ସ୍ଵାମିନ୍କ୍ଵାଯଂ ଦମନକଃ କ୍ଵ ତେଽପରିମିତଂ ବଲମ୍ । ଜେଷ୍ଯେଽହଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତାପେନ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯେଷ ମହାମତେ
ସ୍ୱାମୀ, ଏହି ଦମନକ କେଉଁଠି? ଆପଣଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତି କେଉଁଠି? ଆପଣଙ୍କର ମହିମାରେ ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ମୁଁ ତାକୁ ଜିତିବି; ମୁଁ ଏବେ ଯାଉଛି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାଶୟ।
ସେଵକେ ମଯି ଯୁଦ୍ଧାଯ ସ୍ଥିତେ କୈର୍ନୀଯତେ ହଯଃ । ରଘୁନାଥପ୍ରତାପୋଽଯଂ ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି
ମୁଁ, ଆପଣଙ୍କର ସେବକ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କିଏ ଘୋଡ଼ା ନେବାକୁ ଦରକାର? ରଘୁନାଥଙ୍କର ମହିମା ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ କରିଦେବ।
ସ୍ଵାମିଞ୍ଛୃଣୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ମେ ତଵ ମୋଦପ୍ରଦାଯିନୀମ୍ । ଵିଜେଷ୍ଯେ ଦମନଂ ଯୁଦ୍ଧେ ରଣକର୍ମଵିଚକ୍ଷଣମ୍
ସ୍ୱାମୀ, ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବ: ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁ ଦମନକ ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମୁଁ ସେଠି ତାକୁ ଜିତିବି।
ରାମଚଂଦ୍ରପଦାଂଭୋଜମଧ୍ଵାସ୍ଵାଦଵିଯୋଗିନାମ୍ । ଯଦଘଂ ତୁ ଭଵେତ୍ତନ୍ମେ ଦମନଂ ନ ଜଯେଯଦି
ଯଦି ମୁଁ ଦମନକଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବିନାହିଁ, ତେବେ ଯେଉଁ ପାପ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ମଧୁ ଆସ୍ୱାଦନରୁ ବଞ୍ଚିତ ଲୋକଙ୍କୁ ହୁଏ, ସେଇ ପାପ ମୋ ପରେ ପଡ଼ୁ।
ପୁତ୍ରୋ ଯୋ ମାତୃପାଦାନ୍ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ ମତ୍ଵା ତଯା ସହ । ଵିରୁଦ୍ଧ୍ଯେତ୍ତତ୍ତମୋ ମହ୍ଯଂ ନ ଜଯେଦମନଂ ଯଦି
ଯଦି ମୁଁ ଦମନକଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବିନାହିଁ, ତେବେ ଯେଉଁ ପୁଅ ଜଣେ ନିଜ ମାଆଙ୍କର ପାଦକୁ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଭାବି, ତାଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ସେଉଁଠି ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ଅଛି, ସେଇ ଅନ୍ଧକାର ମୋ ପରେ ପଡ଼ୁ।
ଅଦ୍ଯ ମଦ୍ବାଣନିର୍ଭିନ୍ନ ମହୋରସ୍କୋ ନୃପାଂଗଜଃ । ଅଲଂକରୋତୁ ପ୍ରଧନେ ଭୂତଲଂ ଶଯନେନ ହି
ଆଜି ମୋର ବାଣରେ ବଡ଼ ଛାତି ଭେଦି ରାଜପୁତ୍ର ଭୂମିରେ ଶୋଇ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଶୋଭା ଦେଉ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାମାକର୍ଣ୍ଯ ପୁଷ୍କଲସ୍ଯ ରଘୂଦ୍ଵହଃ । ଜହର୍ଷ ଚିତ୍ତେ ତେଜସ୍ଵୀ ନିଦିଦେଶ ରଣଂ ପ୍ରତି
ଶେଷ କହିଛନ୍ତି: ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ ମହାପୁରୁଷ ମନରେ ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଆଜ୍ଞପ୍ତୋଽସୌ ଯଯୌ ସୈନ୍ଯୈର୍ବହୁଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଦମନୋ ରାଜପୁତ୍ରଃ ଶୂରକୁଲୋଦ୍ଭଵଃ
ଆଦେଶ ପାଇ, ସେ ବହୁ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଯେଉଁଠି ଦମନକ, ଶୂରବଂଶର ରାଜପୁତ୍ର, ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ।
ଦମନୋଽପି ତମାଜ୍ଞାଯ ହ୍ଯାଗତଂ ରଣମଂଡଲେ । ପ୍ରତ୍ଯୁଜ୍ଜଗାମ ଵୀରାଗ୍ର୍ଯଃ ସ୍ଵସୈନ୍ଯପରିଵାରିତଃ
ଦମନକ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଆସିବାର ଖବର ଶୁଣି, ନିଜ ସେନା ସହିତ, ଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବା, ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତୌ ସଂମିଲିତୌ ରଥସ୍ଥୌ ରଥଶୋଭିନୌ । ସମରେ ଶକ୍ରଦୈତ୍ଯୌ କିଂ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥଂ ରଣମାଗତୌ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ରଥରେ ଦଢ଼ି ମିଶିଗଲେ, ରଥରେ ଶୋଭିତ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକଠି ହୁଅନ୍ତି।
