ଚତୁର୍ଭିସ୍ତିଲଶଃ କୃତ୍ତୋ ରଥଶ୍ଚକ୍ରସମନ୍ଵିତଃ । ଏକେନ ହୃଦି ଵିଵ୍ଯାଧ ବାଣେନୈକେନ ସାରଥିମ୍
ଅଉ ଚାରିଟି ତୀରରେ ସେ ଚକ୍ରସହିତ ରଥକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ବିଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ସାରଥିକୁ ଘାୟଲ କଲେ।
ଜଗର୍ଜ ଶଂଖମାପୂର୍ଯ ଶଂଖଶବ୍ଦସମନ୍ଵିତଃ । ତତ୍କର୍ମ ପୂଜଯାମାସ ସାଧୁ ଵୀର ମହାବଲ
ସେ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଗୁଞ୍ଜାଇଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଙ୍କୁ 'ବହୁତ ଭଲ କଲେ, ମହାବଳୀ' ବୋଲି ସମ୍ମାନ ଦିଆଗଲା।
ଇତି ଵିକ୍ରାଂତମାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯୋ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ । ଅନ୍ଯଂ ରଥଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ନୃପାତ୍ମଜମ୍
ଏହି ଶୂରତା ଦେଖି, ପ୍ରତିପକ୍ଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳବାନ ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥକୁ ଚଢ଼ି ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ଉଵାଚ ଵୀର ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମମ ଵିକ୍ରାଂତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଶୁ ମୁମୋଚୌଘାଞ୍ଛରାଣାଂ ଶିତପର୍ଵଣାମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ବୀର, ଏବେ ମୋ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୂରତା ଦେଖ!' ଏପରି କହି ତିନିଏ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରର ବର୍ଷା ଦ୍ରୁତ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଶରାଃ ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେ କୁଂଜରେଷୁ ହଯେଷୁ ଚ । ପରବ୍ରହ୍ମେଵ ସର୍ଵତ୍ର ଵ୍ଯାପ୍ତାଶ୍ଚାଂତରଗୋଚରାଃ
ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି ଥିଲା, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଯେପରି ଚେତନ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି ଅଛି।
ତଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ଶିତବାଣକୋଟିଭି -। ର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଵିଧାଯାଶୁ ଜଗର୍ଜ ଵିକ୍ରମୀ । ସଂହର୍ଷଯନ୍ସ୍ଵୀଯଗଣାନ୍ପରାନ୍ମହାନ୍ । କୁର୍ଵନ୍ହୃଦା ଶୂନ୍ଯତମାନ୍ଗତାସୁକାନ୍
ସେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅସଂଖ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଢାକିଦେଲେ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ନିଜ ସେନାକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ, ମନେ ହେଲା ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା।
ସ ରାଜପୁତ୍ରଃ ଶିତସାଯକଵ୍ରଜୈଃ । ସଂପୂର୍ଣମାତ୍ମାନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ରୋଷିତଃ । ଜଗ୍ରାହ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଦୁରଂତଵିକ୍ରମୋ । ଧନୁଶ୍ଚ ଧୁନ୍ଵନ୍ଭୁଜଦଂଡଯୋର୍ମହାନ୍
ସେ ରାଜପୁତ୍ର, ନିଜକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଅପାର ଶୂରତାରେ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଧନୁଷ ତାଣିଲେ।
ଚକର୍ତ ସର୍ଵାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ମହାବଲଃ । ରୋଷତାମ୍ରେକ୍ଷଣୋ ମୁଂଚଞ୍ଛରାନ୍ଵୈରିଵିଦାରିଣଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନର, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରକୁ କାଟିଦେଲେ, ରୋଷରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହେଲା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭେଦିଦେବା ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଚ୍ଛସ୍ତ୍ରଜାଲଂ ନିର୍ଧୂଯ ରାଜପୁତ୍ରୋ ଜଗାଦ ତମ୍ । କ୍ଷମସ୍ଵୈକଂ ପ୍ରହାରଂ ମେ ଯଦି ଶୂରୋସି ମାରିଷ
ସେ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷାକୁ ଅସ୍ବୀକାର କରି, ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ, 'ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରକୃତ ଶୂର, ମୋତେ ଗୋଟିଏ ଆଘାତ ଦେବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।'
ଯଦ୍ଯନେନ ଭଵଂତଂ ଵୈ ରଥାଚ୍ଚେତ୍ପାତଯାମି ନ । ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଶୃଣୁ ମେ ଵୀର ମମ ଗର୍ଵେଣ ନିର୍ମିତାମ୍
'ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ରଥରୁ ଫେଲାଇପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ଗର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ, ବୀର।'
ଵେଦଂ ନିଂଦଂତି ଯେ ମତ୍ତା ହେତୁଵାଦଵିଚକ୍ଷଣାଃ । ତେଷାଂ ପାପଂ ମମୈଵାସ୍ତୁ ନରକାର୍ଣଵମଜ୍ଜକମ୍
'ଯେମାନେ କେବଳ ତର୍କରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ମୋରେ ହେଉ, ଯାହା ନରକ ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବାଇଦେଉ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ବାଣମାସାଦ୍ଯ କୋଦଂଡେ କାଲସନ୍ନିଭମ୍ । ଜ୍ଵାଲାମାଲାକୁଲଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ନିଷଂଗାଦୁଦ୍ଧୃତଂ ଵରମ୍
ଏପରି କହି ସେ ଧନୁଷରେ ଏକ ତୀର ଧରିଲେ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ, ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ତାଙ୍କର ତୁଣୀରୁ ଉତ୍ତମ ତୀର ଥିଲା।
ସ ମୁକ୍ତୋ ନୃପଵର୍ଯେଣ ହୃଦି ଲକ୍ଷ୍ଯୀକୃତଃ ଶରଃ । ଜଗାମ ତରସା ତଂ ଵୈ କାଲାନଲସମପ୍ରଭଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଏହି ଶର ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ବିନାଶ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜ ହୋଇ, ବେଗରେ ସେଠାକୁ ଗଲା।
ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ଶରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵପାତନସମୁଦ୍ଯତମ୍ । ବାଣାନ୍ଧନୁଷ୍ଯଥାଧତ୍ତ ଶରଚ୍ଛେଦାଯଵୈ ଶିତାନ୍
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରଟି ନିଜକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ତୟାର ଦେଖି, ସେ ତାହାକୁ କାଟିଦେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ଧାରାଳ ଶର ଧରିଲେ।
ସ ବାଣଃ ସର୍ଵବାଣାଂସ୍ତାଂଶ୍ଛିଂଦନ୍ମଧ୍ଯତ ଏଵ ହି । ଜଗାମ ଵୈ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯହୃଦଯଂ ଧୈର୍ଯସଂଯୁତମ୍
ସେ ଶରଟି ମଧ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ଶରକୁ କାଟିଦେଇ, ସିଧା ଶୂରବୀରଙ୍କ ଧୈର୍ୟ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟକୁ ଗଲା।
ସଂଲଗ୍ନୋ ହୃଦି ନାଲୀକଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ତଦଂତରମ୍ । ରାଜାକୃତପ୍ରହାରସ୍ତୁ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ
ହୃଦୟରେ ଘୁସିଯାଇଥିବା ଶରଟି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ରାଜାଙ୍କ ଆଘାତରେ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଚେତନାହୀନଂ ରଥୋପସ୍ଥାଦ୍ଗତଂ ଭୁଵି । ସାରଥିସ୍ତଂ ସମାଦାଯାପୋଵାହ ରଣମଂଡଲାତ୍
ସେ ଅଚେତନ ଓ ସ୍ମୃତିହୀନ ହୋଇ ରଥରୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ସାରଥି ସେଉଁଠାରୁ ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ।
ହାହାକାରୋମହାନାସୀଦ୍ବଲଂ ଭଗ୍ନଂ ଗତଂ ତତଃ । ଯତ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନନାମାସୌ ଵୀରକୋଟିପରୀଵୃତଃ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଆକ୍ରନ୍ଦ ହେଲା। ସେଠାରୁ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ପଳାଇଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ବୀରମାନେ ଘେରି ଥିବା ଶତୃଘ୍ନ ଦଢ଼ିଆ ଥିଲେ।
ରାଜାତ୍ମଜୋ ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଂ ଵିଜିତ୍ଯ ସଃ । ପ୍ରତୀକ୍ଷାଂ ତୁ ଚକାରାସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଚ ଭୂପତେଃ
ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଙ୍କୁ ହରାଇ, ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଭୂପତିଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତୁ କ୍ରୁଧାଵିଷ୍ଟୋ ଦଂତାନ୍ଦଂତୈର୍ଵିନିଷ୍ପିଷନ୍ । ହସ୍ତୌ ଧୁନ୍ଵଂଲ୍ଲେଲିହାନମଧରଂ ଜିହ୍ଵଯା ସକୃତ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଶତୃଘ୍ନ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଦାନ୍ତକୁ ଦାନ୍ତରେ ଚେପିଲେ, ହାତ ଉଠାଇ ତଳ ଓଠକୁ ଜିଭାରେ ଚାଟିଲେ।
ପୁନଃ ପୁନସ୍ତାନ୍ପପ୍ରଚ୍ଛ କେନାଶ୍ଵୋ ନୀଯତେ ମମ । ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ କେନ ଜିତଃ ସର୍ଵଶୂରଶିରୋମଣିଃ
ସେ ପୁନିପୁନି ପଚାରିଲେ, 'ମୋ ଘୋଡ଼ା କିଏ ନେଉଛି? ସମସ୍ତ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରକୁ କିଏ ହରାଇଲା?'
ସେଵକାସ୍ତେ ତଦା ପ୍ରୋଚୁର୍ଦମନୋନାମ ଶତ୍ରୁହନ୍ । ସୁବାହୁଜଃ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଂ ଜିତଵାନ୍ହଯମାହରତ୍
ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ଶତୃଘ୍ନ, ସୁବାହୁଙ୍କ ପୁଅ ଦମନ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରକୁ ହରାଇ ଘୋଡ଼ା ନେଇଯାଇଛି।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହଯଂ ନୀତଂ ଦମନେନ ସ୍ଵଵୈରିଣା । ଆଜଗାମ ସ ଵେଗେନ ଯତ୍ରାଭୂଦ୍ରଣମଂଡଲମ୍
ଏଭଳି ଶୁଣି ଯେ ଘୋଡ଼ା ତାଙ୍କ ଶତୃ ଦମନ ନେଇଯାଇଛି, ସେ ବେଗରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଗଜାନ୍ଦୀର୍ଣକପୋଲକାନ୍ । ପର୍ଵତାନିଵ ରକ୍ତୋଦେ ମଜ୍ଜମାନାନ୍ମଦୋଦ୍ଧତାନ୍
ସେଠାରେ ଶତୃଘ୍ନ ଦେଖିଲେ, ମଦରେ ମତ୍ତ ହାତୀମାନେ ଚେହେରା ଫାଟିଯାଇ, ରକ୍ତ ଜଳରେ ଡୁବୁଛନ୍ତି, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ହଯାସ୍ତତ୍ର ନିଜାରୋହକର୍ତୃଭିଃ ସହିତାଃ କ୍ଷତାଃ । ମୃତା ଵୀରେଣ ଦଦୃଶେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସୁକୋପିନା
ଘୋଡ଼ାମାନେ ତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ସହିତ ଆହତ ଓ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ, ଅତି କ୍ରୁଧିତ ଶତୃଘ୍ନ।
ନରାନ୍ରଥାନ୍ଗଜାନ୍ଭଗ୍ନାନ୍ଵୀକ୍ଷମାଣଃ ସ ଶତ୍ରୁହା । ଅତୀଵ ଚୁକ୍ରୁଧେ ଯଦ୍ଵତ୍ପ୍ରଲଯେ ପ୍ରଲଯାର୍ଣଵଃ
ମନୁଷ୍ୟ, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ବେଶି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ।
ପୁରତୋ ଦମନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ହଯନେତାରମୁଦ୍ଭଟମ୍ । ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯସ୍ଯ ଜେତାରଂ ତୃଣୀକୃତ୍ଯ ନିଜଂ ବଲମ୍
ସେଠାରେ ନିଜ ସେନାକୁ କିଛି ମାନ୍ୟ ନକରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଙ୍କୁ ହରାଇଥିବା ଘୋଡ଼ାର ନେତା, ଭୟଙ୍କର ଦମନକୁ ଶତୃଘ୍ନ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ।
ତଦା ରାଜା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଯୋଧାନ୍କୋପାକୁଲେକ୍ଷଣଃ । କୋଽସୌ ଦମନ ଜେତାଽତ୍ର ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଧାରକଃ
ତାପରେ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ କୁହିଲେ: 'ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଅଧିକାରୀ, ଏହି ଜୟୀ ଦମନ କିଏ?'
ଯୋ ଵୈ ରାଜସୁତଂ ଵୀରଂ ରଣକର୍ମଵିଶାରଦମ୍ । ଜେଷ୍ଯତ୍ଯସ୍ତ୍ରେଣ ନିର୍ଭୀତଃ ସଜ୍ଜୀଭୂତୋ ଭଵତ୍ଵଯମ୍
'ଯିଏ ନିର୍ଭୟ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରାଇପାରିବ, ସେ ଏହିପରି ହେଉ।'
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପୁଷ୍କଲଃ ପରଵୀରହା । ଦମନଂ ଜେତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତୋ ଜଗାଦ ଵଚନଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରୁଥିବା ପୁଷ୍କଳ, ଦମନଙ୍କୁ ହରାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଏହିପରି କହିଲେ: