ମହାଦେଵ ଉଵାଚ-। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହସା ଦୈତ୍ଯଃ ପ୍ରାସାଦସ୍ତଂଭମାତ୍ମନଃ । ତାଡଯାମାସ ହସ୍ତେନ ପ୍ରହ୍ଲାଦମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଏପରି କହି, ଦୈତ୍ୟ ହଠାତ୍ ନିଜ ରାଜପ୍ରାସାଦର ଥମ୍ଭକୁ ହାତରେ ମାଡ଼ିଲେ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ- ଅସ୍ମିନ୍ଦର୍ଶଯ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଯଦି ସର୍ଵଗତୋ ଭଵେତ୍ । ଅନ୍ଯଥା ତ୍ଵାଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ମିଥ୍ଯାଵାକ୍ଯପ୍ରଲାପିନମ୍
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ—ଏହି ଥମ୍ଭରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖାଇଦିଅ, ଯଦି ସେ ସମସ୍ତତାରେ ବ୍ୟାପିଥିବେ। ନାହିଁ ହେଲେ, ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହସା ଖଙ୍ଗମାକୃଷ୍ଯ ଦିତିଜେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରହ୍ଲାଦୋରସି ଚିକ୍ଷେପ ହଂତୁଂ ଖଙ୍ଗେନ ତଂ ରୁଷା
ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଏପରି କହି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଛାତିକୁ ମାଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ମହାଶବ୍ଦଃ ସ୍ତଂଭେ ସଂଶ୍ରୂଯତେ ଭୃଶମ୍ । ସଂଵର୍ତାଶନିସଂରାଵୈଃ ଖମିଵ ସ୍ଫୁଟିତାଂତରମ୍
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଥମ୍ଭରୁ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ହେଲା, ଯେପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦିନର ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନାରେ ଆକାଶ ଫାଟିଯାଏ।
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ଦୈତ୍ଯଶ୍ରୋତ୍ରଵିଘାତିନା । ସର୍ଵେ ନିପାତିତା ଭୂମୌ ଛିନ୍ନମୂଲା ଇଵ ଦ୍ରୁମାଃ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର କାନ ଫାଟିଯିବା ପରି ହେଲା, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୃଗଦଳ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ବିଭ୍ଯଂତଃ ସଂପ୍ଲୁତଂ ଦୈତ୍ଯା ମେନିରେ ଵୈ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ତତଃ ସ୍ତଂଭେ ମହାତେଜା ନିଷ୍କ୍ରାଂତୋ ଵୈ ମହାହରିଃ
ଭୟରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଚାରିପଟେ ଭାଗିଗଲେ, ଭାବିଲେ ତିନି ଲୋକ ଧ୍ୱଂସ ହେଇଯାଇଛି। ତାପରେ, ଥମ୍ଭରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମହାହରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଚକାର ସ ମହାଘୋରଂ ଜଗତ୍କ୍ଷଯନିଭଂ ସ୍ଵନମ୍ । ତେନ ନାଦେନ ମହତା ତାରକାଃ ପତିତା ଭୁଵି
ସେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଏକ ଧ୍ୱନି କଲେ, ଯାହା ଜଗତର ସଂହାର ସମାନ ଲାଗିଲା; ସେଇ ବଡ଼ ଗର୍ଜନରେ ତାରାମାନେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନୃସିଂହଵପୁରାସ୍ଥାଯ ତତ୍ରୈଵାଵିରଭୂଦ୍ଧରିଃ । ଅନେକକୋଟିସୂର୍ଯ୍ଯାଗ୍ନି ତେଜସା ସ ସମାଵୃତଃ
ସେଠାରେ ହରି ନୃସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ଅନେକ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ତେଜରେ ଆବୃତ।
ମୁଖେ ପଂଚାନନପ୍ରଖ୍ଯଃ ଶରୀରେ ମାନୁଷାକୃତିଃ । ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଵଦନଃ ସ୍ଫୁରଜ୍ଜିହ୍ଵାମ୍ବରୋଦ୍ଧତଃ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପାଞ୍ଚଟି ସିଂହ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଶରୀର ମାନବ ଆକୃତିର; ଦାନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ବଡ଼, ଜିଭ ତିରିକି ଆକାଶକୁ ଉଠିଥିଲା।
ଜ୍ଵାଲାଵଲିତକେଶାଂତସ୍ତପ୍ତାଲାତେକ୍ଷଣୋ ଵିଭୁଃ । ସହସ୍ରବାହୁଭିର୍ଦୀର୍ଘୈଃ ସର୍ଵାଯୁଧସମନ୍ଵିତୈଃ
ତାଙ୍କର କେଶ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ତାପିତ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ହଜାର ଲମ୍ବା ବାହୁ ଥିଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ଵୃତୋ ମେରୁରିଵାଭାତି ବହୁଶାଖାନଗାନ୍ଵିତଃ । ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାଂବରଧରୋ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତଃ
ସେ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଅନେକ ଶାଖା ଓ ଗଛରେ ଘିରିଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ତସ୍ଥୌ ନୃକେସରୀରୂପଃ ସଂହର୍ତ୍ତୁଂ ସର୍ଵଦାନଵାନ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଘୋରସଂକାଶଂ ନରସିଂହଂ ମହାବଲମ୍
ସେ ନୃସିଂହ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବା ପାଇଁ ଦଢ଼ି ହେଉଥିଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନରସିଂହଙ୍କୁ ଦେଖି,
ଦଗ୍ଧାକ୍ଷିପକ୍ଷ୍ମୋ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ଵିହ୍ଵଲାଂଗଃ ପପାତ ହ । ପ୍ରହ୍ଲାଦୋଽଥ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରସିଂହୋପମଂ ହରିମ୍
ଦେତ୍ୟରାଜଙ୍କର ପାପୁଡ଼ି ଜଳିଯାଇଥିଲା, ଦେହ କମ୍ପିଥିଲା, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏବଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ନରସିଂହ ସମାନ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି,
ଜଯଶବ୍ଦେନ ଦେଵେଶଂ ନମଶ୍ଚକ୍ରେ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଦଦର୍ଶ ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରେଷୁ ନୃସିଂହସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ୧୦୦ 6.238.
ଜୟଧ୍ୱନି କରି ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା ନୃସିଂହଙ୍କ ଶରୀରରେ
ଲୋକାନ୍ସମୁଦ୍ରା ନ୍ସଦ୍ଵୀପାନ୍ସୁରଗଂଧର୍ଵମାନୁଷାନ୍ । ଅଜାଂଡାନାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁ ସଟାଗ୍ରେ ତସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଲୋକ, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମଣିଷ ଓ ହଜାର ଏକାଦିକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତାଙ୍କର ଖୋପର ଟିପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦୃଶ୍ଯଂତେ ତସ୍ଯ ନେତ୍ରେଷୁ ସୋମସୂର୍ଯ୍ଯାଦଯସ୍ତଥା । କର୍ଣଯୋରଶ୍ଵିନୌ ଦେଵୌ ଦିଶଶ୍ଚ ଵିଦିଶସ୍ତଥା
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; କାନରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତା, ଦିଗ୍ ଓ ଉପଦିଗ୍ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଲଲାଟେ ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରୌ ଚ ନଭୋ ଵାଯୁଶ୍ଚ ନାସିକେ । ଇଂଦ୍ରାଗ୍ନୀ ତସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରାଂତେଜିହ୍ଵାଯାଂ ତୁ ସରସ୍ଵତୀ
ତାଙ୍କର କପାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ର, ନାକରେ ଆକାଶ ଓ ବାୟୁ; ମୁହଁରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଜିଭରେ ସରସ୍ୱତୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଦଂଷ୍ଟ୍ରାସୁ ସିଂହଶାର୍ଦୂଲାଃ ଶରଭାଶ୍ଚ ମହୋରଗାଃ । କଂଠେ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ମେରୁଃ ସ୍କଂଧେଷ୍ଵପି ମହାଦ୍ରଯଃ
ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତରେ ସିଂହ, ବାଘ, ଶରଭ ଓ ବଡ଼ ସର୍ପ ଥିଲେ; କଣ୍ଠରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କାନ୍ଧରେ ବଡ଼ ପର୍ବତମାନେ ଥିଲେ।
ଦେଵତିର୍ଯ୍ଯଙ୍ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ବାହୁଷ୍ଵପି ମହାତ୍ମନଃ । ନାଭୌ ଚାସ୍ଯାଂତରିକ୍ଷଂ ଚ ପାଦଯୋଃ ପୃଥିଵୀତଥା
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ବାହୁରେ ଦେବତା, ପଶୁ ଓ ମଣିଷ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ନାଭିରେ ଆକାଶ, ପାଦରେ ପୃଥିବୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ରୋମସ୍ଵୋଷଧଯଃ ସର୍ଵାଃ ପାଦପା ନଖପଂକ୍ତିଷୁ । ନିଃଶ୍ଵାସେଷୁ ଚ ଵେଦାଶ୍ଚ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗସମନ୍ଵିତାଃ
ତାଙ୍କର ଲୋମରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି, ନଖର ଶାରିରେ ଗଛମାନେ ବଢ଼ିଥିଲେ; ଶ୍ୱାସରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ସହ ସାଙ୍ଗ ଓ ଉପାଙ୍ଗ ଥିଲେ।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଵିଶ୍ଵେଦେଵା ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ସର୍ଵାଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯଂତେ ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚ ଯେ
ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମରୁତ ଗଣ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଭୂତଯସ୍ତସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ପରମାତ୍ମନଃ । ଶ୍ରୀଵତ୍ସକୌସ୍ତୁଭୋରସ୍କଂ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍
ଏଭଳି ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ବିଭୂତିମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ, କୌସ୍ତୁଭ ଓ ବନମାଳା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଖଙ୍ଗ ଶାର୍ଙ୍ଗାଦ୍ଯୈର୍ହେତିଭିର୍ଯୁତମ୍ । ସର୍ଵୋପନିଷଦାମର୍ଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରାତ୍ମଜଃ
ତାଙ୍କରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଖଡ଼ଗ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା; ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦେତ୍ୟପତିଙ୍କ ପୁଅ—
ହର୍ଷାଶ୍ରୁଜଲସିକ୍ତାଂଗଃ ପ୍ରଣନାମ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରସ୍ତୁ ହରିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧାନ୍ମୃତ୍ଯୁଵଶେ ସ୍ଥିତଃ
ଆନନ୍ଦ ଲୁହରେ ଶରୀର ଭିଜାଇ, ପୁନିପୁନି ଶିର ନମାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେତ୍ୟରାଜ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ମୃତ୍ୟୁର ବଶରେ ଦଢ଼ି ହେଇ ରହିଲେ।
ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଖଙ୍ଗଂ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ନୃସିଂହଂ ତମଭିଦ୍ରଵତ୍ । ଅଥ ଦୈତ୍ଯଗଣାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞା ମହାବଲାଃ
ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ତାଲୱାର ଉଠାଇ, ସେ ନରସିଂହଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଏହାପରେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ହୁସ୍ତି ପାଇ ଏଗିଆସିଲେ।
ସ୍ଵାନ୍ଯାଯୁଧାନି ଚାଦାଯ ହରିଂ ଜଘ୍ନୁସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ । ପଲାଲକାଣ୍ଡାନି ଯଥା ଵହ୍ନୌ କ୍ଷିପ୍ତାନ୍ଯନେକଶଃ
ସେମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ହରିଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଯେପରି ଅନେକ ପାଳା ଉପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ।
ତଥୈଵ ଭସ୍ମତାଂ ଯାଂତି ମହାସ୍ତ୍ରାଣି ହରେସ୍ତନୌ । ତାନ୍ଯନୀକାନି ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରହରିସ୍ତଦା
ସେହିପରି, ହରିଙ୍କ ଦେହରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଖାକରେ ପରିଣତ ହେଲା; ଏପରି ଦାନବମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଦେଖି, ତା ସମୟରେ ନରହରି—
ସଟୈର୍ଦଦାହ ଚ ଜ୍ଵାଲାମାଲାଵିରଚିତ ସ୍ଫୁଟୈଃ । ନୃକେସରି ସଟୋଦ୍ଭୂତଵହ୍ନିନା ଦାନଵା ଭୃଶମ୍
ସେ ନରସିଂହ ତାଙ୍କର ମାନା ରୁ ଉଗ୍ର ଅଗ୍ନିର ଝରଣା ଝାଡ଼ି, ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜଳାଇଦେଲେ।
ନିର୍ଭସ୍ମିତା ଗଣାଃ ସର୍ଵେ ନିଃଶେଷଂ ତଦଭୂଦ୍ବଲମ୍ । ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ସାନୁଗଂ ହିତ୍ଵା ଭସ୍ମିତେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଦ୍ବଲେ
ସମସ୍ତ ଦାନବ ଦଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖାକ ହୋଇଗଲା, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲା। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଅକ୍ଷତ ରହିଲେ, ନରସିଂହ ଦାନବ ସେନାକୁ ବିନଶ୍ଟ ଦେଖିଲେ।
କ୍ରୋଧାଦ୍ଦୈତ୍ଯପତିଃ ଖଙ୍ଗମାକୃଷ୍ଯାଭିପ୍ରପଦ୍ଯତ । ଖଙ୍ଗହସ୍ତଂ ତୁ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହୈକେନ ବାହୁନା
କ୍ରୋଧରେ ଦାନବରାଜ ତାଲୱାର ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଝପଟିଲେ; କିନ୍ତୁ ନରସିଂହ ଏକ ହାତରେ ତାଲୱାର ଧରିଥିବା ଦାନବନାୟକଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ।