ପରିଵାର୍ଯାଥ ତଂ ଜଘ୍ନୁର୍ଦଂତୈଃ ପୃଥୁତରୈର୍ଭୃଶମ୍ । ଅଥ ଦିଗ୍ଗଜଦଂତାଶ୍ଚ ଛିନ୍ନମୂଲାଃ ପତନ୍ଭୁଵି
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଚାରିପଟେଁ ଘେରି ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାଁତରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଦାଁତ ମୂଳରୁ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଦଂତୈର୍ଵିନାକୃତା ନାଗା ଭଯାର୍ତା ଵୈ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ । ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ମହାନାଗାନ୍ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରଃ କୁପିତୋ ବଲୀ
ଦାଁତ ନ ଥିବା ନାଗମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ; ଏପରି ମହାନାଗମାନେ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଚ ମହାଵହ୍ନିଂ ଚିକ୍ଷେପ ସୁତମାତ୍ମନଃ । ଜଲଶାଯିପ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ହଵ୍ଯଵାହନଃ
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଜାଳାଇ, ନିଜ ପୁଅକୁ ତାହାରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ; ଜଳଶାୟୀ ପ୍ରିୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଦେବ
ନ ଦଦାହ ଚ ତଂ ଧୀରଂ ସୁଶୀତଃ ସମଭୂଚ୍ଛିଖୀ । ଅଦହ୍ଯମାନଂ ତଂ ବାଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ସୁଵିସ୍ମିତଃ
ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଶିଶୁକୁ ଜଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଶୀତଳ ହେଇଗଲା; ଅଗ୍ନିରେ ଅଦାହ୍ୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ପ୍ରାଦାତ୍ତସ୍ମୈ ଵିଷଂ ଘୋରଂ ସର୍ଵଭୂତହିତଂ ତଦା । ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ଵିଷମସ୍ଯାମୃତଂ ଭଵେତ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହାନି ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସେ ବିଷ ଅମୃତ ହେଇଗଲା।
ଅର୍ପଣାତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଷଂ ଚାମୃତମଶ୍ନୁତେ । ଏଵମାଦ୍ଯୈର୍ଵଧୋପାଯୈର୍ଘୋରରୂପୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ
ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବାରୁ ବିଷ ଅମୃତ ହେଇଯାଏ; ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାରୁଣ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ହତ୍ୟା ଚେଷ୍ଟା ହେଲା।
ମୋହଯିତ୍ଵାତ୍ମଜଂ ରାଜା ତସ୍ଯାଵଧ୍ଯତ୍ଵମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ । ତତଃ ସାମ୍ନା ସୁତଂ ପ୍ରାହ ଦୈତ୍ଯରାଡ୍ଵିସ୍ମଯାକୁଲଃ
ପୁଅକୁ ମୋହିତ କରିବା ପରେ ଓ ତାଙ୍କର ଅଜୟତ୍ୱ ଦେଖି, ଦାନବରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଭାବରେ ପୁଅ ସହ କଥା ହେଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ- ତ୍ଵଯା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରତ୍ଵଂ ଚ ସମ୍ଯଗୁକ୍ତଂ ମମାଗ୍ରତଃ । ଵ୍ଯାପିତ୍ଵାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚତା ବଢିଆ ଭାବରେ କହିଛ; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।'
ଯୋଽସୌ ସର୍ଵଗତୋ ଦେଵଃ ସ ଏଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ତସ୍ଯ ସର୍ଵଗତତ୍ଵଂ ଵୈ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ମେ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଦେବ, ସେଉଁଠି ପରମେଶ୍ୱର ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଏହି ସମସ୍ତତାକୁ ଆମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଇଦିଅ।
ଐଶ୍ଵର୍ଯଶକ୍ତିତେଜାଂସି ଜ୍ଞାନଵୀର୍ଯବଲାନି ଚ । ପରସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପରମଂ ରୂପଂ ଗୁଣଵିଭୂତଯଃ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭା, ଜ୍ଞାନ, ବଳ ଓ ତେଜ—ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ ଓ ଦିବ୍ୟ ମହିମା।
ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିଷ୍ଣୁଂ ମନ୍ଯେ ଦିଵୌକସାମ୍ । ମମ ପ୍ରତିବଲୋ ଲୋକେ ନାସ୍ତି ଦେଵେଷୁ କଶ୍ଚନ
