ଗଜା ଭିନ୍ନା ଦ୍ଵିଧା ଜାତା ହଯାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଦଲୀକୃତାଃ । ଅନେକନରମସ୍ତିଷ୍କୈର୍ମେଦିନୀପୂରିତା ହ୍ଯଭୂତ୍
ହାତୀମାନେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗିଗଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦୁଇ ଟୁକୁଡା ହେଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ମଣିଷର ମୁଣ୍ଡ ମାଟିକୁ ଭରିଦେଲା।
ତଦା ପ୍ରକୁପିତୋ ରାଜା ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯୋ ମହାବଲଃ । ସ୍ଵସୈନ୍ଯକଦନୋଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ରାଜା, ପ୍ରତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଜ ସେନାକୁ ବଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ।
ଉଵାଚ ସାରଥିଂ ତତ୍ର ପ୍ରାପଯାଶ୍ଵାନ୍ଯତୋ ମମ । ସୈନ୍ଯସ୍ଯ କଦନାସକ୍ତୋ ରାଜପୁତ୍ରୋ ମହାରଥଃ
ସେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଏଠାକୁ ନେଇଯାଅ, କାରଣ ରାଜପୁତ୍ର, ମହାରଥୀ, ସେନା ବଧରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି।'
ଅଥ ଵୀରଶିରୋରତ୍ନ ନମିତାଂଘ୍ରିର୍ନୃପାତ୍ମଜଃ । ଯଯୌ ସଂମୁଖମେଵାସ୍ଯ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ର, ନାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଣିର ଦଳିଥିବା ପରି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସାହସରେ ପ୍ରତାପଶାଳୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ସିଧାଗଲେ।
ସାରଥିଃ ପ୍ରାପଯାମାସ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯସ୍ଯ ଵାଜିନଃ । ଯତ୍ରାସୌ ଦମନୋ ଵୀରଃ ସର୍ଵଶୂରଶିରୋମଣିଃ
ସାରଥି ପ୍ରତାପଶାଳୀଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ନେଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିଜୟୀ, ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସାହସୀ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଗତ୍ଵା ତମାହ୍ଵଯାମାସ ରାଜପୁତ୍ରଂ ରଣୋଦ୍ଯତମ୍ । ରଥେ ପୁରଟନିର୍ଣିକ୍ତେ ତିଷ୍ଠନ୍କୋଦଂଡଦଂଡଭୃତ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ସୁନା ଚାମରି ଲାଗିଥିବା ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ରେ ରାଜପୁତ୍ର କ ଶିଶୋ ତ୍ଵଯା ବଦ୍ଧୋଽଶ୍ଵସତ୍ତମଃ । ନ ଜ୍ଞାତୋସି ମହାରାଜଃ ସର୍ଵଵୀରେଂଦ୍ର ସେଵିତଃ
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, କିଏ ତୁମେ, କେଉଁ ଶିଶୁ ଯେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାକୁ ବାନ୍ଧିଛ? ତୁମେ ଜାଣନାହା, ସେ ମହାରାଜାଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ସେବା କରନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ପ୍ରତାପଂ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ନ ଶକ୍ତଃ ସୋଢୁମଦ୍ଭୁତମ୍ । ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଵାଜିନଂ ନୀତ୍ଵା ଗତୋଽସି ପୁଟଭେଦନମ୍
ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରତାପକୁ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡିଆ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇ ତୁମେ ଏଠାରେ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରି ଆସିଛ।
ମାଂ ଜାନୀହି ପୁରଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ କାଲରୂପଂ ତୁ ଵୈରିଣମ୍ । ମୁଂଚାଶ୍ଵମର୍ଭ ଗଚ୍ଛାଶୁ ବାଲକ୍ରୀଡନକଂ କୁରୁ
ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ପାଖରେ ଦୁଷ୍ମନ ଭାବେ, ମୃତ୍ୟୁର ଆକାର ଧରି ଦଢ଼ିଛି—ମୋତେ ଚିହ୍ନିବା। ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼, ଶିଶୁ, ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଯାଅ ଏବଂ ତୁମ ଖେଳନା ସହିତ ଖେଳ।
କସ୍ଯାତ୍ମଜସ୍ତ୍ଵଂ କୁତ୍ରତ୍ଯଃ କଥଂ ନୋଽଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନା । ଧୃତୋଽଶ୍ଵସ୍ତ୍ଵଥ ସଂଜାତା ଘୃଣା ମମ ଶିଶୋ ତ୍ଵଯି
ତୁମେ କାହାର ପୁଅ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? କାହିଁକି, ଅପରିପକ୍ୱ ମନରେ, ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିଛ? ଏବେ ମୋର ତୁମ ପ୍ରତି ଦୟା ହେଉଛି, ଶିଶୁ।
ଇତ୍ଥମାକର୍ଣ୍ଯ ଦମନଃ ସ୍ମିତଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ । ଉଵାଚ ଚ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଂ ତୃଣୀକୁର୍ଵଂଶ୍ଚ ତଦ୍ବଲମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ମହାମନା ଦମନ ହସିଲେ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପକୁ ଅଳ୍ପ ମନେ କରି, ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇ କହିଲେ।
ଦମନ ଉଵାଚ। ମଯା ବଦ୍ଧୋ ବଲାଦଶ୍ଵୋ ନୀତଃ ସ୍ଵପୁଟଭେଦନମ୍ । ନାର୍ପଯିଷ୍ଯେଽଦ୍ଯ ସପ୍ରାଣଃ କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାବଲ
ଦମନ କହିଲେ: ମୁଁ ଶକ୍ତିବଳେ ଘୋଡ଼ାକୁ ବାନ୍ଧି ନିଜ ପଡ଼ିଆକୁ ନେଇଆସିଛି। ଏହାକୁ ଆଜି ଜୀବନ୍ତ ଫେରାଇବି ନାହିଁ—ବଳବାନ, ଯୁଦ୍ଧ କର।
ତ୍ଵଯା ଯଦୁକ୍ତଂ ବାଲସ୍ତ୍ଵଂ ଗତ୍ଵା କ୍ରୀଡନକଂ କୁରୁ । ତନ୍ମେ ପଶ୍ଯ ମହାରାଜ କ୍ରୀଡନଂ ରଣମୂର୍ଧନି
ତୁମେ ମୋତେ କହିଥିଲ, 'ତୁମେ ଶିଶୁ, ଯାଅ ଏବଂ ତୁମ ଖେଳନା ସହିତ ଖେଳ।' ଏବେ, ମହାରାଜ, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ମୋର ଖେଳ ଦେଖ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସଗୁଣଂ ଚାପଂ ଵିଧାଯ ସୁଭୁଜାଂ ଗଜଃ । ଶରାଣାଂ ଶତମାଧତ୍ତ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯସ୍ଯ ଵକ୍ଷସି
ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ହାତୀର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ତଣି, ପ୍ରତାପଶାଳୀର ଛାତି ଉପରେ ଶତ ଟି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ସଂଧାଯ ବାଣଶତକଂ ଶଂଖଂ ଦଧ୍ମୌ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ତେନ ଶଂଖନିନାଦେନ କାତରାଣାଂ ଭଯଂ ହ୍ଯଭୂତ୍
ଶତ ତୀର ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ସେ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ। ଏହି ଶଂଖର ଶବ୍ଦରେ ଭୟଭୀତମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତାଡଯାମାସ ହୃଦଯେ ବାଣାନାଂ ଶତକେନ ସଃ । ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ଲଘୁହସ୍ତଃ ସୁପର୍ଵଣଃ
ସେ ଶତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ତୀବ୍ର ହସ୍ତେ, ସେଇ ସୁନୀତି ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ।
ସ ବାଣଚ୍ଛେଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁପିତୋ ଵ୍ଯସୃଜଚ୍ଛରାନ୍ । କଂକପକ୍ଷାନ୍ଵିତାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଭଲ୍ଲାନ୍ରାଜାତ୍ମଜୋ ବଲୀ
ତାଙ୍କର ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କଙ୍କପକ୍ଷ ଲଗା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଆକାଶେ ଭୁଵି ମଧ୍ଯେ ଚ ବାଣା ଦଦୃଶିରେଽଞ୍ଚିତାଃ । ସ୍ଵନାମଚିହ୍ନିତାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରାପାତସୁଶୋଭିତାଃ
ଆକାଶରେ, ଭୂମିରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସ୍ୱନାମ ଲେଖା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରାରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଶରାସ୍ତଦ୍ବାହୁ ହୃଦଯେ ଲଗ୍ନା ଵହ୍ନିକଣାନ୍ବହୂନ୍ । ସୃଜଂତଃ କୁର୍ଵତେ ସୈନ୍ଯଦାହନଂ ତଦଭୂନ୍ମହତ୍
ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଓ ହୃଦୟରେ ଲାଗି, ଅନେକ ଅଗ୍ନିର ତିନ୍ତି ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେନା ଜଳି ଯାଉଥିଲା ଏବଂ ବଡ଼ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଥିଲା।
ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପ୍ରକୁପିତସ୍ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚ ବ୍ରୁଵନ୍ । ଶରେଣ ଦଶସଂଖ୍ଯେନ ତାଡଯାମାସ ମୂର୍ଧନି
ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, 'ଥା, ଥା' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଦଶଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତେ ବାଣା ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ ଲଲାଟେ ପରିନିଷ୍ଠିତାଃ । ଵିରାଜଂତେ ସ୍ମ ଚ ମୁନେ ଦଶଶାଖାସ୍ତରୋରିଵ
ସେ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଭଲଭାବେ ଲାଗିଗଲା, ମୁନି, ଏବଂ ଦଶଟି ଶାଖା ଥିବା ଗଛର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ତେନ ବାଣପ୍ରହାରେଣ ଵିଵ୍ଯଥେନ ମହାମନାଃ । ଯଷ୍ଟିକାପ୍ରହତୋ ଯଦ୍ଵତ୍କୁଂଜରଃ ସପ୍ତଵର୍ଷକଃ
ସେଇ ତୀର ଆଘାତରେ, ମହାମନା ବେଶ କଷ୍ଟ ପାଇଲେ, ଯେପରି ଏକ ସାତ ବର୍ଷର ହାତୀ ଲାଠିରେ ଆଘାତ ପାଇ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ।
ବାଣାନ୍ଧନୁଷି ସଂଧାଯ ମୁମୋଚ ତ୍ରିଶତାଞ୍ଛୁଭାନ୍ । ସୁଵର୍ଣପୁଂଖରଚିତାନ୍ମହାକାଲାନଲୋପମାନ୍
ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ସେ ତିନିଶେ ଶୁଭ୍ର ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଙ୍ଖ ଲଗା ଓ ବିନାଶ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା।
ତେ ବାଣାସ୍ତୁ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯ ଵକ୍ଷୋ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଗତା ହ୍ଯଧଃ । ଶୋଣିତାକ୍ତା ଯଥା ରାମଚଂଦ୍ର ଭକ୍ତି ପରାଙ୍ମୁଖାଃ
ସେ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତାପଶାଳୀଙ୍କ ଛାତିକୁ ଭେଦି ତଳକୁ ଯାଇପଡ଼ିଲା, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିଲା, ଯେପରି ଭକ୍ତମାନେ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପ୍ରକୁପିତଃ ଶରାନ୍ମୁଂଚନ୍ସହସ୍ରଶଃ । ଅକରୋଦ୍ଵିରଥଂ ସୂନୁଂ ସୁବାହୋସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍
ସେ ଶୂରବୀର, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହଜାର ହଜାର ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସୁବାହୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ରଥ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚ ତୁରୋ ଵାହାନ୍ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଧ୍ଵଜମଶାତଯତ୍ । ଏକେନ ସାରଥେଃ କାଯାଚ୍ଛିରୋ ମହ୍ଯାମପାତଯତ୍
ସେ ଚାରିଟି ତୀରରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ, ଦୁଇଟି ତୀରରେ ଧ୍ୱଜକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ସାରଥିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଦେହରୁ କାଟି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ।
ଚତୁର୍ଭିସ୍ତାଡଯାମାସ ତଂ ସୂନୁଂ ନୃପତେଃ ପୁନଃ । ତତ୍କ୍ଷଣାଚ୍ଚାପମେକେନ ଗୁଣଯୁକ୍ତଂ ତୁ ଚିଚ୍ଛିଦେ
ସେ ପୁଣି ଚାରିଟି ତୀରରେ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗୋଟିଏ ତୀର ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ ତାଙ୍କର ଧନୁଷର ତାନିକୁ କାଟିଦେଲେ।
ସୋଽନ୍ଯରଥଂ ସମାରୁହ୍ଯ ହଯରତ୍ନସୁଶୋଭିତମ୍ । ଧନୁଃ କରେ ସମାଦାଯ ସଜ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ
ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କଲେ, ଯାହା ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା। ମହାନ ମନୋଭାବରେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଧନୁଷ ନେଇ ସେଠାରେ ତୀର ଲଗାଇଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵିକ୍ରାଂତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପଶ୍ଯେଦାନୀଂ ପରାକ୍ରାଂତିଂ ଧନୁଷୋ ମମ ସଦ୍ଭଟ
ସେ ଶୂରବୀରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମର ଶୂରତା ଅଦ୍ଭୁତ। ଏବେ ମୋ ଧନୁଷର ପ୍ରଭାବ ଦେଖ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀର।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଦମନୋ ବାଣାନ୍ଦଶ ସମାଦଦେ । ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ଵାହାନ୍ନିନାଯ ଯମସାଦନମ୍
ଏପରି କହି ଦମନ ଦଶଟି ତୀର ନେଲେ; ଚାରିଟି ତୀରରେ ସେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।