଭ
'ରାଜା, ତାଙ୍କର ଦାସ ଆଗରେ ଦଉଁଡ଼ି ଉଭା ଥିବାବେଳେ, ସେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମ୍ନା କରିପାରିବେ? ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଅ, ତେବେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇପାରିବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଂତଂ ତରସା ଵିଵ୍ଯାଧ ଦଶସାଯକୈଃ । ହୃଦି ଵାନରମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପର୍ଵତାଗ୍ର୍ଯମିଵସ୍ଥିତମ୍
ଏଭଳି କହିଥିବା ବେଳେ, ସୁବାହୁ ତୁରନ୍ତ ଦଶଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଛାତିରେ ବେଧିଲେ, ଯିଏ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦଢ଼ ଉଭା ଥିଲେ।
ସବାଣାନାଗତାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା କରସଂପୁଟେ । ଚୂର୍ଣଯାମାସ ତିଲଶଃ ଶିତାନ୍ଵୈରିଵିଦାରଣାନ୍
ହନୁମାନ୍ ସେଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ହାତର ମୁଠିରେ ଧରି, ତିଳ ପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ଚୂର୍ଣଯିତ୍ଵା ଶରାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ନିନଦନ୍ଘନଗର୍ଜିତୈଃ । ପୁଚ୍ଛେନାଵେଷ୍ଟ୍ଯ ତସ୍ଯୋଚ୍ଚୈ ରଥଂ ନିନ୍ଯେ ମହାବଲଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଓ ଦେହର ଶବ୍ଦ ସହିତ ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଛ ଦ୍ୱାରା ରଥକୁ ଉଁଚାଇ ଘେରି ନେଇ ବଳେଇ ନେଇଗଲେ।
ତଦା ତଂ ନୃପଵର୍ଯୋଽସାଵାକାଶେ ସ୍ଥିତ ଏଵ ସଃ । ଲାଂଗୂଲଂ ତାଡଯାମାସ ଶିତାଗ୍ରୈଃ ସାଯକୈର୍ମୁହୁଃ
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ଥିବାବେଳେ, ହନୁମାନଙ୍କର ପୁଛକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତାଡିତସ୍ତୁ ପୁଚ୍ଛାଗ୍ରେ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ମୁମୋଚ ତଦ୍ରଥଂ ଦିଵ୍ଯଂ କନକେନ ଵିଚିତ୍ରିତମ୍
ପୁଛର ଆଗରେ ବାଂକା ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ହନୁମାନ୍ ସେଇ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ମୁକ୍ତସ୍ତେନ ତରସା ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଜଘାନ ତମ୍ । ହନୂମଂତଂ କପିଵରଂ ରୋଷସଂପୂରିତେକ୍ଷଣଃ
ସେଇ ଶକ୍ତିରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ରାଜା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ କୋପରେ ଭରିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ବାନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ହନୂମାନ୍ବାଣଵିଚ୍ଛିନ୍ନଃ ସର୍ଵତ୍ରରୁଧିରାପ୍ଲୁତଃ । ମହାରୋଷଂ ସମାଧତ୍ତ ନୃପୋପରି କପୀଶ୍ଵରଃ
ହନୁମାନ୍ ତୀରରେ ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ସମଗ୍ର ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇ, ରାଜା ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଧରିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଭୀ ରଥଂ ହଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଚୂର୍ଣଯାମସ ଵେଗେନ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତରେ ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଥିଲା।
ସ୍ଵରଥଂ ଭଜ୍ଯମାନଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ତ୍ଵରନ୍ବଲୀ । ଅନ୍ଯଂ ରଥଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯୁଯୁଧେ ତଂ ମହାବଲମ୍
ନିଜ ରଥ ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥ ଚଢ଼ି, ସେଇ ବଳବାନ୍ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପୁଚ୍ଛେ ମୁଖେଽଥୋରସି ଚ ଭୁଜେ ଚରଣଯୋର୍ନୃପଃ । ଜଘାନ ଶରସଂଧାନକୋଵିଦଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ତୀର ଚଳାଣରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା, ହନୁମାନଙ୍କର ପୁଛ, ମୁହଁ, ଛାତି, ବାହୁ ଓ ପାଉଁ ଉପରେ ତୀର ମାରିଲେ।
ତଦା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କପିଵରସ୍ତାଡଯାମାସ ଵକ୍ଷସି । ପାଦେନୋତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ଵେଗେନ ରାଜ୍ଞଃ ସୁଭଟଶୋଭିନଃ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ବାନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ୍ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଲାଫି ରାଜାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ପାଦ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ପଦା ପ୍ରହତୋ ଭୂମୌ ପପାତ କିଲ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ମୁଖାଦ୍ଵମନ୍ନସୃକ୍ଚୋଷ୍ଣଂ ଶ୍ଵାସପୂରପ୍ରଵେପିତଃ
ପାଦ ଆଘାତରେ ରାଜା ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଅଚେତନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ଗରମ ରକ୍ତ ବହୁଥିଲା ଓ ଶ୍ୱାସ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା।
ତଦା ପ୍ରକୁପିତୋଽତ୍ଯଂତଂ ହନୂମାନ୍ପ୍ରଧନାଂଗଣେ । ଅଶ୍ଵାନ୍ଵୀରାନ୍ଗଜାଂଶ୍ଚାପି ଚୂର୍ଣଯାମାସ ଵେଗତଃ
ତାପରେ ମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହନୁମାନ୍ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘୋଡ଼ା, ବୀର ଓ ହାତୀମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ତଦା ସୁକେତୁସ୍ତଦ୍ଭ୍ରାତା ତଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିର୍ନୃପଃ । ଉଭାଵପି ସୁସନ୍ନଦ୍ଧୌ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତୌ
ତାପରେ ସୁକେତୁ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି, ଦୁଇଜଣେ ଭଲଭାବେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଏକାସাথে ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ।
ରାଜାନଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରପଲାଯ୍ଯ ଗତା ନରାଃ । ଇତସ୍ତତୋ ବାଣସଂଘୈଃ କ୍ଷତାଃ ପୁଷ୍କଲଵର୍ଷିତୈଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତୀରବୃଷ୍ଟିରେ ଆହତ ହୋଇ ଏଦିକ ସେଦିକ ଭାଗିଗଲେ।
ତଦ୍ଭଜ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵବଲଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜାତ୍ମଜୋ ବଲୀ । ଦମନଃ ସ୍ତଂଭଯାମାସ ସେତୁର୍ଵାର୍ଧିମିଵୋଚ୍ଚଲମ୍
ନିଜ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଦମନ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବନ୍ଧ ଯେପରି ଉତ୍ତଳ ନଦୀକୁ ରୋକେ, ସେପରି ଅଟକାଇଲେ।
ତଦା ତୁ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ରାଜା ସ୍ଵପ୍ନମେକଂ ଦଦର୍ଶ ହ । ରଣମଧ୍ଯେ କପିଵରପ୍ରପଦାଘାତତାଡିତଃ
ତାପରେ ଅଚେତନ ରାଜା ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ: ଯୁଦ୍ଧମଧ୍ୟରେ ବାନରମୁଖ୍ୟଙ୍କର ପାଦ ଆଘାତରେ ଆଘାତ ପାଇଛନ୍ତି।
ରାମଚଂଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ସରଯୂତୀରମଂଡପେ । ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଯାଜ୍ଞିକଶ୍ରେଷ୍ଠୈର୍ବହୁଭିଃ ପରିଵାରିତଃ
ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ସରୟୂ ତୀରର ମଣ୍ଡପରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନେକ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।