ହସ୍ତିନଃ ପତ୍ତଯଶ୍ଚୈଵ ରଥାରୂଢା ଭଯାର୍ଦିତାଃ । ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ସମାଯାଂତି ତାନୀକ୍ଷସ୍ଵ ମହାମତେ
ହାତୀ, ପଦାତି ଓ ରଥାରୁଢ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୟରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି; ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖ।
ପୁତ୍ର ତ୍ଵଯା ଵିନା ସୋଢୁଂ କଥଂ ଶକ୍ତୋ ରଣାଂଗଣେ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସାଯକାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଂଶ୍ଚଂଡକୋଦଂଡନିର୍ଗତାନ୍
ପୁଅ, ତୁମେ ନଥିବାବେଳେ, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ସହିବାକୁ କିପରି ଶକ୍ତି ମୋର ରହିବ?
ଅତୋ ମାଂ ତୁ ତ୍ଵଯା ହୀନଂ କୋ ଵା ପାଲଯିତୁଂ କ୍ଷମଃ । ଯଦି ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସି ନିଦ୍ରା ତ୍ଵଂ ଜଯାଯାହଂ କ୍ଷମସ୍ତଦା
ଏବେ ତୁମେ ନଥିଲେ, ମୋତେ କିଏ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ? ଯଦି ତୁମେ ନିଦ୍ରାକୁ ଛାଡ଼, ତେବେ ମୁଁ ଜୟ ପାଇବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବି।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଲପ୍ଯ ସୁଭୃଶଂ ତତାଡ ହୃଦଯଂ ସ୍ଵକମ୍ । ବହୁଶଃ ପାଣିନା ରାଜା ପୁତ୍ରଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ବହୁତ କାନ୍ଦି, ରାଜା ପୁଅର ଶୋକରେ ନିଜ ହୃଦୟକୁ ବାରମ୍ବାର ହାତରେ ପିଟିଲେ।
ତଦା ଵିଚିତ୍ର ଦମନୌ ସ୍ଵ ସ୍ଵ ସ୍ଯଂଦନସଂସ୍ଥିତୌ । ପିତୁଶ୍ଚରଣଯୋର୍ନତ୍ଵା ଊଚତୁଃ ସମଯୋଚିତମ୍
ସେତେବେଳେ ଦୁଇ ଦମନ, ନିଜ ନିଜ ରଥରେ ଦଢ଼ି, ପିତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କରି, ସମୟଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ରାଜନ୍ନସ୍ମାସୁ ଜୀଵତ୍ସୁ କିଂ ଦୁଃଖଂ ହୃଦି ତଦ୍ଵଦ । ଵୀରାଣାଂ ପ୍ରଧନେ ମୃତ୍ଯୁର୍ଵାଂଚ୍ଛିତୋ ଜାଯତେ ମହାନ୍
ରାଜା, ଆମେ ଯେଉଁଠି ଜୀବିତ ଅଛୁ, ତୁମ ହୃଦୟରେ କଣ ଦୁଃଖ ଅଛି? ବୀରମାନେ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ବଡ଼ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଭାଗ୍ୟ।
ଧନ୍ଯୋଽଯଂ ବତ ଚିତ୍ରାଂଗୋ ଯୋ ଵୀର ଭୁଵି ଶୋଭତେ । ସକିରୀଟସ୍ତୁ ସଂଦଷ୍ଟଦଂତଚ୍ଛଦଯୁଗଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଧନ୍ୟ ଅଟେ ଏହି ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ, ହେ ଶୂର, ଯିଏ ଭୂମିରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ଦାନ୍ତ ଦଢ଼ ଭାବେ ଚିପି ଧରି, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି।
କଥଯାଶୁ କିମଦ୍ଯୈଵ କୁର୍ଵସ୍ତେ କାର୍ଯମୀପ୍ସିତମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଵାହିନୀଂ ସର୍ଵାଂ ହନ୍ଵ ଆଵାମନାଥିନୀମ୍
ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହ, ଆଜି ତୁମେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନା, ଯାହା ଏବେ ନାଥହୀନ ହୋଇଛି, ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି କି?
