ସ୍ତୁତ୍ଵା ନତ୍ଵା ଚ ଦେଵେଶଂ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତମ୍ । ଜାତଂ କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନମମନ୍ଯତ ସ ଶତ୍ରୁହା
ଦେବମାନ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସ୍ତୁତି କରି ଓ ନମସ୍କାର କରି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାଜା ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। କ୍ଷଣଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୃଣାନ୍ଯତ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ଵାଜୀ ମନୋଜଵଃ । ଵୀରଶ୍ରେଣୀଵୃତଃ ପତ୍ରଂ ଭାଲେ ଧୃତ୍ଵା ସଚାମରଃ
ଶେଷ କହିଲେ: କିଛି ସମୟ ରୁହି, ଘାସ ଖାଇ, ମନର ଦ୍ରୁତତାରେ ଘୋଡ଼ା ଚାଲିଗଲା। ଏହା ନାୟକମାନେ ଘେରିଥିଲେ, ଭାଲରେ ପତ୍ର ଧରିଥିଲା, ଚାମର ଲଗାଇଥିଲା।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସୁଵୀରେଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି ନୃପେଣ ଚ । ପୁଷ୍କଲେନୋଗ୍ରଵାହେନ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯେଣ ରକ୍ଷିତଃ
ଶତୃଘ୍ନ, ଶୂର ବଡ଼ ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଭଣ୍ଡାର ଓ ତୀବ୍ର ବେଗ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କଳ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଯଯୌ ପୁରୀଂ ସ ଚକ୍ରାଂକାଂ ସୁବାହୁପରିରକ୍ଷିତାମ୍ । ଅନେକଵୀରକୋଟୀଭୀ ରକ୍ଷିତୋଽନୁଗତଃ ପ୍ରଭୋ
ଏହା ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ସହରକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସୁବାହୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଅନେକ କୋଟି ନାୟକ ଏହାକୁ ସହଯାତ୍ରା ଓ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତଦା ପୁତ୍ରୋସ୍ଯ ଦମନୋ ମୃଗଯାମାସ୍ଥିତୋ ମହାନ୍ । ଦଦର୍ଶାଶ୍ଵଂ ଭାଲପତ୍ରଂ ଚଂଦନାଦିକଚର୍ଚିତମ୍
ସେତେବେଳେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦମନ ଶିକାର କରୁଥିବା ବେଳେ, ଭାଲରେ ପତ୍ର ଲଗାଇଥିବା ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଆଦି ଲେପିଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ସେଵକଂ ପ୍ରାହ କସ୍ଯାଶ୍ଵୋ ମେଽକ୍ଷିଗୋଚରଃ । ଭାଲେ ପତ୍ରଂ ଧୃତଂ କିଂ ନୁ ଚାମରଂ କିଂତୁ ଶୋଭନମ୍
ଦେଖି ତିନି ସେବକକୁ ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ଘୋଡ଼ା କାହାର? ଭାଲରେ ପତ୍ର କାହିଁକି ଲଗାଇଛି? ଚାମର କାହିଁକି ଅଛି? ତଥାପି ଏହା ବହୁତ ଶୋଭା ପାଉଛି।'
ଇତି ରାଜ୍ଞୋଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସେଵକଃ ପ୍ରଯଯୌ ତତଃ । ଯତ୍ରାସୌ ଵର୍ତତେ ଵାଜୀ ଭାଲପତ୍ରଃ ସୁଶୋଭନଃ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେବକ ଯେଉଁଠାରେ ଭାଲରେ ପତ୍ର ଲଗାଇଥିବା ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ା ଦଢ଼ା ଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲା।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ କେଶସଂଘେ ରତ୍ନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ । ନିନାଯ ଚାଗ୍ରେ ଭୂପସ୍ଯ ସୁବାହୁକୁଲଧାରିଣଃ
ଘୋଡ଼ାର କେଶ ଧରି, ରତ୍ନମାଳା ଲଗାଇଥିବା, ସୁବାହୁ ବଂଶର ଅନୁଗାମୀ ଏହାକୁ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ନେଇଗଲେ।
ସ ପତ୍ରଂ ଵାଚଯାମାସ ସୁଂଦରାକ୍ଷରଶୋଭିତମ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଧିପତିଶ୍ଚାସୀଦ୍ରାଜା ଦଶରଥୋ ବଲୀ
ସେ ପତ୍ରଟିକୁ ପଢ଼ିଲେ, ଯାହା ସୁନ୍ଦର ଅକ୍ଷରରେ ଲିଖାଯାଇଥିଲା। ଏବଂ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଥିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଶରଥ।
ତସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ରାମଭଦ୍ରଃ ସର୍ଵଶୂରଶିରୋମଣିଃ । ନାନ୍ଯୋସ୍ତି ତତ୍ସମଃ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ ଧନୁର୍ଧରଣଵିକ୍ରମଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରାମଭଦ୍ର, ସମସ୍ତ ନାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପୃଥିବୀରେ ଧନୁର୍ବାଣ ଚଳାଇବା ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ତେନାସୌ ମୋଚିତୋ ଵାଜୀ ଚଂଦନାଦିକଚର୍ଚିତଃ । ତଂ ପାଲଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଵୀରହା
ସେ ଘୋଡ଼ାଟିଏ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶତ୍ରୁମାର୍ଦ୍ଦନ ଶତୃଘ୍ନ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଯେ ଚ ଶୂରା ଵଯଂ ଵୀରା ଧନୁର୍ହସ୍ତା ଇମେ ଵଯମ୍ । ତେ ଗୃହ୍ଣଂତୁ ବଲାଦ୍ଵାହଂ ରତ୍ନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍
ଆମ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ସାହସୀ, ବଣ୍ଡୁକ ଧରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରତ୍ନମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଘୋଡ଼ାଟିଏକୁ ଜୋରକରି ଧରନ୍ତୁ।
ତଂ ଚ ମୋକ୍ଷ୍ଯତି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସର୍ଵଵୀରଶିରୋମଣିଃ । ଅନ୍ଯଥା ପାଦଯୋସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଣତିଂ ଯାଂତୁ ଧନ୍ଵିନଃ
ସମସ୍ତ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତୃଘ୍ନ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବେ; ନହେଲେ, ଧନୁର୍ବାନ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଶିର ନମାନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯଭିପ୍ରାଯମାଲୋକ୍ଯ ଜଗାଦ ନୃପନଂଦନଃ । ରାମ ଏଵ ଧନୁର୍ଧାରୀ ନ ଵଯଂ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏହି ଭାବନା ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ: 'ରାମ ଛଡ଼ି ଆମେ କେହି ସତ୍ୟ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ନୁହେଁ; ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହେଉନାହିଁ।'
ତାତେ ମେଽଵସ୍ଥିତେ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ କୋଽଯଂ ଗର୍ଵୋ ମହାନ୍ଭୁଵି । ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ଗର୍ଵସ୍ଯ ଫଲଂ ମମ ନିର୍ମୁକ୍ତସାଯକୈଃ
ମୋ ବାପା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ଲୋକରେ ଏତେ ଅହଂକାର କାହିଁକି? ମୋ ବାଣରେ ତାଙ୍କ ଅଭିମାନର ଫଳ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଅଦ୍ଯ ମେ ନିଶିତା ବାଣାଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ କିଂଶୁକଂ ଯଥା । ପୁଷ୍ପିତଂ ଵିଦଧତ୍ଵଦ୍ଧା କ୍ଷତାଵୃତଶରୀରକମ୍
ଆଜି, ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ପରି ଘାଉରେ ଢାକିଦେଉ।
ଦାରଯଂତୁ କପୋଲାଂଶ୍ଚ ସାଯକା ମମ ଦଂତିନାମ୍ । ଅଶ୍ଵାନ୍ପଶ୍ଯଂତୁ ଶତଶୋ ରୁଧିରୌଘପରିପ୍ଲୁତାନ୍
ମୋ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ହାତୀମାନଙ୍କର ଗଣ୍ଡକୁ ଫାଟିଦେଉ, ଏବଂ ଶତଶଃ ଘୋଡ଼ାମାନେ ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜିଯାଉ।
ପିବଂତୁ ଯୋଗିନୀସଂଘା ରୁଧିରାଣି ନୃମସ୍ତକୈଃ । ଶିଵା ଭଵଂତୁ ସଂତୁଷ୍ଟା ମଦ୍ଵୈରିକ୍ରଵ୍ଯଭକ୍ଷଣୈଃ
ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କ ଦଳ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡୁରୁ ରକ୍ତ ପିଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ଶିବାଙ୍କ ସଙ୍ଗିନୀମାନେ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମାଂସ ଭୋଜନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ପଶ୍ଯଂତୁ ସୁଭଟାସ୍ତସ୍ଯ ମମ ବାହୁବଲଂ ମହତ୍ । କୋଦଂଡଦଂଡନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ଶରକୋଟୀର୍ଵିମୁଂଚତଃ
ସେଇ ସୁବଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମୋ ବାହୁବଳର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ କୋଦଣ୍ଡ ଧନୁରୁ ଅଗଣିତ ବାଣ ଛାଡ଼ୁଛି।
ଇତ୍ଥମୁକ୍ତ୍ଵା ମହୀପସ୍ଯ ତନୁଜୋ ଦମନାଭିଧଃ । ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରେଷଯିତ୍ଵା ତଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋଽଭଵଦୁଦ୍ଭଟଃ
ଏଭଳି କହି, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଦମନ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସହରକୁ ପଠାଇ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ହେଲେ।
ସେନାପତିମୁଵାଚେଦଂ ସଜ୍ଜୀକୁରୁ ମହାମତେ । ସେନାଂ ପରିମିତାଂ ମହ୍ଯଂ ଵୈରିଵୃଂଦନିଵାରଣେ
ସେ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ସେନା ତିଆରି କର, ଯାହା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ରୋକିପାରିବ।'
ସଜ୍ଜାଂ ସେନାଂ ଵିଧାଯାଶୁ ସଂମୁଖୋ ରଣମଂଡଲେ । ସ୍ଥିତଵାନ୍ଯା ଵଦତ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ତାଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତା ହଯାନୁଗାଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ସେନାକୁ ସଜାଇ, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ଏବଂ ସେ ତୀବ୍ର କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
କ୍ଵାସୌ ହଯୋ ମହାରାଜ୍ଞୋ ଭାଲପତ୍ରେଣ ଚିହ୍ନିତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତେ ତୁ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମତିଵ୍ଯାକୁଲିତା ମୁହୁଃ
'ସେଇ ମହାରାଜଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ଭାଲପତ୍ର ଚିହ୍ନିତ, କେଉଁଠି?' ବୋଲି ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ।
ତାଵଦ୍ଦଦର୍ଶ ପୁରତଃ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପରଂତପଃ । ସଜ୍ଜୀଭୂତଂ ତୁ କଟକଂ ଵୀରଶବ୍ଦନିନାଦିତମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାର୍ଦ୍ଦନ ନାୟକ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ବୀର ହୁଙ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିବା ଏକ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ରାଵଦଞ୍ଜନାଃ କେଚିନ୍ନୀତୋଽଶ୍ଵୋଽନେନ ଭୂପତେ । ଅନ୍ଯଥା ସଂମୁଖସ୍ତିଷ୍ଠେତ୍କଥଂ ଵୀରୋ ବଲାନୁଗଃ
ସେଠାରେ କିଛି ଲୋକ କହିଲେ: 'ଏହି ଲୋକ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇଯାଇଛି; ନହେଲେ, ଏତେ ବଳ ସହିତ କିପରି ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିପାରିବ?'
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସେଵକମ୍ । ସ ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁତ୍ରାଶ୍ଵୋ ରାମଭୂପତେଃ
ଏହା ଶୁଣି, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ନାୟକ ଜଣେ ସେବକଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; ସେ ଯାଇ ସେଠାରେ ପଚାରିଲେ, 'ରାମ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା କେଉଁଠି?'
କେନ ନୀତଃ କୁତୋ ନୀତୋ ରାମଂ ଜାନାତି ନୋ କୁଧୀଃ । ଯଂ ଶକ୍ରପ୍ରମୁଖା ଦେଵା ବଲିମାଦାଯ ସନ୍ନତାଃ
'କିଏ ନେଇଗଲା? କେଉଁଠି ନେଇଗଲା? ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାମଙ୍କୁ ଜାଣେନି କି? ଯାହାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ବଳି ଦେଇ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।'
ତସ୍ଯ ଵୈ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ କୁପିତଂ ତୁ ବଲଂ ମହତ୍ । ସର୍ଵଥା ହି ଗ୍ରସିଷ୍ଯେତ ପ୍ରଣତିଂ ଚେନ୍ନ ଯାସ୍ଯତି
ଯଦି ଧର୍ମରାଜାଙ୍କ ଏହି ବଡ଼ ସେନା କ୍ରୋଧିତ ହେବ, ତେବେ ସେ ନମସ୍କାର ନକଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ଇତ୍ଥମୁକ୍ତଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦା ରାଜସୁତୋ ବଲୀ । ତଂ ଵୈ ଧିକ୍କାରଯାମାସ ଵାଗ୍ଜାଲେନ ସୁଦୁର୍ମନାଃ
ଏହି କଥାଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ସେ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡି, ତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହି ଅପମାନ କଲେ।
ମଯାନୀତୋ ଯଜ୍ଞହଯଃ ପତ୍ରଚିହ୍ନାଦ୍ଯଲଂକୃତଃ । ଯେ ଶୂରାସ୍ତେ ତୁ ମାଂ ଜିତ୍ଵା ମୋଚଯଂତୁ ବଲାଦିହ
ମୁଁ ଏହି ଯଜ୍ଞର ଘୋଡ଼ାକୁ ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିବା ପତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ସହିତ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି; ଯେଉଁ ସାହସୀମାନେ ମୋତେ ବଳରେ ହରାଇପାରିବେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଆସି ଏହାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।