ତଦା ତୁ ପର୍ଵତାଃ ପେତୁର୍ମସ୍ତକୋପରି ଯୁଧ୍ଯତାମ୍ । ଵାଯୁଃ ସଂଚ୍ଛାଦିତସ୍ତୈସ୍ତୁ ନ ପ୍ରଚକ୍ରାମ କୁତ୍ରଚିତ୍
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପର୍ବତମାନେ ପଡ଼ିଲା; ସେହି ପର୍ବତମାନେ ବାୟୁକୁ ଢାକିଦେଲେ, ଫଳରେ ବାୟୁ କୌଣସିଠିରେ ଚଳିପାରିଲା ନାହିଁ।
ପୁଷ୍କଲୋ ଵଜ୍ରସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ସମାଧତ୍ତ ଶରାସନେ । ଵଜ୍ରେଣ କୃତ୍ତାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଜାତାଶ୍ଚ ତିଲଶଃ କ୍ଷଣାତ୍
ପୁଷ୍କଳ ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ବଜ୍ର ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ; ସେହି ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ମାତ୍ର କ୍ଷଣେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ।
ଵଜ୍ରଂ ନଗାନ୍ରଜଃ ଶେଷାନ୍କୃତ୍ଵା ବାଣାଭିମଂତ୍ରିତମ୍ । ରାଜପୁତ୍ରୋରସି ପ୍ରୋଚ୍ଚୈଃ ପପାତ ସ୍ଵନଵଦ୍ଭୃଶମ୍
ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ପର୍ବତମାନେକୁ ଧୂଳି କରି, ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ସହିତ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
ସତ୍ଵାକୁଲିତଚେତସ୍କୋ ହୃଦି ଵିଦ୍ଧଃ କ୍ଷତୋ ଭୃଶମ୍ । ଵିଵ୍ଯଥେ ବଲଵାନ୍ଵୀରଃ କଶ୍ମଲଂ ପରମାପ ସଃ
ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଆଘାତ ଲାଗି, ଶରୀର ଭଳି ଆହତ ହେଲେ; ସେ ଶୂରବୀର ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗ କରି, ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ତଂ ଵୈ କଶ୍ମଲିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାରଥିର୍ନଯକୋଵିଦଃ । ଅପୋଵାହ ରଣାତ୍ତସ୍ମାତ୍କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ନରେଂଦ୍ରଜମ୍
ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅଚେତନ ଦେଖି, ଚତୁର ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ।
ତତୋ ଯୋଧା ରାଜସୂନୋଃ ପ୍ରଣଷ୍ଟାଃ ପ୍ରପଲାଯିତାଃ । ଗତ୍ଵା ପୁରୀଂ ସମାଚଖ୍ଯୁଃ କଶ୍ମଲସ୍ଥଂ ନୃପାତ୍ମଜମ୍
ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସେନାମାନେ ହାରି ଭାଗିଗଲେ; ସେମାନେ ସହରକୁ ଯାଇ, ରାଜପୁତ୍ର ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ବୋଲି ଖବର ଦେଲେ।
ପୁଷ୍କଲୋ ଜଯମାପ୍ଯୈଵଂ ରଣମୂର୍ଧନି ଧର୍ମଵିତ୍ । ନ ପ୍ରହର୍ତୁଂ ପୁନଃ ଶକ୍ତୋ ରଘୁନାଥଵଚଃ ସ୍ମରନ୍
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧର ଶିଖରରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ପୁଷ୍କଳ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଆଦେଶ ମନେପକାଇ, ପୁନି ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଦୁଂଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୋ ଜଯଶବ୍ଦୋ ମହାନଭୂତ୍ । ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଵାଚଶ୍ଚ ପ୍ରାଵର୍ତଂତ ମନୋହରାଃ
ତାପରେ ଢୋଲ ଓଡ଼ିଲା ଏବଂ ବଡ଼ ଜୟଧ୍ୱନି ହେଲା; ଲୋକମାନେ 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ହର୍ଷଂ ପ୍ରାପ ସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଜଯିନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁଷ୍କଲମ୍ । ପ୍ରଶଶଂସ ସୁମତ୍ଯାଦି ମଂତ୍ରିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ
ଶତୃଘ୍ନ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ଦେଖି ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରିଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ସୁମତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭଟାନ୍ନିଜାନ୍ନୃପୋ ରୁଧିରୌଘେଣ ପରିପ୍ଲୁତାଂଗକାନ୍ । ସୁଖମାପ ନ ଵୈ ଶୁଶୋଚ ତାନ୍ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ସୁତସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଶେଷ କହିଛନ୍ତି: ତାପରେ ରାଜା ନିଜ ସେନାମାନେ ରକ୍ତର ଧାରାରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହ ଦେଖି, କିଛି ଦୁଃଖ ଭାବିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସେ ପୁଅଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ଗଦତାଖିଲକର୍ମ ତସ୍ଯ ଵୈ ସ କଥଂ ଚାହରଦଶ୍ଵଵର୍ଯକମ୍ । କଥଯଂତୁ ପୁନଃ କିଯଦ୍ବଲଂ ବତ ଵୀରାଃ କତି ଯୋଦ୍ଧୁମାଗତାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କହିବା ସମୟରେ, ରାଜା ପଚାରିଲେ — ସେ କିପରି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇଥିଲେ? ପୁନି ପଚାରିଲେ — କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଥିଲେ?
ଅଥ ଶତ୍ରୁବଲୋନ୍ମୁଖଃ କଥଂ ମମ ଵୀରୋ ଦମନୋ ରଣଂ ଵ୍ଯଧାତ୍ । ଵିଜଯଂ ଚ ଵିଧାଯ ଦୁର୍ଜଯଂ କିଲ ଵୀରଂ ବତ କୋଽପ୍ଯଶାତଯତ୍
ଏବଂ ଶତୃବଳ ସାମ୍ନା କରୁଥିବା ମୋର ଶୂର ବେଟା ଦମନ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ଏତେ କଷ୍ଟରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, କେଉଁ ଶୂର ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିଲେ?
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତେଽସ୍ଯ ସେଵକାଃ । କ୍ଷତଜେନ ପରିକ୍ଲିନ୍ନ ଗାତ୍ରଵସ୍ତ୍ରାଦିଧାରିଣଃ
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଘାଉର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲା।
ରାଜନ୍ନଶ୍ଵଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ପତ୍ରଚିହ୍ନାଦ୍ଯଲଂକୃତମ୍ । ଗ୍ରାହଯାମାସ ଗର୍ଵେଣ ତୃଣୀକୃତ୍ଯ ରଘୂତ୍ତମମ୍
ହେ ରାଜା, ଘୋଡ଼ାକୁ ପତ୍ର ଚିହ୍ନ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଦେଖି, ସେ ଗର୍ବରେ ଧରିଲେ ଏବଂ ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ।
ତତୋ ହଯାନୁଗଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଵଲ୍ପସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ । ତେନ ସାକମଭୂଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ସହିତ ଏବଂ କିଛି ସେନା ନେଇ ସେ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ତଵ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଵସାଯକୈଃ । ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯଥାଯାତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସ୍ଵବଲୈର୍ଵୃତଃ
ତାପରେ ତୁମର ପୁଅ ନିଜ ବାଣରେ ତାକୁ ଅଚେତନ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଆସିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହଦଭୂଚ୍ଛସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପରିବୃଂହିତମ୍ । ବହୁଶୋ ଜଯମାପେଦେ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହୃତ ହେଲା; ତୁମର ପ୍ରବଳ ପୁଅ ପୁନିପୁନି ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ।
ଇଦାନୀଂ ତେନ ମୁକ୍ତ୍ଵାସ୍ତ୍ରଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭ୍ରାତୃସୂନୁନା । ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ପ୍ରଧନେ ରାଜନ୍କୃତୋ ଵୀରଃ ସୁତସ୍ତଵ
ଏବେ ରାଜା, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ଭାଇର ପୁଅ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ତାହାରେ ତୁମର ବୀର ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରୋଷଶୋକସମନ୍ଵିତଃ । ସ୍ଥଗିତାଂଗ ଇଵାସୀତ୍ସ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଳ ଦିନର ସମୁଦ୍ର ପରି ନିଶ୍ଚଳ ରହିଗଲେ।
ଉଵାଚ ସେନାଧିପତିଂ ରୋଷପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରଃ । ଦନ୍ତୈର୍ଦତାଁଲ୍ଲିହନ୍ନୋଷ୍ଠଂ ଜିହ୍ଵଯା ଶୋକକର୍ଶିତଃ
କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଓଠ ଫିଁସୁଥିଲା, ଦାନ୍ତରେ ଓଠ କଟୁଥିଲେ, ଶୋକରେ ଜିଭ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ସେ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସେନାପତେ କୁରୁଷ୍ଵାରାନ୍ମମ ସେନାଂ ତୁ ସଜ୍ଜିତାମ୍ । ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ରାମସ୍ଯ ସୁଭଟୈର୍ମମପୁତ୍ରୋପଘାତକୈଃ
ସେନାପତି, ମୋ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ମୁଁ ରାମଙ୍କର ପ୍ରବଳ ସେନା ଓ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ଅଦ୍ଯାହଂ ମମ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦୁଃଖଦଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ପାତଯିଷ୍ଯେ ଯଦି ହ୍ଯେନଂ ରକ୍ଷିତାପି ମହେଶ୍ଵରଃ
ଆଜି ମୁଁ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଜଣେକୁ ତିକ୍ତ ବାଣରେ ମାଟିକୁ ପତିତ କରିଦେବି, ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ସେନାପତିରିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସୁଭୁଜଭୂପତେଃ । ନିଶମ୍ଯ ଚ ତଥା କୃତ୍ଵା ସଜ୍ଜୀଭୂତୋ ଭଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେନାପତି ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିଦେଲେ ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜ ହେଲେ।
ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦଯାମାସ ସସଜ୍ଜାଂ ଚତୁରଂଗିଣୀମ୍ । ସେନାଂ କାଲବଲପ୍ରଖ୍ଯାଂ ହତଦୁର୍ଜନକୋଟିକାମ୍
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଏବଂ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା, ଯାହା କାଳ ସମାନ ପ୍ରବଳ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲା, ତାହାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସେନାପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ସୁବାହୁଃ ପରଵୀରହା । ନିର୍ଜଗାମ ତତୋ ଯତ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସ୍ଵସୁତାର୍ଦନଃ
ସେନାପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତୃମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା ସୁବାହୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶତୃଘ୍ନ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କୁଂଜରୈଶ୍ଚ ମଦୋନ୍ମତ୍ତୈର୍ହଯୈଶ୍ଚାପି ମନୋଜଵୈଃ । ରଥୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପୂରିତୈ ରିପୁଜେତୃଭିଃ
ମଦରେ ମତ୍ତ ହାତୀ, ମନ ଭଳି ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଭରିଥିବା ରଥ ସହିତ, ଶତୃମାନେକୁ ଜିତିବା ଆଶାରେ ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।
ଭୂଶ୍ଚକଂପେ ତଦା ତତ୍ର ସୈନ୍ଯଭାରେଣ ଭୂରିଣା । ସଂମର୍ଦଃ ସୁମହାନାସୀତ୍ତତ୍ର ସୈନ୍ଯେ ଵିସର୍ପତି
ସେଠାରେ ବଡ଼ ସେନାର ଭାରରେ ମାଟି କମ୍ପିଉଠିଲା; ସେନାମାନେ ଆପସରେ ଧକ୍କାମୁକ୍କି କରିବାରୁ ବଡ଼ ଘଞ୍ଚା ହେଲା।
ରାଜାନଂ ନିର୍ଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥେନ କନକାଂଗିନା । ଶତ୍ରୁଘ୍ନବଲମୁଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵଵୈରିପ୍ରହାରକମ୍
ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ରାଜାଙ୍କୁ ବାହାରୁଥିବା ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସେନା ସମସ୍ତ ଶତୃମାନେକୁ ଦଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।
ସୁକେତୁସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ଭ୍ରାତା ଗଦାଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦଃ । ରଥେନାଶ୍ଵା ଜଗାମାଯଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପୂରିତଃ
ସୁକେତୁ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଏବଂ ଗଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଘୋଡ଼ା ଟାଣିଥିବା ରଥରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଚିତ୍ରାଂଗସ୍ତୁ ସୁତୋ ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଯୁଦ୍ଧଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଜଗାମ ସ୍ଵରଥେନାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନବଲମୁନ୍ମଦମ୍
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ନିଜ ରଥରେ ତୁରନ୍ତ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସେନାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।