ଅଦ୍ଯୈଵ ପୁଷ୍କଲଂ ଭ୍ରାତୁର୍ଵଧକାରିଣମାହଵେ । ପାତଯାଵୋ ରଥାଚ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶିରୋମୁକୁଟମଂଡିତମ୍
ଆଜି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଭାଇଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରଥରୁ ଉତାରି, ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁଣ୍ଡ କାଟି ତଳେ ପକାଇଦେବା।
ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ସୁଦୁଃଖାର୍ତଃ କଥଂ ଭାସି ମହାମତେ । ଆଜ୍ଞାପଯାଵାଂ ମାନାର୍ହ କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧେ ମତିଂ ତଥା
ତୁମେ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଶୋକ ଛାଡ଼। ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, କାହିଁକି ଏଭଳି କଥା କହୁଛ? ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମନ ଦୃଢ଼ କର।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପୁତ୍ରଯୋର୍ଵୀରମାନିନୋଃ । ଶୋକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାରାଜୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ମତିମାଦଧାତ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଶୂରପୁତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ, ସେ ମହାରାଜା ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ତାଵପି ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧାରଂ ଵାଂଚ୍ଛଂତୌ ରଣଦୁର୍ମଦୌ । ଜଗ୍ମତୁଃ କଟକେ ଶତ୍ରୋରନଂତଭଟପୂରିତେ
ସେ ଦୁଇଜଣ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହରେ ମତ୍ତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଅନେକ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରିପୁତାପେନ ଦମନୋ ନୀଲରତ୍ନେନ ଚେତରଃ । ଯୁଯୁଧାତେ ରଣେ ଵୀରୌ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ବଲାହକୌ
ଏଠି ଜଣେ ନୀଳ ମଣି ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦମିଥିଲେ; ଦୁଇଜଣ ଶୂର ଯୁଦ୍ଧରେ ବର୍ଷାକାଳର ମେଘମାନେ ପରି ଲଡ଼ିଲେ।
ରାଜା କନକସନ୍ନଦ୍ଧେ ରଥେ ମଣିଵିଚିତ୍ରିତେ । ରତ୍ନକୂବରଶୋଭାଢ୍ଯେ ତିଷ୍ଠଂଶ୍ଚାପଧରୋ ବଲୀ
ରାଜା ସୁନା ଓ ମଣିରେ ସଜିଥିବା ରଥରେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଉଁଡ଼ି, ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଧ୍ୱଜା ସହିତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଧନୁଷ ଧରିଥିଲେ।
ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଵୀରକୋଟଭିରାଵୃତମ୍ । ତୃଣୀକୁର୍ଵନ୍ମହାଵୀରାନ୍ଧନୁର୍ଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦାନ୍
ସେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ଅନେକ ଶୂରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ମହାବୀରମାନେକୁ ସେ ତୃଣ ସମାନ ମନେ କରିଥିଲେ।
ତଂ ଯୋଦ୍ଧୁମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁବାହୁଂ ରୋଷପୂରିତମ୍ । ପୁତ୍ରନାଶେନ କୁର୍ଵଂତଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯଵଧାଦିକମ୍
ସୁବାହୁ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନପାର୍ଶ୍ଵସଂଚାରୀ ହନୂମାଂସ୍ତମୁପାଦ୍ରଵତ୍ । ନଖାଯୁଧୋ ମହାନାଦଂ କୁର୍ଵନ୍ମେଘ ଇଵାହଵେ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖରେ ଚାଲିଥିବା ହନୁମାନ୍, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ, ନଖକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମେଘ ପରି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରିଲେ।
ସୁବାହୁସ୍ତଂ ହନୂମଂତମାଗଚ୍ଛଂତଂ ମହାରଵମ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ଵାକ୍ଯଂ ରୋଷପୂରିତଲୋଚନଃ
ହନୁମାନ୍ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସୁବାହୁ ହସି, ରୋଷରେ ଆଖି ଲାଲ କରି, କହିଲେ—
କ୍ଵ ଗତଃ ପୁଷ୍କଲୋ ହତ୍ଵା ମତ୍ପୁତ୍ରଂ ରଣମଂଡଲେ । ପାତଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତସ୍ଯାଶୁ ଶିରୋ ଜ୍ଵଲିତକୁଂଡଲମ୍
ମୋ ପୁଅକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଥିବା ପୁଷ୍କଳ କେଉଁଠି ଗଲେ? ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ କାଟି ତଳେ ପକାଇଦେବି।