ମୁଁ ନିଷ୍ଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିଛି, ଏହି ଜଗତରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ସମ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ଈଶାନଵରଦାନେନ ସର୍ଵଭୂତେଷ୍ଵଵଧ୍ଯତାମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂନଦୁର୍ଜଯତ୍ଵଂ ଚ ମାନଦ । ଈଶ୍ଵରତ୍ଵଂ ଲଭେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ମାଂ ଜିତ୍ଵା ବଲଵୀର୍ଯତଃ
ଇଶାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଜୟ ଓ ଅପରାଜିତ ହୋଇଛି। ବଳ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ବିଷ୍ଣୁ ମୋତେ ଜିତିଲେ ମାତ୍ର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇପାରିବେ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ପ୍ରାହ ଵିସ୍ମିତଃ । ହରେଃ ପ୍ରଭାଵଂ ଦୈନ୍ଯସ୍ଯ କଥଯାମାସ ସୁଵ୍ରତଃ
ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ହରିଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ନମ୍ରତା ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉଵାଚ- ଯୋଽସୌ ନାରାଯଣଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ । ଵସନାତ୍ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଵାସୁଦେଵଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ଯିଏ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ, ସେଇ ପରମାତ୍ମା ଓ ସନାତନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସର୍ଵସ୍ଯାପି ଜଗଦ୍ଧାତା ଵିଷ୍ଣୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ । ନ କିଂଚିଦସ୍ମାଦନ୍ଯଂ ତୁ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵର ଜଂଗମମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ। ଏହି ଜଗତରେ ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ କିଛି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ସର୍ଵତ୍ର ଚିଦଚିଦ୍ଵସ୍ତୁ ରୂପଂ ତସ୍ଯୈଵ ନାନ୍ଯଥା । ତ୍ରିପାଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତିଃ ପରଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପାଦଵ୍ଯାପ୍ତି କଲାଦ୍ଭୁତା
ସଚେତନ କିମ୍ବା ଜଡ଼ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ରୂପ ସେଉଁଠି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର ତିନି ଭାଗରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଓ ଏକ ଭାଗରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଅଛି।
ଯୋଽସୌ ଚକ୍ରଗଦାପାଣିଃ ପୀତଵାସା ଜନାର୍ଦନଃ । ଯୋଗିଭିର୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନାଭକ୍ତ୍ଯା ଦୃଶ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ଯିଏ ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସେଇ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ। ଯୋଗୀମାନେ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି କେବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନ ଶକ୍ଯୋ ରୋଷାଚ୍ଚ ମତ୍ସରାଦ୍ଵା ଜନାର୍ଦନଃ । ଦେଵତିର୍ଯଙ୍ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସ୍ଥାଵରେଷ୍ଵପି ଜଂତୁଷୁ । ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ସର୍ଵ୍ଵେଷୁ କ୍ଷୁଦ୍ରେଷ୍ଵପି ମହତ୍ସୁ ଚ
କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନକୁ ଦେଖିହେବା ନୁହେଁ। ତଥାପି ସେ ଦେବ, ପଶୁ, ମଣିଷ, ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ—ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼ ସବୁଠି ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତି ପ୍ରହ୍ଲାଦଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯଵରସ୍ତଦା । ଉଵାଚ ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ଭର୍ତ୍ସଯଂଶ୍ଚ ସୁତଂ ମୁହୁଃ
ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ପୁଅକୁ ବାରମ୍ବାର ଡାଟିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ- ଅସୌ ସର୍ଵଗତୋ ଵିଷ୍ଣୁରପି ଚେତ୍ପରମଃ ପୁମାନ୍ । ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଦର୍ଶଯସ୍ଵାଦ୍ଯ ବହୁଭିଃ କିଂ ଚ ଲାପିତୈଃ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ—ଯଦି ବିଷ୍ଣୁ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ, ତେବେ ଆଜି ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରମାଣ ଦେଖା। ବହୁ କଥା କହିଲେ କଣ ହେବ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ-। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହସା ଦୈତ୍ଯଃ ପ୍ରାସାଦସ୍ତଂଭମାତ୍ମନଃ । ତାଡଯାମାସ ହସ୍ତେନ ପ୍ରହ୍ଲାଦମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଏପରି କହି, ଦୈତ୍ୟ ହଠାତ୍ ନିଜ ରାଜପ୍ରାସାଦର ଥମ୍ଭକୁ ହାତରେ ମାଡ଼ିଲେ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ- ଅସ୍ମିନ୍ଦର୍ଶଯ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଯଦି ସର୍ଵଗତୋ ଭଵେତ୍ । ଅନ୍ଯଥା ତ୍ଵାଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ମିଥ୍ଯାଵାକ୍ଯପ୍ରଲାପିନମ୍
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ—ଏହି ଥମ୍ଭରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖାଇଦିଅ, ଯଦି ସେ ସମସ୍ତତାରେ ବ୍ୟାପିଥିବେ। ନାହିଁ ହେଲେ, ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହସା ଖଙ୍ଗମାକୃଷ୍ଯ ଦିତିଜେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରହ୍ଲାଦୋରସି ଚିକ୍ଷେପ ହଂତୁଂ ଖଙ୍ଗେନ ତଂ ରୁଷା
ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଏପରି କହି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଛାତିକୁ ମାଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ମହାଶବ୍ଦଃ ସ୍ତଂଭେ ସଂଶ୍ରୂଯତେ ଭୃଶମ୍ । ସଂଵର୍ତାଶନିସଂରାଵୈଃ ଖମିଵ ସ୍ଫୁଟିତାଂତରମ୍
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଥମ୍ଭରୁ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ହେଲା, ଯେପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦିନର ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନାରେ ଆକାଶ ଫାଟିଯାଏ।
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ଦୈତ୍ଯଶ୍ରୋତ୍ରଵିଘାତିନା । ସର୍ଵେ ନିପାତିତା ଭୂମୌ ଛିନ୍ନମୂଲା ଇଵ ଦ୍ରୁମାଃ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର କାନ ଫାଟିଯିବା ପରି ହେଲା, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୃଗଦଳ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ବିଭ୍ଯଂତଃ ସଂପ୍ଲୁତଂ ଦୈତ୍ଯା ମେନିରେ ଵୈ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ତତଃ ସ୍ତଂଭେ ମହାତେଜା ନିଷ୍କ୍ରାଂତୋ ଵୈ ମହାହରିଃ
ଭୟରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଚାରିପଟେ ଭାଗିଗଲେ, ଭାବିଲେ ତିନି ଲୋକ ଧ୍ୱଂସ ହେଇଯାଇଛି। ତାପରେ, ଥମ୍ଭରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମହାହରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଚକାର ସ ମହାଘୋରଂ ଜଗତ୍କ୍ଷଯନିଭଂ ସ୍ଵନମ୍ । ତେନ ନାଦେନ ମହତା ତାରକାଃ ପତିତା ଭୁଵି
ସେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଏକ ଧ୍ୱନି କଲେ, ଯାହା ଜଗତର ସଂହାର ସମାନ ଲାଗିଲା; ସେଇ ବଡ଼ ଗର୍ଜନରେ ତାରାମାନେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନୃସିଂହଵପୁରାସ୍ଥାଯ ତତ୍ରୈଵାଵିରଭୂଦ୍ଧରିଃ । ଅନେକକୋଟିସୂର୍ଯ୍ଯାଗ୍ନି ତେଜସା ସ ସମାଵୃତଃ
ସେଠାରେ ହରି ନୃସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ଅନେକ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ତେଜରେ ଆବୃତ।
ମୁଖେ ପଂଚାନନପ୍ରଖ୍ଯଃ ଶରୀରେ ମାନୁଷାକୃତିଃ । ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଵଦନଃ ସ୍ଫୁରଜ୍ଜିହ୍ଵାମ୍ବରୋଦ୍ଧତଃ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପାଞ୍ଚଟି ସିଂହ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଶରୀର ମାନବ ଆକୃତିର; ଦାନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ବଡ଼, ଜିଭ ତିରିକି ଆକାଶକୁ ଉଠିଥିଲା।
ଜ୍ଵାଲାଵଲିତକେଶାଂତସ୍ତପ୍ତାଲାତେକ୍ଷଣୋ ଵିଭୁଃ । ସହସ୍ରବାହୁଭିର୍ଦୀର୍ଘୈଃ ସର୍ଵାଯୁଧସମନ୍ଵିତୈଃ
ତାଙ୍କର କେଶ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ତାପିତ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ହଜାର ଲମ୍ବା ବାହୁ ଥିଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।