ଗଦତାଖିଲକର୍ମ ତସ୍ଯ ଵୈ ସ କଥଂ ଚାହରଦଶ୍ଵଵର୍ଯକମ୍ । କଥଯଂତୁ ପୁନଃ କିଯଦ୍ବଲଂ ବତ ଵୀରାଃ କତି ଯୋଦ୍ଧୁମାଗତାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କହିବା ସମୟରେ, ରାଜା ପଚାରିଲେ — ସେ କିପରି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇଥିଲେ? ପୁନି ପଚାରିଲେ — କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଥିଲେ?
ଅଥ ଶତ୍ରୁବଲୋନ୍ମୁଖଃ କଥଂ ମମ ଵୀରୋ ଦମନୋ ରଣଂ ଵ୍ଯଧାତ୍ । ଵିଜଯଂ ଚ ଵିଧାଯ ଦୁର୍ଜଯଂ କିଲ ଵୀରଂ ବତ କୋଽପ୍ଯଶାତଯତ୍
ଏବଂ ଶତୃବଳ ସାମ୍ନା କରୁଥିବା ମୋର ଶୂର ବେଟା ଦମନ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ଏତେ କଷ୍ଟରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, କେଉଁ ଶୂର ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିଲେ?
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତେଽସ୍ଯ ସେଵକାଃ । କ୍ଷତଜେନ ପରିକ୍ଲିନ୍ନ ଗାତ୍ରଵସ୍ତ୍ରାଦିଧାରିଣଃ
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଘାଉର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲା।
ରାଜନ୍ନଶ୍ଵଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ପତ୍ରଚିହ୍ନାଦ୍ଯଲଂକୃତମ୍ । ଗ୍ରାହଯାମାସ ଗର୍ଵେଣ ତୃଣୀକୃତ୍ଯ ରଘୂତ୍ତମମ୍
ହେ ରାଜା, ଘୋଡ଼ାକୁ ପତ୍ର ଚିହ୍ନ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଦେଖି, ସେ ଗର୍ବରେ ଧରିଲେ ଏବଂ ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ।
ତତୋ ହଯାନୁଗଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଵଲ୍ପସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ । ତେନ ସାକମଭୂଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ସହିତ ଏବଂ କିଛି ସେନା ନେଇ ସେ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ତଵ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଵସାଯକୈଃ । ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯଥାଯାତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସ୍ଵବଲୈର୍ଵୃତଃ
ତାପରେ ତୁମର ପୁଅ ନିଜ ବାଣରେ ତାକୁ ଅଚେତନ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଆସିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହଦଭୂଚ୍ଛସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପରିବୃଂହିତମ୍ । ବହୁଶୋ ଜଯମାପେଦେ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହୃତ ହେଲା; ତୁମର ପ୍ରବଳ ପୁଅ ପୁନିପୁନି ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ।
ଇଦାନୀଂ ତେନ ମୁକ୍ତ୍ଵାସ୍ତ୍ରଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭ୍ରାତୃସୂନୁନା । ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ପ୍ରଧନେ ରାଜନ୍କୃତୋ ଵୀରଃ ସୁତସ୍ତଵ
ଏବେ ରାଜା, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ଭାଇର ପୁଅ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ତାହାରେ ତୁମର ବୀର ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରୋଷଶୋକସମନ୍ଵିତଃ । ସ୍ଥଗିତାଂଗ ଇଵାସୀତ୍ସ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଳ ଦିନର ସମୁଦ୍ର ପରି ନିଶ୍ଚଳ ରହିଗଲେ।
ଉଵାଚ ସେନାଧିପତିଂ ରୋଷପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରଃ । ଦନ୍ତୈର୍ଦତାଁଲ୍ଲିହନ୍ନୋଷ୍ଠଂ ଜିହ୍ଵଯା ଶୋକକର୍ଶିତଃ
କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଓଠ ଫିଁସୁଥିଲା, ଦାନ୍ତରେ ଓଠ କଟୁଥିଲେ, ଶୋକରେ ଜିଭ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ସେ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସେନାପତେ କୁରୁଷ୍ଵାରାନ୍ମମ ସେନାଂ ତୁ ସଜ୍ଜିତାମ୍ । ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ରାମସ୍ଯ ସୁଭଟୈର୍ମମପୁତ୍ରୋପଘାତକୈଃ
ସେନାପତି, ମୋ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ମୁଁ ରାମଙ୍କର ପ୍ରବଳ ସେନା ଓ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ଅଦ୍ଯାହଂ ମମ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦୁଃଖଦଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ପାତଯିଷ୍ଯେ ଯଦି ହ୍ଯେନଂ ରକ୍ଷିତାପି ମହେଶ୍ଵରଃ
ଆଜି ମୁଁ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଜଣେକୁ ତିକ୍ତ ବାଣରେ ମାଟିକୁ ପତିତ କରିଦେବି, ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ସେନାପତିରିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସୁଭୁଜଭୂପତେଃ । ନିଶମ୍ଯ ଚ ତଥା କୃତ୍ଵା ସଜ୍ଜୀଭୂତୋ ଭଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେନାପତି ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିଦେଲେ ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜ ହେଲେ।
ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦଯାମାସ ସସଜ୍ଜାଂ ଚତୁରଂଗିଣୀମ୍ । ସେନାଂ କାଲବଲପ୍ରଖ୍ଯାଂ ହତଦୁର୍ଜନକୋଟିକାମ୍
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଏବଂ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା, ଯାହା କାଳ ସମାନ ପ୍ରବଳ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲା, ତାହାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସେନାପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ସୁବାହୁଃ ପରଵୀରହା । ନିର୍ଜଗାମ ତତୋ ଯତ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସ୍ଵସୁତାର୍ଦନଃ
ସେନାପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତୃମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା ସୁବାହୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶତୃଘ୍ନ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କୁଂଜରୈଶ୍ଚ ମଦୋନ୍ମତ୍ତୈର୍ହଯୈଶ୍ଚାପି ମନୋଜଵୈଃ । ରଥୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପୂରିତୈ ରିପୁଜେତୃଭିଃ
ମଦରେ ମତ୍ତ ହାତୀ, ମନ ଭଳି ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଭରିଥିବା ରଥ ସହିତ, ଶତୃମାନେକୁ ଜିତିବା ଆଶାରେ ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।
ଭୂଶ୍ଚକଂପେ ତଦା ତତ୍ର ସୈନ୍ଯଭାରେଣ ଭୂରିଣା । ସଂମର୍ଦଃ ସୁମହାନାସୀତ୍ତତ୍ର ସୈନ୍ଯେ ଵିସର୍ପତି
ସେଠାରେ ବଡ଼ ସେନାର ଭାରରେ ମାଟି କମ୍ପିଉଠିଲା; ସେନାମାନେ ଆପସରେ ଧକ୍କାମୁକ୍କି କରିବାରୁ ବଡ଼ ଘଞ୍ଚା ହେଲା।
ରାଜାନଂ ନିର୍ଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥେନ କନକାଂଗିନା । ଶତ୍ରୁଘ୍ନବଲମୁଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵଵୈରିପ୍ରହାରକମ୍
ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ରାଜାଙ୍କୁ ବାହାରୁଥିବା ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସେନା ସମସ୍ତ ଶତୃମାନେକୁ ଦଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।
ସୁକେତୁସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ଭ୍ରାତା ଗଦାଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦଃ । ରଥେନାଶ୍ଵା ଜଗାମାଯଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପୂରିତଃ
ସୁକେତୁ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଏବଂ ଗଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଘୋଡ଼ା ଟାଣିଥିବା ରଥରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଚିତ୍ରାଂଗସ୍ତୁ ସୁତୋ ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଯୁଦ୍ଧଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଜଗାମ ସ୍ଵରଥେନାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନବଲମୁନ୍ମଦମ୍
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ନିଜ ରଥରେ ତୁରନ୍ତ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସେନାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତସ୍ଯାନୁଜୋ ଵିଚିତ୍ରାଖ୍ଯୋ ଵିଚିତ୍ରରଣକୋଵିଦଃ । ଯଯୌ ରଥେନ ହୈମେନ ଭ୍ରାତୃଦୁଃଖେନ ପୀଡିତଃ
ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ନାମ ବିଚିତ୍ର, ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୁନାର ରଥରେ ଭାଇଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଶୂରା ମହେଷ୍ଵାସାଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦାଃ । ଯଯୁର୍ନୃପସମାଦିଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଧନଂ ଵୀରପୂରିତମ୍
ଅନ୍ୟ ଶୂର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବୀରମାନେ ଭରିଥିବା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜା ସୁବାହୁଃ ସଂରୋଷାଦାଗତଃ ପ୍ରଧନାଂଗଣେ । ଵିଲୋକଯାମାସ ସୁତଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଶରପୀଡିତମ୍
ରାଜା ସୁବାହୁ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ବେହୋଶ ଏବଂ ବାଣରେ ଆହତ ଦେଖିଲେ।
ରଥୋପସ୍ଥସ୍ଥିତଂ ମୂଢଂ ସ୍ଵସୁତଂ ଦମନାଭିଧମ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁଃଖଂ ମୁହୁଃ ପ୍ରାପ ଵୀଜଯାମାସ ପଲ୍ଲଵୈଃ
ରଥରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏବଂ ଅଚେତନ ଦମନ ନାମକ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ରାଜା ବାରମ୍ବାର ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ ଏବଂ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ପଖା କଲେ।
ଜଲେନ ସିକ୍ତଃ ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ରାଜ୍ଞା କୋମଲପାଣିନା । ସଂଜ୍ଞାମାପ ଶନୈର୍ଵୀରୋ ଦମନଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ପାଣି ଛିଟି ଏବଂ ରାଜାଙ୍କର କମଳ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ, ଶୂରବୀର ଦମନ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ଦୀରେ-ଦୀରେ ହୁଶ ଆସିଲା।
ଉତ୍ଥିତଃ କ୍ଵ ଧନୁର୍ମେଽସ୍ତି କ୍ଵ ପୁଷ୍କଲ ଇତୋ ଗତଃ । ସଂସଜ୍ଯ ସମରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମଦ୍ବାଣଵ୍ରଣପୀଡିତଃ
ଉଠି ବସି ସେ କହିଲେ, "ମୋର ଧନୁଷ କେଉଁଠି? ପୁଷ୍କଳା କେଉଁଠି ଗଲେ? ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ମୋର ବାଣର ଆଘାତରେ ଦୁଃଖିତ।"
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ସୁବାହୁଃ ପୁତ୍ରଭାଷିତମ୍ । ପରମଂ ହର୍ଷମାପେଦେ ପରିରଭ୍ଯ ସୁତଂ ସ୍ଵକମ୍
ପୁଅଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁବାହୁ ରାଜା ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଦମନୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜନକଂ ନୃପଂ ନମ୍ରଶିରୋଧରଃ । ପପାତ ପାଦଯୋର୍ଭକ୍ତ୍ଯା କ୍ଷତଦେହୋଽସ୍ତ୍ରରାଜିଭିଃ
ଦମନ ତାଙ୍କ ବାପା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କର ପାଦ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ରର ଆଘାତରେ ଆହତ ଥିଲା।
ସ୍ଵସୁତଂ ରଥସଂସ୍ଥଂ ତୁ ଵିଧାଯ ନୃପତିଃ ପୁନଃ । ଜଗାଦ ସେନାଧିପତିଂ ରଣକର୍ମଵିଶାରଦଃ
ରାଜା ପୁଣି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରଥରେ ବସାଇ, ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵ୍ଯୂହଂ ରଚଯ ସଂଗ୍ରାମେ କ୍ରୌଂଚାଖ୍ଯଂ ରିପୁଦୁର୍ଜଯମ୍ । ଯମାଵିଶ୍ଯ ଜଯେ ସୈନ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହୀପତେଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତିପାରିବେନି ଏମିତି 'କ୍ରଉଞ୍ଚ' ନାମକ ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କର। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାଜାଙ୍କର ସେନା ଏହି ବ୍ୟୁହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବିଜୟ ଲାଭ କରୁ।