ସୁମତିରୁଵାଚ। ଚକ୍ରାଂକା ନଗରୀ ରାଜନ୍ଵର୍ତତେ ସଵିଧେ ଶୁଭା । ଯସ୍ଯାଂ ସଂତି ନରାଃ ପାପରହିତା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିତଃ
ସୁମତି କହିଲେ, ରାଜାନ୍, ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ଏକ ଅତି ଶୁଭ୍ର ନଗର ଅଛି, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ବସୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ।
ତସ୍ଯାଃ ପୁର୍ଯାଃ ପତିରଯଂ ସୁବାହୁର୍ଧର୍ମଵିତ୍ତମଃ । ତଵାଯଂ ପୁରତୋ ଭାତି ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମାଵୃତଃ
ସେଇ ନଗରର ମାଲିକ ହେଉଛନ୍ତି ଏହି ସୁବାହୁ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରବୀଣ। ସେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ଘିରି ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ସ୍ଵଦାରନିରତୋ ନିତ୍ଯଂ ପରଦାରପରାଙ୍ମୁଖଃ । ଵିଷ୍ଣୋଃ କଥାସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଥାନା ପରାର୍ଥପ୍ରକାଶିନୀ
ସେ ସଦା ନିଜ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଦେଖି ମୁହଁ ଫେରାନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ସେମାନଙ୍କ କାନରେ ସଦା ରହେ, ଯାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭଲ ଦେଖାଏ।
ପରସ୍ଵଂ ନ ସମାଦତ୍ତେ ଷଷ୍ଠାଂଶାଦଧିକଂ ନୃପଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ୍ଯୈଵ ପୂଜ୍ଯଂତେ ତେନ ଧର୍ମିଣା
ଏହି ଧର୍ମିକ ରାଜା କେବେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ନେନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଛଅଂଶରୁ ଅଧିକ କିଛି ନେନାହାନ୍ତି। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ନିତ୍ଯଂ ସେଵାରତୋ ଵିଷ୍ଣୁପାଦପଦ୍ମମଧୁଵ୍ରତଃ । ଏଷ ସ୍ଵଧର୍ମନିରତଃ ପରଧର୍ମପରାଙ୍ମୁଖଃ
ସେ ସଦା ସେବାରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ଆସକ୍ତ। ସେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଅନ୍ୟଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ଦୂରେ।
ଏତସ୍ଯ ବଲତୁଲ୍ଯଂ ହି ନ ଵୀରାଣାଂ ବଲଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପତନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୋଷଶୋକସମାକୁଲଃ
ଏହାର ଶକ୍ତି ସମାନ କୌଣସି ବୀରଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ। ପୁଅର ପତନ ଶୁଣି ସେ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଉଛନ୍ତି।
ଚତୁରଂଗସମେତୋଽଯଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତଃ । ତଵାପି ଵୀରା ବହଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିମୁଖା ଅମୂନ୍
ସେ ଚତୁର୍ଅଙ୍ଗ ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି। ତୁମ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ବୀର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି ପ୍ରମୁଖ।
ଜେଷ୍ଯଂତି ଶସ୍ତ୍ରସଂଘେନ ନିର୍ଦିଶାଶୁ ପରଂ ହି ତାନ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ସ୍ଵଭଟାନ୍ଵରାନ୍
ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ରର ଭାରି ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ହରାଇଦେବେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏହି କଥା ଶୁଣି ନିଜ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସେନାନୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରଣପ୍ରାପ୍ତିଭଵୋଦ୍ଧର୍ଷପୂରପୂରିତମାନସାନ୍ । କ୍ରୌଂଚଵ୍ଯୂହୋଽଦ୍ଯ ରଚିତଃ ସୁବାହୁପରିସୈନିକୈଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମନରେ ଉତ୍ସାହର ଲହରି ଭରି ଯାଇଛି। ଆଜି ସୁବାହୁଙ୍କ ସେନା ଦ୍ୱାରା କ୍ରଉଞ୍ଚ ବ୍ୟୁହ ଗଠିତ ହୋଇଛି।
ମୁଖପକ୍ଷସ୍ଥିତା ଯୋଧାସ୍ତାନ୍କୋ ଭେତ୍ସ୍ଯତି ଶସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ଯସ୍ଯ ଭେଦେ ନିଜା ଶକ୍ତିର୍ଯୋ ଵୀର ଵିଜଯୋଦ୍ଯତଃ
ବ୍ୟୁହର ପକ୍ଷରେ ଯେଉଁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଶସ୍ତ୍ରର ଦକ୍ଷ ବ୍ୟକ୍ତି ସେମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗିବେ। ଯିଏ ଏହି ଦଳକୁ ଭେଦିବାକୁ ଶକ୍ତି ରଖେ, ସେହି ବୀର ବିଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।
ସ ଗୃହ୍ଣାତୁ ମଦୀଯାଦ୍ଧି ପାଣିପଦ୍ମାଚ୍ଚ ଵୀଟକମ୍ । ତଦା ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିର୍ଵୀରୋ ଜଗ୍ରାହ କ୍ରୌଂଚଭେଦନେ
ସେ ମୋର ପଦ୍ମପରି ହାତରୁ ଦଣ୍ଡ ନିଅନ୍ତୁ। ତାପରେ ବୀର ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି କ୍ରଉଞ୍ଚ ବ୍ୟୁହ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଧରିଲେ।
ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଵୀରୈର୍ବହୁଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ରାଜନ୍ଯାସ୍ଯେଽହଂ କ୍ରୌଂଚଭେଦନେ
ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅନେକ ବୀରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘିରି ରହିଲେ। ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ବ୍ୟୁହକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବି।'
ଭାର୍ଗଵଃ ପୂର୍ଵମେଵାସୀତ୍କ୍ରୌଂଚଭେତ୍ତା ତଥା ହ୍ଯହମ୍ । ତଥାନ୍ଯଂ ଵୀରମାଵୋଚତ୍କୋଽସ୍ଯ ସାର୍ଧଂ ଗମିଷ୍ଯତି
'ଭାର୍ଗବ ପ୍ରଥମେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ବ୍ୟୁହ ଭାଙ୍ଗିଥିଲେ, ଏବେ ମୁଁ ତାହା କରିବି।' ତାପରେ ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବୀରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'କିଏ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯିବେ?'
ପୁଷ୍କଲଃ ପୃଷ୍ଠତସ୍ତସ୍ଯ ଯାତୁଂ ଚକ୍ରେ ମତିଂ ତତଃ । ରିପୁତାପୋ ନୀଲରତ୍ନ ଉଗ୍ରାଶ୍ଵୋ ଵୀରମର୍ଦନଃ
ତାପରେ ପୁଷ୍କଳ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଯିବାକୁ ମନସ୍କ ହେଲେ। ରିପୁତାପ, ନୀଳରତ୍ନ, ଉଗ୍ରାଶ୍ୱ ଓ ବୀରମର୍ଦ୍ଦନ ମଧ୍ୟ।
ସର୍ଵେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସଂଦେଶାଦ୍ଯଯୁସ୍ତତ୍କ୍ରୌଂଚଭେଦନେ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋଽପି ରଥସ୍ଥଶ୍ଚ ସର୍ଵାଯୁଧଧରଃ ପରଃ
ସମସ୍ତେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେଇ କ୍ରଉଞ୍ଚ ବ୍ୟୁହ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଗଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନିଜେ ରଥରେ ଉପରେ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି।
ପୃଷ୍ଠତୋଽସ୍ଯ ପରୀଯାଯ ବହୁଭିଃ ସୈନିକୈର୍ଵୃତଃ । ତଦା ପ୍ରଚଲିତୌ ଦୃଷ୍ଟାଵନ୍ଯୋନ୍ଯବଲଵାରିଧୀ
ସେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଅନେକ ସେନା ଘିରି ଚାଲିଲେ। ତାପରେ ଦୁଇଟି ସେନା ଏକାଉଁଠି ଆଗେଇଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅନ୍ୟର ଶକ୍ତି ଓ ଧୃଢତା ମାପୁଥିଲେ।
ପ୍ରଲଯଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତୌ ଜଗତଃ ସୁତରଂଗିଣୌ । ତଦା ଭେର୍ଯଃ ସମାଜଘ୍ନୁରୁଭଯୋଃ ସେନଯୋର୍ଦୃଢାଃ
ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା, ବଡ଼ ନଦୀ ପରି ବହୁଥିବା, ସଂହାର କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଉଥିଲେ। ତାପରେ ଦୁଇ ପକ୍ଷର ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ବାଜିଲା।
ରଣଭେର୍ଯଃ ଶଂଖନାଦାଃ ଶ୍ରୂଯଂତେ ତତ୍ର ତତ୍ର ହ । ହେଷଂତେ ଵାଜିନସ୍ତତ୍ର ଗର୍ଜଂତି ଦ୍ଵିରଦା ଭୃଶମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ ଓ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ହେଇଁ ହେଇଁ କରୁଥିଲେ, ହାତୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ହୁଂ ହୁଂ କୁର୍ଵଂତି ଵୀରାଗ୍ର୍ଯା ନଦଂତି ରଥନେମଯଃ । ତତ୍ର ପ୍ରକୁପିତାଃ ଶୂରାଃ ସୁବାହୁବଲଦର୍ପିତାଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ 'ହୁଁ ହୁଁ' କରି ଗଜଗଜ ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି, ରଥର ଚକା ଗର୍ଜନ କରୁଛି। ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ବାହୁରେ ଗର୍ବିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରୋଷରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଛିଂଧି ଭିଂଧୀତି ଭାଷଂତୋ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ବହଵୋ ରଣେ । ଏଵଂଭୂତେ ରଣୋଦ୍ଯୁକ୍ତେ ସୈନ୍ଯେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଵୈରିଣୋଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧା 'କାଟ, ଭେଦ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସେନାରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ସଜାଗ ଅଛନ୍ତି।
ମୁଖସଂସ୍ଥଂ ସୁକେତୁଂ ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିରୁଵାଚ ହ । ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିରୁଵାଚ। ଜନକସ୍ଯ ସୁତଂ ଵିଦ୍ଧି ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିରିତି ସ୍ମୃତମ୍
ସୁକେତୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଜଣାକଙ୍କ ପୁଅ, ଲୋକେ ଯାହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି ବୋଲି ଚିହ୍ନନ୍ତି, ସେଇ ମୁଁ।'
ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୁଶଲଂ ସର୍ଵଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦମ୍ । ମୁଂଚାଶ୍ଵଂ ରାମଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଦାନଵଦଂଶିତୁଃ
ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ ଯେଉଁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କ ନାଶକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ସେ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ନୋଚେନ୍ମଦ୍ବାଣନିର୍ଭିନ୍ନୋ ଯାସ୍ଯସେ ଯମସାଦନମ୍ । ଇତି ବ୍ରୁଵଂତଂ ଵୀରାଗ୍ର୍ଯଂ ସୁକେତୁଃ ସହସା ତ୍ଵରନ୍
ନହେଲେ, ମୋର ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ତୁମେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବ। ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀର କହିବା ସହିତ, ସୁକେତୁ ତୁରନ୍ତ ତାଲମେଳେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ସଜ୍ଯଂ ଚାପଂ ଵିଧାଯାଶୁ ବାଣାନ୍ମୁଂଚନ୍ସ୍ଥିରୋଽଭଵତ୍ । ତେ ବାଣାଃ ଶିତପର୍ଵାଣଃ ସ୍ଵର୍ଣପୁଂଖାଃ ସମଂତତଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଧନୁଷ ତଣି, ତାରେ ସଜାଇ, ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଡ଼ିଗଲା।
ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଵ୍ଯାପିନସ୍ତତ୍ର ରଣମଧ୍ଯେ ସୁଦୁର୍ଭରାଃ । ତଦ୍ବାଣଜାଲଂ ତରସା ନିହତ୍ଯ । ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିଶ୍ଚାପମଥା ତତଜ୍ଯମ୍ । ଵିଧାଯ ତସ୍ଯୋରସି ବାଣଷଟ୍କଂ । ମୁମୋଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଶିତପର୍ଵଶୋଭିତମ୍
ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ବିପୁଳ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା, ଯାହା ସହିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି ତାହାକୁ ଶକ୍ତିରେ ଭେଦି, ଧନୁଷକୁ ତଣି, ସୁକେତୁଙ୍କ ଛାତିରେ ଛଅଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଚମକୁଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଦ୍ବାଣାଃ ସୁଭୁଜଭ୍ରାତୁର୍ହୃଦଯଂ ସଂଵିଦାର୍ଯ ଚ । ଗତାସ୍ତେ ଭୁଵି ଦୃଶ୍ଯଂତେ ରୁଧିରାକ୍ତା ମଲୀମସାଃ
ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା ସୁକେତୁଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଭେଦି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ରକ୍ତ ଓ ମଳିନତାରେ ଢାକି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଦ୍ବାଣଭିନ୍ନହୃଦଯଃ ସୁକେତୁଃ କୋପପୂରିତଃ । ଜଘାନଶରଵିଂଶତ୍ଯା ତୀକ୍ଷ୍ଣଯା ନତପର୍ଵଯା
ସେଇ ବାଣରେ ହୃଦୟ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁକେତୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ବାଙ୍କିଆ ବିଶ୍ ଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିହତ କଲେ।
ଉଭୌ ବାଣଵିଭିନ୍ନାଂଗାଵୁଭୌ କ୍ଷତଜଵିପ୍ଲୁତୌ । ସୈନିକୈଃ ପରିଦୃଶ୍ଯଂତେ କିଂଶୁକାଵିଵ ପୁଷ୍ପିତୌ
ଦୁଇଯଣଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଅନେକ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦୁଇଯଣେ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସେନାମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଫୁଲିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ଦୁଇଟି।
ମୁଂଚଂତୌ ବାଣକୋଟୀଶ୍ଚ ସଂଦଧଂତୌ ତ୍ଵରା ଶରାନ୍ । ନ କେନାପି ଵିଲକ୍ଷ୍ଯେତେ ଲଘୁହସ୍ତୌ ମହାବଲୌ
ସେମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ନୂଆ ବାଣ ସଜାଉଥିଲେ। କାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ ହେଉନଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ହାତ ହଳକା ଏବଂ ଶକ୍ତି ବହୁତ ଥିଲା।
କୁଂଡଲୀକୃତ ସଚ୍ଚାପୌ ଵର୍ଷଂତୌ ବାଣଧାରଯା । ନଵାଂବୁଦାଵିଵ ଦିଵି ଶକ୍ରନିର୍ଦେଶକାରିଣୌ
ଧନୁଷ ଭଲଭାବେ ତଣି, ବାଣର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଦୁଇଟି ନୂଆ ମେଘ ପରି ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବର୍ଷା କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।