କ୍ଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଵାହପାଲଃ କ୍ଵ ଚ ରାମଃ କୁତୋ ଭଟାଃ । ପ୍ରାଣହଂତାରମାଯାଂତଂ ପଶ୍ଯଂତୁ ପ୍ରଧନେ ତୁ ମାମ୍
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସେନାପତି କେଉଁଠି? ରାମ କେଉଁଠି? ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କେଉଁଠି? ମୁଁ, ପ୍ରାଣ ନେବାକୁ ଆସୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଯାଉଛି— ତାଙ୍କମାନେ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଇତି ତଦ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ହନୂମାନ୍ନିଜଗାଦ ତମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଲଵଣଚ୍ଛେତ୍ତା ଵର୍ତତେ ସୈନ୍ଯପାଲକଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଲବଣଙ୍କୁ ମାରିଥିବା, ସେନାର ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।'
ସ କଥଂ ପ୍ରଧନେ ଯୁଧ୍ଯେତ୍ସେଵକେଽଗ୍ରେ ସ୍ଥିତେ ନୃପ । ମାଂ ଵିଜିତ୍ଯ ରଣେ ତଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଗଂତାସି ନରର୍ଷଭ
'ରାଜା, ତାଙ୍କର ଦାସ ଆଗରେ ଦଉଁଡ଼ି ଉଭା ଥିବାବେଳେ, ସେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମ୍ନା କରିପାରିବେ? ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଅ, ତେବେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇପାରିବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଂତଂ ତରସା ଵିଵ୍ଯାଧ ଦଶସାଯକୈଃ । ହୃଦି ଵାନରମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପର୍ଵତାଗ୍ର୍ଯମିଵସ୍ଥିତମ୍
ଏଭଳି କହିଥିବା ବେଳେ, ସୁବାହୁ ତୁରନ୍ତ ଦଶଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଛାତିରେ ବେଧିଲେ, ଯିଏ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦଢ଼ ଉଭା ଥିଲେ।
ସବାଣାନାଗତାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା କରସଂପୁଟେ । ଚୂର୍ଣଯାମାସ ତିଲଶଃ ଶିତାନ୍ଵୈରିଵିଦାରଣାନ୍
ହନୁମାନ୍ ସେଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ହାତର ମୁଠିରେ ଧରି, ତିଳ ପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ଚୂର୍ଣଯିତ୍ଵା ଶରାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ନିନଦନ୍ଘନଗର୍ଜିତୈଃ । ପୁଚ୍ଛେନାଵେଷ୍ଟ୍ଯ ତସ୍ଯୋଚ୍ଚୈ ରଥଂ ନିନ୍ଯେ ମହାବଲଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଓ ଦେହର ଶବ୍ଦ ସହିତ ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଛ ଦ୍ୱାରା ରଥକୁ ଉଁଚାଇ ଘେରି ନେଇ ବଳେଇ ନେଇଗଲେ।
ତଦା ତଂ ନୃପଵର୍ଯୋଽସାଵାକାଶେ ସ୍ଥିତ ଏଵ ସଃ । ଲାଂଗୂଲଂ ତାଡଯାମାସ ଶିତାଗ୍ରୈଃ ସାଯକୈର୍ମୁହୁଃ
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ଥିବାବେଳେ, ହନୁମାନଙ୍କର ପୁଛକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତାଡିତସ୍ତୁ ପୁଚ୍ଛାଗ୍ରେ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ମୁମୋଚ ତଦ୍ରଥଂ ଦିଵ୍ଯଂ କନକେନ ଵିଚିତ୍ରିତମ୍
ପୁଛର ଆଗରେ ବାଂକା ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ହନୁମାନ୍ ସେଇ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ମୁକ୍ତସ୍ତେନ ତରସା ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଜଘାନ ତମ୍ । ହନୂମଂତଂ କପିଵରଂ ରୋଷସଂପୂରିତେକ୍ଷଣଃ
ସେଇ ଶକ୍ତିରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ରାଜା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ କୋପରେ ଭରିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ବାନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ହନୂମାନ୍ବାଣଵିଚ୍ଛିନ୍ନଃ ସର୍ଵତ୍ରରୁଧିରାପ୍ଲୁତଃ । ମହାରୋଷଂ ସମାଧତ୍ତ ନୃପୋପରି କପୀଶ୍ଵରଃ
ହନୁମାନ୍ ତୀରରେ ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ସମଗ୍ର ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇ, ରାଜା ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଧରିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଭୀ ରଥଂ ହଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଚୂର୍ଣଯାମସ ଵେଗେନ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତରେ ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଥିଲା।