ସେନାପତିମୁଵାଚେଦଂ ସଜ୍ଜୀକୁରୁ ମହାମତେ । ସେନାଂ ପରିମିତାଂ ମହ୍ଯଂ ଵୈରିଵୃଂଦନିଵାରଣେ
ସେ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ସେନା ତିଆରି କର, ଯାହା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ରୋକିପାରିବ।'
ସଜ୍ଜାଂ ସେନାଂ ଵିଧାଯାଶୁ ସଂମୁଖୋ ରଣମଂଡଲେ । ସ୍ଥିତଵାନ୍ଯା ଵଦତ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ତାଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତା ହଯାନୁଗାଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ସେନାକୁ ସଜାଇ, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ଏବଂ ସେ ତୀବ୍ର କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
କ୍ଵାସୌ ହଯୋ ମହାରାଜ୍ଞୋ ଭାଲପତ୍ରେଣ ଚିହ୍ନିତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତେ ତୁ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମତିଵ୍ଯାକୁଲିତା ମୁହୁଃ
'ସେଇ ମହାରାଜଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ଭାଲପତ୍ର ଚିହ୍ନିତ, କେଉଁଠି?' ବୋଲି ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ।
ତାଵଦ୍ଦଦର୍ଶ ପୁରତଃ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପରଂତପଃ । ସଜ୍ଜୀଭୂତଂ ତୁ କଟକଂ ଵୀରଶବ୍ଦନିନାଦିତମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାର୍ଦ୍ଦନ ନାୟକ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ବୀର ହୁଙ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିବା ଏକ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ରାଵଦଞ୍ଜନାଃ କେଚିନ୍ନୀତୋଽଶ୍ଵୋଽନେନ ଭୂପତେ । ଅନ୍ଯଥା ସଂମୁଖସ୍ତିଷ୍ଠେତ୍କଥଂ ଵୀରୋ ବଲାନୁଗଃ
ସେଠାରେ କିଛି ଲୋକ କହିଲେ: 'ଏହି ଲୋକ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇଯାଇଛି; ନହେଲେ, ଏତେ ବଳ ସହିତ କିପରି ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିପାରିବ?'
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସେଵକମ୍ । ସ ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁତ୍ରାଶ୍ଵୋ ରାମଭୂପତେଃ
ଏହା ଶୁଣି, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ନାୟକ ଜଣେ ସେବକଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; ସେ ଯାଇ ସେଠାରେ ପଚାରିଲେ, 'ରାମ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା କେଉଁଠି?'
କେନ ନୀତଃ କୁତୋ ନୀତୋ ରାମଂ ଜାନାତି ନୋ କୁଧୀଃ । ଯଂ ଶକ୍ରପ୍ରମୁଖା ଦେଵା ବଲିମାଦାଯ ସନ୍ନତାଃ
'କିଏ ନେଇଗଲା? କେଉଁଠି ନେଇଗଲା? ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାମଙ୍କୁ ଜାଣେନି କି? ଯାହାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ବଳି ଦେଇ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।'
ତସ୍ଯ ଵୈ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ କୁପିତଂ ତୁ ବଲଂ ମହତ୍ । ସର୍ଵଥା ହି ଗ୍ରସିଷ୍ଯେତ ପ୍ରଣତିଂ ଚେନ୍ନ ଯାସ୍ଯତି
ଯଦି ଧର୍ମରାଜାଙ୍କ ଏହି ବଡ଼ ସେନା କ୍ରୋଧିତ ହେବ, ତେବେ ସେ ନମସ୍କାର ନକଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ଇତ୍ଥମୁକ୍ତଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦା ରାଜସୁତୋ ବଲୀ । ତଂ ଵୈ ଧିକ୍କାରଯାମାସ ଵାଗ୍ଜାଲେନ ସୁଦୁର୍ମନାଃ
ଏହି କଥାଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ସେ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡି, ତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହି ଅପମାନ କଲେ।
ମଯାନୀତୋ ଯଜ୍ଞହଯଃ ପତ୍ରଚିହ୍ନାଦ୍ଯଲଂକୃତଃ । ଯେ ଶୂରାସ୍ତେ ତୁ ମାଂ ଜିତ୍ଵା ମୋଚଯଂତୁ ବଲାଦିହ
ମୁଁ ଏହି ଯଜ୍ଞର ଘୋଡ଼ାକୁ ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିବା ପତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ସହିତ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି; ଯେଉଁ ସାହସୀମାନେ ମୋତେ ବଳରେ ହରାଇପାରିବେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଆସି ଏହାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ସେଵକସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୋଷପୂର୍ଣୋ ହସନ୍ଯଯୌ । ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦଯାମାସ ଯଥାଵଦୁପଵର୍ଣିତମ୍
ସେବକ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ହସିଲେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସବୁ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯୋ ମହାବଲଃ । ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ମହାଵୀରପୁରସ୍କୃତମ୍
ଏହା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇଥିବା, ପ୍ରତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ମହାବୀରମାନେ ଘେରିଥିବା ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ।
ରଥେନ କନକାଂଗେନ ଚତୁର୍ଵାଜିସୁଶୋଭିନା । ସୁକୂବରେଣ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରପୂରିତେନ ଯଯୌ ବଲୀ
ସୁନାର ଅଂଶ ଲାଗିଥିବା, ଚାରିଟି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜାଯାଇଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଭରିଥିବା ରଥରେ ବସି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇଲେ।
ଧନୁଷ୍ଟଂକାରଯାମାସ ମହାବଲସମନ୍ଵିତଃ । ପୁନଃପୁନର୍ଜହାସୋଚ୍ଚୈଃ କୋପାଦୁଦ୍ଗମିତାଶ୍ରୁକଃ
ମହାଶକ୍ତି ଥିବା ସେ, ଧନୁଷ ଟାଣି ଶବ୍ଦ କରିଲେ, ପୁନିପୁନି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା।
ଅଶ୍ଵଵାହା ଗଜାରୂଢାଃ ଖଡ୍ଗୋଲ୍ଲସିତପାଣଯଃ । ଅନ୍ଵଯୁସ୍ତେ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଂ ରୋଷପୂର୍ଣାକୁଲେକ୍ଷଣମ୍
ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଥିବା, ହାତୀ ଚଢ଼ିଥିବା ଏବଂ ତଳୱାର ଚମକୁଥିବା ହାତରେ ଧରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, କ୍ରୋଧରେ ଆଖି ଅସ୍ଥିର ଥିବା ପ୍ରତାପଶାଳୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ହସ୍ତିନଃ ପତ୍ତଯଶ୍ଚୈଵ କୋଟିଶଃ ପ୍ରଧନୋଦ୍ଯତାଃ । ଚିରକାଲମଭୀପ୍ସଂତୋ ରଣଂ ଵୀରେଣକାରିତମ୍
କୋଟିକୋଟି ହାତୀ ଏବଂ ପଦାତିମାନେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ସେ ମହାବୀରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ହେବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।
ତଦୋଦ୍ଯତଂ ସମାଜ୍ଞାଯ ରିପୁସୈନ୍ଯଂ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଜ୍ଜଗାମ ଵୀରାଗ୍ର୍ଯୋ ମହାବଲପରୀଵୃତଃ
ଶତ୍ରୁ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖି, ମହାବଳୀ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ସାହସୀ ରାଜପୁତ୍ର, ଅନେକ ଶୂରବୀର ଘେରିଥିବା, ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଗେଇଲେ।
ସନ୍ନଦ୍ଧଃ କଵଚୀ ଖଡ୍ଗୀ ଶରାସନଧରୋ ଯୁଵା । ଲୀଲଯୈଵ ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ମୃଗରାଡ୍ଗଜତାମିଵ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କବଚ ପିନ୍ଧି, ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ଧରି, ଯୁବକ ଯୋଦ୍ଧା ହସି ହସି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇଲେ, ଯେପରି ଏକ ସିଂହ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ।
ତଦା ଯୋଧାଃ ପ୍ରକୁପିତାଃ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣଃ । ଛିଂଧି ଭିଂଧୀତି ଭାଷଂତୋ ରଣକାର୍ଯଵିଶାରଦାଃ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା, 'କାଟ, ଭେଦ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ପତ୍ତଯଃ ପତ୍ତିସଂଘେନ ଗଜାରୂଢାଶ୍ଚ ସାଦିଭିଃ । ରଥାରୂଢା ରଥସ୍ଥୈଶ୍ଚ ଵାହାରୂଢାଶ୍ଵସଂସ୍ଥିତୈଃ
ପଦାତିମାନେ ତାଙ୍କ ଦଳ ସହ, ହାତୀ ଚଢ଼ିଥିବାମାନେ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହ, ରଥାରୁଢ଼ମାନେ ଅନ୍ୟ ରଥାରୁଢ଼ମାନେ ସହ, ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଥିବାମାନେ ଅନ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଥିବାମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଗଜା ଭିନ୍ନା ଦ୍ଵିଧା ଜାତା ହଯାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଦଲୀକୃତାଃ । ଅନେକନରମସ୍ତିଷ୍କୈର୍ମେଦିନୀପୂରିତା ହ୍ଯଭୂତ୍
ହାତୀମାନେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗିଗଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦୁଇ ଟୁକୁଡା ହେଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ମଣିଷର ମୁଣ୍ଡ ମାଟିକୁ ଭରିଦେଲା।
ତଦା ପ୍ରକୁପିତୋ ରାଜା ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯୋ ମହାବଲଃ । ସ୍ଵସୈନ୍ଯକଦନୋଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ରାଜା, ପ୍ରତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଜ ସେନାକୁ ବଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ।
ଉଵାଚ ସାରଥିଂ ତତ୍ର ପ୍ରାପଯାଶ୍ଵାନ୍ଯତୋ ମମ । ସୈନ୍ଯସ୍ଯ କଦନାସକ୍ତୋ ରାଜପୁତ୍ରୋ ମହାରଥଃ
ସେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଏଠାକୁ ନେଇଯାଅ, କାରଣ ରାଜପୁତ୍ର, ମହାରଥୀ, ସେନା ବଧରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି।'
ଅଥ ଵୀରଶିରୋରତ୍ନ ନମିତାଂଘ୍ରିର୍ନୃପାତ୍ମଜଃ । ଯଯୌ ସଂମୁଖମେଵାସ୍ଯ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ର, ନାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଣିର ଦଳିଥିବା ପରି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସାହସରେ ପ୍ରତାପଶାଳୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ସିଧାଗଲେ।
ସାରଥିଃ ପ୍ରାପଯାମାସ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯସ୍ଯ ଵାଜିନଃ । ଯତ୍ରାସୌ ଦମନୋ ଵୀରଃ ସର୍ଵଶୂରଶିରୋମଣିଃ
ସାରଥି ପ୍ରତାପଶାଳୀଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ନେଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିଜୟୀ, ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସାହସୀ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଗତ୍ଵା ତମାହ୍ଵଯାମାସ ରାଜପୁତ୍ରଂ ରଣୋଦ୍ଯତମ୍ । ରଥେ ପୁରଟନିର୍ଣିକ୍ତେ ତିଷ୍ଠନ୍କୋଦଂଡଦଂଡଭୃତ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ସୁନା ଚାମରି ଲାଗିଥିବା ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ରେ ରାଜପୁତ୍ର କ ଶିଶୋ ତ୍ଵଯା ବଦ୍ଧୋଽଶ୍ଵସତ୍ତମଃ । ନ ଜ୍ଞାତୋସି ମହାରାଜଃ ସର୍ଵଵୀରେଂଦ୍ର ସେଵିତଃ
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, କିଏ ତୁମେ, କେଉଁ ଶିଶୁ ଯେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାକୁ ବାନ୍ଧିଛ? ତୁମେ ଜାଣନାହା, ସେ ମହାରାଜାଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ସେବା କରନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ପ୍ରତାପଂ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ନ ଶକ୍ତଃ ସୋଢୁମଦ୍ଭୁତମ୍ । ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଵାଜିନଂ ନୀତ୍ଵା ଗତୋଽସି ପୁଟଭେଦନମ୍
ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରତାପକୁ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡିଆ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇ ତୁମେ ଏଠାରେ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରି ଆସିଛ।
ମାଂ ଜାନୀହି ପୁରଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ କାଲରୂପଂ ତୁ ଵୈରିଣମ୍ । ମୁଂଚାଶ୍ଵମର୍ଭ ଗଚ୍ଛାଶୁ ବାଲକ୍ରୀଡନକଂ କୁରୁ
ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ପାଖରେ ଦୁଷ୍ମନ ଭାବେ, ମୃତ୍ୟୁର ଆକାର ଧରି ଦଢ଼ିଛି—ମୋତେ ଚିହ୍ନିବା। ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼, ଶିଶୁ, ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଯାଅ ଏବଂ ତୁମ ଖେଳନା ସହିତ ଖେଳ।
କସ୍ଯାତ୍ମଜସ୍ତ୍ଵଂ କୁତ୍ରତ୍ଯଃ କଥଂ ନୋଽଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନା । ଧୃତୋଽଶ୍ଵସ୍ତ୍ଵଥ ସଂଜାତା ଘୃଣା ମମ ଶିଶୋ ତ୍ଵଯି
ତୁମେ କାହାର ପୁଅ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? କାହିଁକି, ଅପରିପକ୍ୱ ମନରେ, ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିଛ? ଏବେ ମୋର ତୁମ ପ୍ରତି ଦୟା ହେଉଛି, ଶିଶୁ।