ଉଵାଚ ପୁଷ୍କଲସ୍ତଂ ଵୈ ରାଜପୁତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍ । ରାଜପୁତ୍ର ଦମନକ ମାଂ ଜାନୀହି ସମାଗତମ୍
ପୁଷ୍କଳ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରାଜପୁତ୍ର ଦମନକ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣ।'
ସ ପ୍ରତିଜ୍ଞଂ ତୁ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଭରତାତ୍ମଜମୁଦ୍ଭଟମ୍ । ପୁଷ୍କଲେନ ସ୍ଵନାମ୍ନା ଚ ଲକ୍ଷିତଂ ଵିଦ୍ଧିସତ୍ତମ
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି, ଭରତଙ୍କ ପୁଅ, ପୁଷ୍କଳ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଜାଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରଘୁନାଥପଦାଂଭୋଜ ନିତ୍ଯସେଵାମଧୁଵ୍ରତମ୍ । ତ୍ଵାଂ ଜେଷ୍ଯେ ଶସ୍ତ୍ରସଂଘେନସଜ୍ଜୀଭଵ ମହାମତେ
ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ସେବାରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ନିତ୍ୟ ଲାଗିଥିବା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜିତିବି; ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଦମନଃ ପରଵୀରହା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହସନ୍ଵାଗ୍ମୀ ନିର୍ଭଯୋଦ୍ଦୃଷ୍ଟଵିକ୍ରମଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁବିର ନାଶକ ଦମନକ ହସି, ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଚତୁର୍ ଭାଷଣ କଲେ।
ସୁବାହୁପୁତ୍ରଂ ଦମନଂ ପିତୃଭକ୍ତି ହୃତାଘକମ୍ । ଵିଦ୍ଧି ମାମଶ୍ଵନେତାରଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହୀପତେଃ
ମୋତେ ସୁବାହୁଙ୍କ ପୁଅ ଦମନକ ବୋଲି ଜାଣ; ମୋର ପିତାଭକ୍ତି ମୋର ପାପ ଦୂର କରିଛି, ମୁଁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାଜାଙ୍କ ରଥଚାଳକ।
ଜଯୋ ଦୈଵଵିସୃଷ୍ଟୋଽଯଂ ଯସ୍ଯ ଚାଲଂକରିଷ୍ଯତି । ସ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନିରୀକ୍ଷସ୍ଵ ବଲଂ ମେ ରଣମୂର୍ଧନି
ଜୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଏ, ଯାହାକୁ ଏହି ଶୋଭା ମିଳେ, ସେଇ ପାଏ; ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଶକ୍ତି ଦେଖ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଶରଂ ଚାପଂ ଵିଧାଯାକର୍ଣପୂରିତମ୍ । ମୁମୋଚ ବାଣାନ୍ନିଶିତାନ୍ଵୈରିପ୍ରାଣାପହାରିଣଃ
ଏହିପରି କହି, ସେ ଧନୁଷରେ ତୀର ଲଗାଇ, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇଯିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ବାଣାସ୍ତ୍ଵାଵିଲୀଭୂତାଶ୍ଛାଦଯାମାସୁରଂବରମ୍ । ସୂର୍ଯଭାନୁପ୍ରଭା ଯତ୍ର ବାଣଚ୍ଛାଯାନିଵାରିତା
ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଏକଠି ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ବାଣର ଛାୟାରେ ଅବରୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଗଜାନାଂ କଟଭିତ୍ତ୍ଯୋଘେ ଲଗ୍ନା ସାଯକସଂତତିଃ । ଅଲଂକରୋତି ଧାତୂନାଂ ରାଗା ଇଵ ଵିଚିତ୍ରିତାଃ
ହାତୀମାନଙ୍କର ପାଶ୍ୱ ଉପରେ ଲାଗିଥିବା ତୀରମାଳା, ଧାତୁମାନଙ୍କୁ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ପରି, ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି ।
ପତିତାସ୍ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେ ନରା ଵାହା ଗଜା ରଥାଃ । ଶରଵ୍ରାତେନ ନୃପତେଃ ସୁତେନ ପରିତାଡିତାଃ
ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ତୀରବର୍ଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟ, ଯାନ, ହାତୀ ଓ ରଥମାନେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ।
ତଦ୍ଵିକ୍ରାଂତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ପୁଷ୍କଲଃ ପରଵୀରହା । ଶରାଣାଂ ଛାଯଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ରଣମଂଡଲମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ସେ ଦୃଢ଼ ପ୍ରବେଶ ଓ ତୀରମାଳାର ଛାୟାରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁବିର ନାଶକ ପୁଷ୍କଳ ଚାଲି ଚାଲି ଦେଖିଲେ ।
ଶରାସନେ ସମାଧତ୍ତ ବାଣଂ ଵହ୍ନ୍ଯଭିମଂତ୍ରିତମ୍ । ଆଚମ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧିଵନ୍ମୋଚଯାମାସ ସାଯକମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ଅଗ୍ନିଶକ୍ତି ଭରା ତୀର ଧରିଲେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପାଣି ଛୁଇଁ, ଠିକ୍ ଭାବେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ ।
ତତୋଽଗ୍ନିପ୍ରାଦୁରଭଵତ୍ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମମୂର୍ଧନି । ଜ୍ଵାଲାଭିର୍ଵିଲିହନ୍ଵ୍ଯୋମ ପ୍ରଲଯାଗ୍ନିରିଵୋତ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲା, ତାହାର ଶିଖା ଆକାଶକୁ ଚୁମିଲା, ବିନାଶର ଅଗ୍ନି ପରି ଉଠିଲା ।
ତତୋଽସ୍ଯ ସୈନ୍ଯଂ ନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ତ୍ରାସଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରଣାଂଗଣେ । ପଲାଯନପରଂ ଜାତଂ ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାଭିପୀଡିତମ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କ ସେନା ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲା, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଭୟରେ ଅକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲା ।
ଛତ୍ରାଣି ତୁ ପ୍ରଦଗ୍ଧାନି ଚଂଦ୍ରାକାରାଣି ଧନ୍ଵିନାମ୍ । ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଜାତରୂପାଭ କାଂତିଧାରୀଣି ତତ୍ର ହ
ସେଠାରେ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଛତାମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ସୁନାର ଆଭାରେ ଚମକୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ହଯା ଦଗ୍ଧାଃ ପଲାଯଂତେ କେସରେଷୁ ଚ ଵୈରିଣାମ୍ । ରଥା ଅପି ଗତା ଦାହଂ ସୁକୂବରସମନ୍ଵିତାଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଆଗିଁ ଲାଗିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଳାଇଲେ; ରଥମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯୋକ୍ ଅଖୁଣା ରହି, ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲେ ।
ମଣିମାଣିକ୍ଯରତ୍ନାନି ଵହଂତଃ କରଭାସ୍ତତଃ । ପଲାଯଂତେ ଦହନଭୂ ଜ୍ଵାଲାମାଲାଭିପୀଡିତାଃ
ମଣି ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଉଠାଇଥିବା ଉଠମାନେ ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପଳାଇଗଲେ ।
କୁତ୍ରଚିଦ୍ଦଂତିନୋ ନଷ୍ଟାଃ କୁତ୍ରଚିଦ୍ଧଯସାଦିନଃ । କୁତ୍ରଚିତ୍ପତ୍ତଯୋ ନଷ୍ଟା ଵହ୍ନିଦଗ୍ଧକଲେଵରାଃ
କେଉଁଠି ହାତୀମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କେଉଁଠି ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ, ଅନ୍ୟଠି ପଦାତିମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ।
ଶରାଃ ସର୍ଵେ ନୃପସୁତପ୍ରମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଲଯଂ ଗତାଃ । ଆଶୁଶୁକ୍ଷଣିକୀଲାଭିର୍ଭସ୍ମୀଭୂତାଃ ସମଂତତଃ
ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଛାଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ତୀର ଦ୍ରୁତ ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତଂଶେ ଭସ୍ମ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲା ।
ତଦା ସ୍ଵସୈନ୍ଯେ ଦଗ୍ଧେ ଚ ଦମନୋ ରୋଷପୂରିତଃ । ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ତଚ୍ଛାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ଵାରୁଣାସ୍ତ୍ରମଥା ଦଦେ
ତେବେ ନିଜ ସେନା ଦହିଯିବାରୁ, ଦମନ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ ।
ଵାରୁଣଂ ଵହ୍ନିଶାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ମୁକ୍ତଂ ତେନ ମହୀଭୃତା । ଆପ୍ଲାଵଯଦ୍ବଲଂ ତସ୍ଯ ରଥଵାଜିସମାକୁଲମ୍
ମହାରାଜା ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହା ତାଙ୍କ ସେନା, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ଭରିଥିବା, ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଡୁବାଇଦେଲା ।
ରଥା ଵିପ୍ଲାଵିତାସ୍ତୋଯେ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ପରିପଂଥିନାମ୍ । ଗଜାଶ୍ଚାପି ପରିପ୍ଲୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵୀଯାଃ ଶାଂତିମୁପାଗତାଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ରଥମାନେ ଜଳରେ ଭସିଯାଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ନିଜ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଡୁବି ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ।
ଵହ୍ନିଶ୍ଚ ଶାଂତିମଗମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ତ୍ର ପରିମୋଚିତଃ । ଶାଂତିମାପ ବଲଂ ସ୍ଵୀଯଂ ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାଭିପୀଡିତମ୍
ଅଗ୍ନି, ଜଳାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା; ନିଜ ସେନା, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବେ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଲା ।
କଂପିତାଃ ଶୀତତୋଯେନ ସୀତ୍କୁର୍ଵଂତି ଚ ଵୈରିଣଃ । କରକାଵୃଷ୍ଟିଭିଃ କ୍ଷିପ୍ତା ଵାଯୁନା ଚ ପ୍ରପୀଡିତାଃ
ଶୀତଳ ପାଣିରେ ଶତ୍ରୁମାନେ କମ୍ପି ଉଠି, ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଓଲା ବର୍ଷା ଓ ବାତାସରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ ।
ତଦା ସ୍ଵବଲମାଲୋକ୍ଯ ତୋଯପୂରେଣ ପୀଡିତମ୍ । କଂପିତଂ କ୍ଷୁଭିତଂ ନଷ୍ଟଂ ଵାରୁଣେନ ଵିନିର୍ହୃତମ୍
ତାପରେ ନିଜ ସେନାକୁ ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ରର ଜଳପ୍ରବାହରେ ଦୁଃଖିତ, କମ୍ପିତ, ଅସ୍ଥିର ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ସେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।
ତଦାତିକୋପତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁଷ୍କଲୋ ଭରତାତ୍ମଜଃ । ଵାଯଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଂ ସମାଧତ୍ତ ଧନୁଷ୍ଯେକଂ ମହାଶରମ୍
ତାପରେ ଭାରତଙ୍କ ପୁଅ ପୁଷ୍କଳ, ଅତି କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଧନୁଷରେ ବଡ଼ ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ ।
ତତୋ ଵାଯୁର୍ମହାନାସୀଦ୍ଵାଯଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରପ୍ରଚୋଦିତଃ । ନାଶଯାମାସ ଵେଗେନ ଘନାନୀକମୁପସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ବାୟୁ ଶକ୍ତିର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ଏକ ବଡ଼ ପବନ ଉଠିଲା, ଯାହା ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ମେଘମାନଙ୍କୁ ଛିଟିଯାଇଦେଲା।
ଵାଯୁନା ସ୍ଫାଲିତା ନାଗାଃ ପରସ୍ପରସମାହତାଃ । ଅଶ୍ଵାଶ୍ଚ ସଂହତାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସ୍ଵସ୍ଵାରୋହସମନ୍ଵିତାଃ
ସେଇ ବାୟୁରେ ହାତୀମାନେ ଏକାଉପରେ ଏକ ଟକରାଇଗଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ନରାଃ ପ୍ରଭଂଜନୋଦ୍ଧୂତା ମୁକ୍ତକେଶା ନିରୋଜସଃ । ପତଂତୋଽତ୍ର ସମୀକ୍ଷ୍ଯଂତେ ଵେତାଲା ଇଵ ଭୂଗତାଃ
ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବାୟୁରେ ଲୋକମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଚୁଲି ଖୋଲା ଓ ଦେହ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ମାଟିରୁ ବାହାରୁଥିବା ପିଶାଚମାନେ ପରି ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵାଯୁନା ସ୍ଵବଲଂ ସର୍ଵଂ ପରିଭୂତଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ସଃ । ରାଜପୁତ୍ରଃ ପର୍ଵତାସ୍ତ୍ରଂ ଧନୁଷ୍ଯେଵଂ ସମାଦଧେ
ସେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସେନା ଅସାହାୟ ହେବାକୁ ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ପର୍ବତାସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ।