ତଦ୍ଵିକ୍ରାଂତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ପୁଷ୍କଲଃ ପରଵୀରହା । ଶରାଣାଂ ଛାଯଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ରଣମଂଡଲମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ସେ ଦୃଢ଼ ପ୍ରବେଶ ଓ ତୀରମାଳାର ଛାୟାରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁବିର ନାଶକ ପୁଷ୍କଳ ଚାଲି ଚାଲି ଦେଖିଲେ ।
ଶରାସନେ ସମାଧତ୍ତ ବାଣଂ ଵହ୍ନ୍ଯଭିମଂତ୍ରିତମ୍ । ଆଚମ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧିଵନ୍ମୋଚଯାମାସ ସାଯକମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ଅଗ୍ନିଶକ୍ତି ଭରା ତୀର ଧରିଲେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପାଣି ଛୁଇଁ, ଠିକ୍ ଭାବେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ ।
ତତୋଽଗ୍ନିପ୍ରାଦୁରଭଵତ୍ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମମୂର୍ଧନି । ଜ୍ଵାଲାଭିର୍ଵିଲିହନ୍ଵ୍ଯୋମ ପ୍ରଲଯାଗ୍ନିରିଵୋତ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲା, ତାହାର ଶିଖା ଆକାଶକୁ ଚୁମିଲା, ବିନାଶର ଅଗ୍ନି ପରି ଉଠିଲା ।
ତତୋଽସ୍ଯ ସୈନ୍ଯଂ ନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ତ୍ରାସଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରଣାଂଗଣେ । ପଲାଯନପରଂ ଜାତଂ ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାଭିପୀଡିତମ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କ ସେନା ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲା, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଭୟରେ ଅକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲା ।
ଛତ୍ରାଣି ତୁ ପ୍ରଦଗ୍ଧାନି ଚଂଦ୍ରାକାରାଣି ଧନ୍ଵିନାମ୍ । ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଜାତରୂପାଭ କାଂତିଧାରୀଣି ତତ୍ର ହ
ସେଠାରେ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଛତାମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ସୁନାର ଆଭାରେ ଚମକୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ହଯା ଦଗ୍ଧାଃ ପଲାଯଂତେ କେସରେଷୁ ଚ ଵୈରିଣାମ୍ । ରଥା ଅପି ଗତା ଦାହଂ ସୁକୂବରସମନ୍ଵିତାଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଆଗିଁ ଲାଗିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଳାଇଲେ; ରଥମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯୋକ୍ ଅଖୁଣା ରହି, ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲେ ।
ମଣିମାଣିକ୍ଯରତ୍ନାନି ଵହଂତଃ କରଭାସ୍ତତଃ । ପଲାଯଂତେ ଦହନଭୂ ଜ୍ଵାଲାମାଲାଭିପୀଡିତାଃ
ମଣି ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଉଠାଇଥିବା ଉଠମାନେ ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପଳାଇଗଲେ ।
କୁତ୍ରଚିଦ୍ଦଂତିନୋ ନଷ୍ଟାଃ କୁତ୍ରଚିଦ୍ଧଯସାଦିନଃ । କୁତ୍ରଚିତ୍ପତ୍ତଯୋ ନଷ୍ଟା ଵହ୍ନିଦଗ୍ଧକଲେଵରାଃ
କେଉଁଠି ହାତୀମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କେଉଁଠି ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ, ଅନ୍ୟଠି ପଦାତିମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ।
ଶରାଃ ସର୍ଵେ ନୃପସୁତପ୍ରମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଲଯଂ ଗତାଃ । ଆଶୁଶୁକ୍ଷଣିକୀଲାଭିର୍ଭସ୍ମୀଭୂତାଃ ସମଂତତଃ
ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଛାଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ତୀର ଦ୍ରୁତ ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତଂଶେ ଭସ୍ମ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲା ।
ତଦା ସ୍ଵସୈନ୍ଯେ ଦଗ୍ଧେ ଚ ଦମନୋ ରୋଷପୂରିତଃ । ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ତଚ୍ଛାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ଵାରୁଣାସ୍ତ୍ରମଥା ଦଦେ
ତେବେ ନିଜ ସେନା ଦହିଯିବାରୁ, ଦମନ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ ।
ଵାରୁଣଂ ଵହ୍ନିଶାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ମୁକ୍ତଂ ତେନ ମହୀଭୃତା । ଆପ୍ଲାଵଯଦ୍ବଲଂ ତସ୍ଯ ରଥଵାଜିସମାକୁଲମ୍
ମହାରାଜା ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହା ତାଙ୍କ ସେନା, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ଭରିଥିବା, ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଡୁବାଇଦେଲା ।
ରଥା ଵିପ୍ଲାଵିତାସ୍ତୋଯେ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ପରିପଂଥିନାମ୍ । ଗଜାଶ୍ଚାପି ପରିପ୍ଲୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵୀଯାଃ ଶାଂତିମୁପାଗତାଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ରଥମାନେ ଜଳରେ ଭସିଯାଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ନିଜ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଡୁବି ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ।
ଵହ୍ନିଶ୍ଚ ଶାଂତିମଗମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ତ୍ର ପରିମୋଚିତଃ । ଶାଂତିମାପ ବଲଂ ସ୍ଵୀଯଂ ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାଭିପୀଡିତମ୍
ଅଗ୍ନି, ଜଳାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା; ନିଜ ସେନା, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବେ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଲା ।
କଂପିତାଃ ଶୀତତୋଯେନ ସୀତ୍କୁର୍ଵଂତି ଚ ଵୈରିଣଃ । କରକାଵୃଷ୍ଟିଭିଃ କ୍ଷିପ୍ତା ଵାଯୁନା ଚ ପ୍ରପୀଡିତାଃ
ଶୀତଳ ପାଣିରେ ଶତ୍ରୁମାନେ କମ୍ପି ଉଠି, ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଓଲା ବର୍ଷା ଓ ବାତାସରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ ।
ତଦା ସ୍ଵବଲମାଲୋକ୍ଯ ତୋଯପୂରେଣ ପୀଡିତମ୍ । କଂପିତଂ କ୍ଷୁଭିତଂ ନଷ୍ଟଂ ଵାରୁଣେନ ଵିନିର୍ହୃତମ୍
ତାପରେ ନିଜ ସେନାକୁ ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ରର ଜଳପ୍ରବାହରେ ଦୁଃଖିତ, କମ୍ପିତ, ଅସ୍ଥିର ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ସେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।
ତଦାତିକୋପତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁଷ୍କଲୋ ଭରତାତ୍ମଜଃ । ଵାଯଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଂ ସମାଧତ୍ତ ଧନୁଷ୍ଯେକଂ ମହାଶରମ୍
ତାପରେ ଭାରତଙ୍କ ପୁଅ ପୁଷ୍କଳ, ଅତି କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଧନୁଷରେ ବଡ଼ ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ ।
ତତୋ ଵାଯୁର୍ମହାନାସୀଦ୍ଵାଯଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରପ୍ରଚୋଦିତଃ । ନାଶଯାମାସ ଵେଗେନ ଘନାନୀକମୁପସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ବାୟୁ ଶକ୍ତିର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ଏକ ବଡ଼ ପବନ ଉଠିଲା, ଯାହା ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ମେଘମାନଙ୍କୁ ଛିଟିଯାଇଦେଲା।
ଵାଯୁନା ସ୍ଫାଲିତା ନାଗାଃ ପରସ୍ପରସମାହତାଃ । ଅଶ୍ଵାଶ୍ଚ ସଂହତାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସ୍ଵସ୍ଵାରୋହସମନ୍ଵିତାଃ
ସେଇ ବାୟୁରେ ହାତୀମାନେ ଏକାଉପରେ ଏକ ଟକରାଇଗଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ନରାଃ ପ୍ରଭଂଜନୋଦ୍ଧୂତା ମୁକ୍ତକେଶା ନିରୋଜସଃ । ପତଂତୋଽତ୍ର ସମୀକ୍ଷ୍ଯଂତେ ଵେତାଲା ଇଵ ଭୂଗତାଃ
ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବାୟୁରେ ଲୋକମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଚୁଲି ଖୋଲା ଓ ଦେହ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ମାଟିରୁ ବାହାରୁଥିବା ପିଶାଚମାନେ ପରି ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵାଯୁନା ସ୍ଵବଲଂ ସର୍ଵଂ ପରିଭୂତଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ସଃ । ରାଜପୁତ୍ରଃ ପର୍ଵତାସ୍ତ୍ରଂ ଧନୁଷ୍ଯେଵଂ ସମାଦଧେ
ସେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସେନା ଅସାହାୟ ହେବାକୁ ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ପର୍ବତାସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ।
ତଦା ତୁ ପର୍ଵତାଃ ପେତୁର୍ମସ୍ତକୋପରି ଯୁଧ୍ଯତାମ୍ । ଵାଯୁଃ ସଂଚ୍ଛାଦିତସ୍ତୈସ୍ତୁ ନ ପ୍ରଚକ୍ରାମ କୁତ୍ରଚିତ୍
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପର୍ବତମାନେ ପଡ଼ିଲା; ସେହି ପର୍ବତମାନେ ବାୟୁକୁ ଢାକିଦେଲେ, ଫଳରେ ବାୟୁ କୌଣସିଠିରେ ଚଳିପାରିଲା ନାହିଁ।
ପୁଷ୍କଲୋ ଵଜ୍ରସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ସମାଧତ୍ତ ଶରାସନେ । ଵଜ୍ରେଣ କୃତ୍ତାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଜାତାଶ୍ଚ ତିଲଶଃ କ୍ଷଣାତ୍
ପୁଷ୍କଳ ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ବଜ୍ର ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ; ସେହି ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ମାତ୍ର କ୍ଷଣେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ।
ଵଜ୍ରଂ ନଗାନ୍ରଜଃ ଶେଷାନ୍କୃତ୍ଵା ବାଣାଭିମଂତ୍ରିତମ୍ । ରାଜପୁତ୍ରୋରସି ପ୍ରୋଚ୍ଚୈଃ ପପାତ ସ୍ଵନଵଦ୍ଭୃଶମ୍
ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ପର୍ବତମାନେକୁ ଧୂଳି କରି, ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ସହିତ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
ସତ୍ଵାକୁଲିତଚେତସ୍କୋ ହୃଦି ଵିଦ୍ଧଃ କ୍ଷତୋ ଭୃଶମ୍ । ଵିଵ୍ଯଥେ ବଲଵାନ୍ଵୀରଃ କଶ୍ମଲଂ ପରମାପ ସଃ
ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଆଘାତ ଲାଗି, ଶରୀର ଭଳି ଆହତ ହେଲେ; ସେ ଶୂରବୀର ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗ କରି, ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ତଂ ଵୈ କଶ୍ମଲିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାରଥିର୍ନଯକୋଵିଦଃ । ଅପୋଵାହ ରଣାତ୍ତସ୍ମାତ୍କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ନରେଂଦ୍ରଜମ୍
ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅଚେତନ ଦେଖି, ଚତୁର ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ।
ତତୋ ଯୋଧା ରାଜସୂନୋଃ ପ୍ରଣଷ୍ଟାଃ ପ୍ରପଲାଯିତାଃ । ଗତ୍ଵା ପୁରୀଂ ସମାଚଖ୍ଯୁଃ କଶ୍ମଲସ୍ଥଂ ନୃପାତ୍ମଜମ୍
ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସେନାମାନେ ହାରି ଭାଗିଗଲେ; ସେମାନେ ସହରକୁ ଯାଇ, ରାଜପୁତ୍ର ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ବୋଲି ଖବର ଦେଲେ।
ପୁଷ୍କଲୋ ଜଯମାପ୍ଯୈଵଂ ରଣମୂର୍ଧନି ଧର୍ମଵିତ୍ । ନ ପ୍ରହର୍ତୁଂ ପୁନଃ ଶକ୍ତୋ ରଘୁନାଥଵଚଃ ସ୍ମରନ୍
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧର ଶିଖରରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ପୁଷ୍କଳ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଆଦେଶ ମନେପକାଇ, ପୁନି ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଦୁଂଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୋ ଜଯଶବ୍ଦୋ ମହାନଭୂତ୍ । ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଵାଚଶ୍ଚ ପ୍ରାଵର୍ତଂତ ମନୋହରାଃ
ତାପରେ ଢୋଲ ଓଡ଼ିଲା ଏବଂ ବଡ଼ ଜୟଧ୍ୱନି ହେଲା; ଲୋକମାନେ 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ହର୍ଷଂ ପ୍ରାପ ସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଜଯିନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁଷ୍କଲମ୍ । ପ୍ରଶଶଂସ ସୁମତ୍ଯାଦି ମଂତ୍ରିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ
ଶତୃଘ୍ନ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ଦେଖି ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରିଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ସୁମତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭଟାନ୍ନିଜାନ୍ନୃପୋ ରୁଧିରୌଘେଣ ପରିପ୍ଲୁତାଂଗକାନ୍ । ସୁଖମାପ ନ ଵୈ ଶୁଶୋଚ ତାନ୍ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ସୁତସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଶେଷ କହିଛନ୍ତି: ତାପରେ ରାଜା ନିଜ ସେନାମାନେ ରକ୍ତର ଧାରାରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହ ଦେଖି, କିଛି ଦୁଃଖ ଭାବିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସେ ପୁଅଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।