ଇତ୍ଥମାକର୍ଣ୍ଯ ଦମନଃ ସ୍ମିତଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ । ଉଵାଚ ଚ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଂ ତୃଣୀକୁର୍ଵଂଶ୍ଚ ତଦ୍ବଲମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ମହାମନା ଦମନ ହସିଲେ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପକୁ ଅଳ୍ପ ମନେ କରି, ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇ କହିଲେ।
ଦମନ ଉଵାଚ। ମଯା ବଦ୍ଧୋ ବଲାଦଶ୍ଵୋ ନୀତଃ ସ୍ଵପୁଟଭେଦନମ୍ । ନାର୍ପଯିଷ୍ଯେଽଦ୍ଯ ସପ୍ରାଣଃ କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାବଲ
ଦମନ କହିଲେ: ମୁଁ ଶକ୍ତିବଳେ ଘୋଡ଼ାକୁ ବାନ୍ଧି ନିଜ ପଡ଼ିଆକୁ ନେଇଆସିଛି। ଏହାକୁ ଆଜି ଜୀବନ୍ତ ଫେରାଇବି ନାହିଁ—ବଳବାନ, ଯୁଦ୍ଧ କର।
ତ୍ଵଯା ଯଦୁକ୍ତଂ ବାଲସ୍ତ୍ଵଂ ଗତ୍ଵା କ୍ରୀଡନକଂ କୁରୁ । ତନ୍ମେ ପଶ୍ଯ ମହାରାଜ କ୍ରୀଡନଂ ରଣମୂର୍ଧନି
ତୁମେ ମୋତେ କହିଥିଲ, 'ତୁମେ ଶିଶୁ, ଯାଅ ଏବଂ ତୁମ ଖେଳନା ସହିତ ଖେଳ।' ଏବେ, ମହାରାଜ, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ମୋର ଖେଳ ଦେଖ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସଗୁଣଂ ଚାପଂ ଵିଧାଯ ସୁଭୁଜାଂ ଗଜଃ । ଶରାଣାଂ ଶତମାଧତ୍ତ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯସ୍ଯ ଵକ୍ଷସି
ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ହାତୀର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ତଣି, ପ୍ରତାପଶାଳୀର ଛାତି ଉପରେ ଶତ ଟି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ସଂଧାଯ ବାଣଶତକଂ ଶଂଖଂ ଦଧ୍ମୌ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ତେନ ଶଂଖନିନାଦେନ କାତରାଣାଂ ଭଯଂ ହ୍ଯଭୂତ୍
ଶତ ତୀର ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ସେ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ। ଏହି ଶଂଖର ଶବ୍ଦରେ ଭୟଭୀତମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତାଡଯାମାସ ହୃଦଯେ ବାଣାନାଂ ଶତକେନ ସଃ । ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ଲଘୁହସ୍ତଃ ସୁପର୍ଵଣଃ
ସେ ଶତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ତୀବ୍ର ହସ୍ତେ, ସେଇ ସୁନୀତି ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ।
ସ ବାଣଚ୍ଛେଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁପିତୋ ଵ୍ଯସୃଜଚ୍ଛରାନ୍ । କଂକପକ୍ଷାନ୍ଵିତାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଭଲ୍ଲାନ୍ରାଜାତ୍ମଜୋ ବଲୀ
ତାଙ୍କର ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କଙ୍କପକ୍ଷ ଲଗା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଆକାଶେ ଭୁଵି ମଧ୍ଯେ ଚ ବାଣା ଦଦୃଶିରେଽଞ୍ଚିତାଃ । ସ୍ଵନାମଚିହ୍ନିତାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରାପାତସୁଶୋଭିତାଃ
ଆକାଶରେ, ଭୂମିରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସ୍ୱନାମ ଲେଖା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରାରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଶରାସ୍ତଦ୍ବାହୁ ହୃଦଯେ ଲଗ୍ନା ଵହ୍ନିକଣାନ୍ବହୂନ୍ । ସୃଜଂତଃ କୁର୍ଵତେ ସୈନ୍ଯଦାହନଂ ତଦଭୂନ୍ମହତ୍
ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଓ ହୃଦୟରେ ଲାଗି, ଅନେକ ଅଗ୍ନିର ତିନ୍ତି ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେନା ଜଳି ଯାଉଥିଲା ଏବଂ ବଡ଼ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଥିଲା।
ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପ୍ରକୁପିତସ୍ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚ ବ୍ରୁଵନ୍ । ଶରେଣ ଦଶସଂଖ୍ଯେନ ତାଡଯାମାସ ମୂର୍ଧନି
ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, 'ଥା, ଥା' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଦଶଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତେ ବାଣା ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ ଲଲାଟେ ପରିନିଷ୍ଠିତାଃ । ଵିରାଜଂତେ ସ୍ମ ଚ ମୁନେ ଦଶଶାଖାସ୍ତରୋରିଵ
ସେ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଭଲଭାବେ ଲାଗିଗଲା, ମୁନି, ଏବଂ ଦଶଟି ଶାଖା ଥିବା ଗଛର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ତେନ ବାଣପ୍ରହାରେଣ ଵିଵ୍ଯଥେନ ମହାମନାଃ । ଯଷ୍ଟିକାପ୍ରହତୋ ଯଦ୍ଵତ୍କୁଂଜରଃ ସପ୍ତଵର୍ଷକଃ
ସେଇ ତୀର ଆଘାତରେ, ମହାମନା ବେଶ କଷ୍ଟ ପାଇଲେ, ଯେପରି ଏକ ସାତ ବର୍ଷର ହାତୀ ଲାଠିରେ ଆଘାତ ପାଇ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ।
ବାଣାନ୍ଧନୁଷି ସଂଧାଯ ମୁମୋଚ ତ୍ରିଶତାଞ୍ଛୁଭାନ୍ । ସୁଵର୍ଣପୁଂଖରଚିତାନ୍ମହାକାଲାନଲୋପମାନ୍
ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ସେ ତିନିଶେ ଶୁଭ୍ର ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଙ୍ଖ ଲଗା ଓ ବିନାଶ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା।
ତେ ବାଣାସ୍ତୁ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯ ଵକ୍ଷୋ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଗତା ହ୍ଯଧଃ । ଶୋଣିତାକ୍ତା ଯଥା ରାମଚଂଦ୍ର ଭକ୍ତି ପରାଙ୍ମୁଖାଃ
ସେ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତାପଶାଳୀଙ୍କ ଛାତିକୁ ଭେଦି ତଳକୁ ଯାଇପଡ଼ିଲା, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିଲା, ଯେପରି ଭକ୍ତମାନେ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପ୍ରକୁପିତଃ ଶରାନ୍ମୁଂଚନ୍ସହସ୍ରଶଃ । ଅକରୋଦ୍ଵିରଥଂ ସୂନୁଂ ସୁବାହୋସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍
ସେ ଶୂରବୀର, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହଜାର ହଜାର ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସୁବାହୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ରଥ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚ ତୁରୋ ଵାହାନ୍ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଧ୍ଵଜମଶାତଯତ୍ । ଏକେନ ସାରଥେଃ କାଯାଚ୍ଛିରୋ ମହ୍ଯାମପାତଯତ୍
ସେ ଚାରିଟି ତୀରରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ, ଦୁଇଟି ତୀରରେ ଧ୍ୱଜକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ସାରଥିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଦେହରୁ କାଟି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ।
ଚତୁର୍ଭିସ୍ତାଡଯାମାସ ତଂ ସୂନୁଂ ନୃପତେଃ ପୁନଃ । ତତ୍କ୍ଷଣାଚ୍ଚାପମେକେନ ଗୁଣଯୁକ୍ତଂ ତୁ ଚିଚ୍ଛିଦେ
ସେ ପୁଣି ଚାରିଟି ତୀରରେ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗୋଟିଏ ତୀର ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ ତାଙ୍କର ଧନୁଷର ତାନିକୁ କାଟିଦେଲେ।
ସୋଽନ୍ଯରଥଂ ସମାରୁହ୍ଯ ହଯରତ୍ନସୁଶୋଭିତମ୍ । ଧନୁଃ କରେ ସମାଦାଯ ସଜ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ
ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କଲେ, ଯାହା ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା। ମହାନ ମନୋଭାବରେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଧନୁଷ ନେଇ ସେଠାରେ ତୀର ଲଗାଇଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵିକ୍ରାଂତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପଶ୍ଯେଦାନୀଂ ପରାକ୍ରାଂତିଂ ଧନୁଷୋ ମମ ସଦ୍ଭଟ
ସେ ଶୂରବୀରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମର ଶୂରତା ଅଦ୍ଭୁତ। ଏବେ ମୋ ଧନୁଷର ପ୍ରଭାବ ଦେଖ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀର।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଦମନୋ ବାଣାନ୍ଦଶ ସମାଦଦେ । ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ଵାହାନ୍ନିନାଯ ଯମସାଦନମ୍
ଏପରି କହି ଦମନ ଦଶଟି ତୀର ନେଲେ; ଚାରିଟି ତୀରରେ ସେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଚତୁର୍ଭିସ୍ତିଲଶଃ କୃତ୍ତୋ ରଥଶ୍ଚକ୍ରସମନ୍ଵିତଃ । ଏକେନ ହୃଦି ଵିଵ୍ଯାଧ ବାଣେନୈକେନ ସାରଥିମ୍
ଅଉ ଚାରିଟି ତୀରରେ ସେ ଚକ୍ରସହିତ ରଥକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ବିଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ସାରଥିକୁ ଘାୟଲ କଲେ।
ଜଗର୍ଜ ଶଂଖମାପୂର୍ଯ ଶଂଖଶବ୍ଦସମନ୍ଵିତଃ । ତତ୍କର୍ମ ପୂଜଯାମାସ ସାଧୁ ଵୀର ମହାବଲ
ସେ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଗୁଞ୍ଜାଇଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଙ୍କୁ 'ବହୁତ ଭଲ କଲେ, ମହାବଳୀ' ବୋଲି ସମ୍ମାନ ଦିଆଗଲା।
ଇତି ଵିକ୍ରାଂତମାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯୋ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ । ଅନ୍ଯଂ ରଥଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ନୃପାତ୍ମଜମ୍
ଏହି ଶୂରତା ଦେଖି, ପ୍ରତିପକ୍ଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳବାନ ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥକୁ ଚଢ଼ି ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ଉଵାଚ ଵୀର ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମମ ଵିକ୍ରାଂତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଶୁ ମୁମୋଚୌଘାଞ୍ଛରାଣାଂ ଶିତପର୍ଵଣାମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ବୀର, ଏବେ ମୋ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୂରତା ଦେଖ!' ଏପରି କହି ତିନିଏ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରର ବର୍ଷା ଦ୍ରୁତ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଶରାଃ ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେ କୁଂଜରେଷୁ ହଯେଷୁ ଚ । ପରବ୍ରହ୍ମେଵ ସର୍ଵତ୍ର ଵ୍ଯାପ୍ତାଶ୍ଚାଂତରଗୋଚରାଃ
ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି ଥିଲା, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଯେପରି ଚେତନ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି ଅଛି।
ତଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ଶିତବାଣକୋଟିଭି -। ର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଵିଧାଯାଶୁ ଜଗର୍ଜ ଵିକ୍ରମୀ । ସଂହର୍ଷଯନ୍ସ୍ଵୀଯଗଣାନ୍ପରାନ୍ମହାନ୍ । କୁର୍ଵନ୍ହୃଦା ଶୂନ୍ଯତମାନ୍ଗତାସୁକାନ୍
ସେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅସଂଖ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଢାକିଦେଲେ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ନିଜ ସେନାକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ, ମନେ ହେଲା ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା।
ସ ରାଜପୁତ୍ରଃ ଶିତସାଯକଵ୍ରଜୈଃ । ସଂପୂର୍ଣମାତ୍ମାନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ରୋଷିତଃ । ଜଗ୍ରାହ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଦୁରଂତଵିକ୍ରମୋ । ଧନୁଶ୍ଚ ଧୁନ୍ଵନ୍ଭୁଜଦଂଡଯୋର୍ମହାନ୍
ସେ ରାଜପୁତ୍ର, ନିଜକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଅପାର ଶୂରତାରେ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଧନୁଷ ତାଣିଲେ।
ଚକର୍ତ ସର୍ଵାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ମହାବଲଃ । ରୋଷତାମ୍ରେକ୍ଷଣୋ ମୁଂଚଞ୍ଛରାନ୍ଵୈରିଵିଦାରିଣଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନର, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରକୁ କାଟିଦେଲେ, ରୋଷରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହେଲା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭେଦିଦେବା ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଚ୍ଛସ୍ତ୍ରଜାଲଂ ନିର୍ଧୂଯ ରାଜପୁତ୍ରୋ ଜଗାଦ ତମ୍ । କ୍ଷମସ୍ଵୈକଂ ପ୍ରହାରଂ ମେ ଯଦି ଶୂରୋସି ମାରିଷ
ସେ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷାକୁ ଅସ୍ବୀକାର କରି, ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ, 'ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରକୃତ ଶୂର, ମୋତେ ଗୋଟିଏ ଆଘାତ ଦେବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।'
ଯଦ୍ଯନେନ ଭଵଂତଂ ଵୈ ରଥାଚ୍ଚେତ୍ପାତଯାମି ନ । ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଶୃଣୁ ମେ ଵୀର ମମ ଗର୍ଵେଣ ନିର୍ମିତାମ୍
'ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ରଥରୁ ଫେଲାଇପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ଗର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ, ବୀର।'