ଉଵାଚ ପୁଷ୍କଲସ୍ତଂ ଵୈ ରାଜପୁତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍ । ରାଜପୁତ୍ର ଦମନକ ମାଂ ଜାନୀହି ସମାଗତମ୍
ପୁଷ୍କଳ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରାଜପୁତ୍ର ଦମନକ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣ।'
ସ ପ୍ରତିଜ୍ଞଂ ତୁ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଭରତାତ୍ମଜମୁଦ୍ଭଟମ୍ । ପୁଷ୍କଲେନ ସ୍ଵନାମ୍ନା ଚ ଲକ୍ଷିତଂ ଵିଦ୍ଧିସତ୍ତମ
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି, ଭରତଙ୍କ ପୁଅ, ପୁଷ୍କଳ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଜାଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରଘୁନାଥପଦାଂଭୋଜ ନିତ୍ଯସେଵାମଧୁଵ୍ରତମ୍ । ତ୍ଵାଂ ଜେଷ୍ଯେ ଶସ୍ତ୍ରସଂଘେନସଜ୍ଜୀଭଵ ମହାମତେ
ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ସେବାରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ନିତ୍ୟ ଲାଗିଥିବା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜିତିବି; ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଦମନଃ ପରଵୀରହା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହସନ୍ଵାଗ୍ମୀ ନିର୍ଭଯୋଦ୍ଦୃଷ୍ଟଵିକ୍ରମଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁବିର ନାଶକ ଦମନକ ହସି, ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଚତୁର୍ ଭାଷଣ କଲେ।
ସୁବାହୁପୁତ୍ରଂ ଦମନଂ ପିତୃଭକ୍ତି ହୃତାଘକମ୍ । ଵିଦ୍ଧି ମାମଶ୍ଵନେତାରଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହୀପତେଃ
ମୋତେ ସୁବାହୁଙ୍କ ପୁଅ ଦମନକ ବୋଲି ଜାଣ; ମୋର ପିତାଭକ୍ତି ମୋର ପାପ ଦୂର କରିଛି, ମୁଁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାଜାଙ୍କ ରଥଚାଳକ।
ଜଯୋ ଦୈଵଵିସୃଷ୍ଟୋଽଯଂ ଯସ୍ଯ ଚାଲଂକରିଷ୍ଯତି । ସ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନିରୀକ୍ଷସ୍ଵ ବଲଂ ମେ ରଣମୂର୍ଧନି
ଜୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଏ, ଯାହାକୁ ଏହି ଶୋଭା ମିଳେ, ସେଇ ପାଏ; ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଶକ୍ତି ଦେଖ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଶରଂ ଚାପଂ ଵିଧାଯାକର୍ଣପୂରିତମ୍ । ମୁମୋଚ ବାଣାନ୍ନିଶିତାନ୍ଵୈରିପ୍ରାଣାପହାରିଣଃ
ଏହିପରି କହି, ସେ ଧନୁଷରେ ତୀର ଲଗାଇ, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇଯିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ବାଣାସ୍ତ୍ଵାଵିଲୀଭୂତାଶ୍ଛାଦଯାମାସୁରଂବରମ୍ । ସୂର୍ଯଭାନୁପ୍ରଭା ଯତ୍ର ବାଣଚ୍ଛାଯାନିଵାରିତା
ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଏକଠି ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ବାଣର ଛାୟାରେ ଅବରୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଗଜାନାଂ କଟଭିତ୍ତ୍ଯୋଘେ ଲଗ୍ନା ସାଯକସଂତତିଃ । ଅଲଂକରୋତି ଧାତୂନାଂ ରାଗା ଇଵ ଵିଚିତ୍ରିତାଃ
ହାତୀମାନଙ୍କର ପାଶ୍ୱ ଉପରେ ଲାଗିଥିବା ତୀରମାଳା, ଧାତୁମାନଙ୍କୁ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ପରି, ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି ।
ପତିତାସ୍ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେ ନରା ଵାହା ଗଜା ରଥାଃ । ଶରଵ୍ରାତେନ ନୃପତେଃ ସୁତେନ ପରିତାଡିତାଃ
ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ତୀରବର୍ଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟ, ଯାନ, ହାତୀ ଓ ରଥମାନେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ।
ତଦ୍ଵିକ୍ରାଂତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ପୁଷ୍କଲଃ ପରଵୀରହା । ଶରାଣାଂ ଛାଯଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ରଣମଂଡଲମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ସେ ଦୃଢ଼ ପ୍ରବେଶ ଓ ତୀରମାଳାର ଛାୟାରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁବିର ନାଶକ ପୁଷ୍କଳ ଚାଲି ଚାଲି ଦେଖିଲେ ।
ଶରାସନେ ସମାଧତ୍ତ ବାଣଂ ଵହ୍ନ୍ଯଭିମଂତ୍ରିତମ୍ । ଆଚମ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧିଵନ୍ମୋଚଯାମାସ ସାଯକମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ଅଗ୍ନିଶକ୍ତି ଭରା ତୀର ଧରିଲେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପାଣି ଛୁଇଁ, ଠିକ୍ ଭାବେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ ।
ତତୋଽଗ୍ନିପ୍ରାଦୁରଭଵତ୍ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମମୂର୍ଧନି । ଜ୍ଵାଲାଭିର୍ଵିଲିହନ୍ଵ୍ଯୋମ ପ୍ରଲଯାଗ୍ନିରିଵୋତ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲା, ତାହାର ଶିଖା ଆକାଶକୁ ଚୁମିଲା, ବିନାଶର ଅଗ୍ନି ପରି ଉଠିଲା ।
ତତୋଽସ୍ଯ ସୈନ୍ଯଂ ନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ତ୍ରାସଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରଣାଂଗଣେ । ପଲାଯନପରଂ ଜାତଂ ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାଭିପୀଡିତମ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କ ସେନା ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲା, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଭୟରେ ଅକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲା ।
ଛତ୍ରାଣି ତୁ ପ୍ରଦଗ୍ଧାନି ଚଂଦ୍ରାକାରାଣି ଧନ୍ଵିନାମ୍ । ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଜାତରୂପାଭ କାଂତିଧାରୀଣି ତତ୍ର ହ
ସେଠାରେ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଛତାମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ସୁନାର ଆଭାରେ ଚମକୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ହଯା ଦଗ୍ଧାଃ ପଲାଯଂତେ କେସରେଷୁ ଚ ଵୈରିଣାମ୍ । ରଥା ଅପି ଗତା ଦାହଂ ସୁକୂବରସମନ୍ଵିତାଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଆଗିଁ ଲାଗିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଳାଇଲେ; ରଥମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯୋକ୍ ଅଖୁଣା ରହି, ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲେ ।
ମଣିମାଣିକ୍ଯରତ୍ନାନି ଵହଂତଃ କରଭାସ୍ତତଃ । ପଲାଯଂତେ ଦହନଭୂ ଜ୍ଵାଲାମାଲାଭିପୀଡିତାଃ
ମଣି ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଉଠାଇଥିବା ଉଠମାନେ ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପଳାଇଗଲେ ।
କୁତ୍ରଚିଦ୍ଦଂତିନୋ ନଷ୍ଟାଃ କୁତ୍ରଚିଦ୍ଧଯସାଦିନଃ । କୁତ୍ରଚିତ୍ପତ୍ତଯୋ ନଷ୍ଟା ଵହ୍ନିଦଗ୍ଧକଲେଵରାଃ
କେଉଁଠି ହାତୀମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କେଉଁଠି ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ, ଅନ୍ୟଠି ପଦାତିମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ।
ଶରାଃ ସର୍ଵେ ନୃପସୁତପ୍ରମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଲଯଂ ଗତାଃ । ଆଶୁଶୁକ୍ଷଣିକୀଲାଭିର୍ଭସ୍ମୀଭୂତାଃ ସମଂତତଃ
ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଛାଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ତୀର ଦ୍ରୁତ ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତଂଶେ ଭସ୍ମ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲା ।
ତଦା ସ୍ଵସୈନ୍ଯେ ଦଗ୍ଧେ ଚ ଦମନୋ ରୋଷପୂରିତଃ । ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ତଚ୍ଛାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ଵାରୁଣାସ୍ତ୍ରମଥା ଦଦେ
ତେବେ ନିଜ ସେନା ଦହିଯିବାରୁ, ଦମନ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ ।