ଅହୋ ଭାଗ୍ଯଂ ଭୂମିପତେ ରତ୍ନଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସନ୍ମତେଃ । ଜଗାମାନେନ ଦେହେନ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ହେ ଭୂମିପତି, ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ଯେତେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ମନୋଭାବର! ସେ ଏହି ଦେହରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ରାଜନ୍ନସୌ ନୀଲଗିରିଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସତ୍କୃତଃ । ଯଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଵ୍ରଜଂତ୍ଯଦ୍ଧା ଵୈକୁଂଠଂ ପରମାଯନମ୍
ହେ ରାଜା, ସେଇ ନୀଳଗିରି, ଯାହାକୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମ୍ମାନିତ କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଏତନ୍ନୀଲସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଃ ଶୃଣୋତି ସ ଭାଗ୍ଯଵାନ୍ । ଯଃ ଶ୍ରାଵଯତି ଲୋକାନ୍ଵୈ ତୌ ଗଚ୍ଛେତାଂ ପରଂ ପଦମ୍
ଏହି ନୀଳ ପର୍ବତର ମହିମା କିଏ ଶୁଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ଏବଂ ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଦେଉଛି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନୋ ନଶ୍ଯତି ସ୍ମୃତିମାତ୍ରତଃ । ପ୍ରାଂତେ ସଂସାରନିସ୍ତାରଂ ଦଦାତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ଏହାକୁ ମାତ୍ର ମନେ ପକାଇ ଏବଂ ଶୁଣିଲେ, ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଶେଷରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଯୋଽସୌ ନୀଲାଧିଵାସୀ ଚ ସ ରାମଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ସୀତାସାକ୍ଷାନ୍ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସର୍ଵକାରଣକାରଣମ୍
ଯିଏ ନୀଳ ପର୍ବତରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି, ସେଇ ରାମ ହେଉଛନ୍ତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ସୀତା ନିଜେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ।
ହଯମେଧଂ ଚରିତ୍ଵା ସ ଲୋକାନ୍ଵୈ ପାଵଯିଷ୍ଯତି । ଯନ୍ନାମବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଯାଃ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେ ପ୍ରଦିଶ୍ଯତେ
ଘୋଡ଼ାଯଜ୍ଞ କରି ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରିବେ। ତାଙ୍କର ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ।
ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵଦ୍ଧଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନୀଲେପର୍ଵତସତ୍ତମେ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦେଵଂ ତ୍ଵଂ ନମସ୍କୁରୁ ମହାମତେ
ଏବେ ତୁମର ଘୋଡ଼ା ଉତ୍ତମ ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଛି। ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର।
ତତ୍ର ନିଷ୍ପାପିନୋ ଭୂତ୍ଵା ଯାସ୍ଯାମଃ ପରମଂ ପଦମ୍ । ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ବହଵୋ ନିସ୍ତୀର୍ଣା ଭଵସାଗରାତ୍
ସେଠାରେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଆମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିବା। ଯାହାଙ୍କର କୃପାରେ ଅନେକେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ପ୍ରଵଦତସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଶ୍ଵୋ ନୀଲପର୍ଵତମ୍ । ଵାଯୁଵେଗେନ ପୃଥିଵୀଂ କୁର୍ଵନ୍ସଂକ୍ଷୁଣ୍ଣମଂଡଲାମ୍
ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଘୋଡ଼ା ବେଗରେ ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ପୃଥିବୀକୁ ହଲାଇ ମଣ୍ଡଳକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା।
ତଦା ରାଜାପି ତତ୍ପୃଷ୍ଠଚାରୀ ନୀଲାଭିଧଂ ଗିରିମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତୋ ଗଂଗାବ୍ଧିସଂଯୋଗେ ସ୍ନାତ୍ଵାଗାତ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ରାଜା, ପଛରୁ ଯାଇ, ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଂଯୋଗରେ ଥିବା ନୀଳ ନାମକ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସ୍ନାନ କରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସ୍ତୁତ୍ଵା ନତ୍ଵା ଚ ଦେଵେଶଂ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତମ୍ । ଜାତଂ କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନମମନ୍ଯତ ସ ଶତ୍ରୁହା
ଦେବମାନ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସ୍ତୁତି କରି ଓ ନମସ୍କାର କରି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାଜା ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। କ୍ଷଣଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୃଣାନ୍ଯତ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ଵାଜୀ ମନୋଜଵଃ । ଵୀରଶ୍ରେଣୀଵୃତଃ ପତ୍ରଂ ଭାଲେ ଧୃତ୍ଵା ସଚାମରଃ
ଶେଷ କହିଲେ: କିଛି ସମୟ ରୁହି, ଘାସ ଖାଇ, ମନର ଦ୍ରୁତତାରେ ଘୋଡ଼ା ଚାଲିଗଲା। ଏହା ନାୟକମାନେ ଘେରିଥିଲେ, ଭାଲରେ ପତ୍ର ଧରିଥିଲା, ଚାମର ଲଗାଇଥିଲା।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସୁଵୀରେଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି ନୃପେଣ ଚ । ପୁଷ୍କଲେନୋଗ୍ରଵାହେନ ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯେଣ ରକ୍ଷିତଃ
ଶତୃଘ୍ନ, ଶୂର ବଡ଼ ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଭଣ୍ଡାର ଓ ତୀବ୍ର ବେଗ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କଳ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଯଯୌ ପୁରୀଂ ସ ଚକ୍ରାଂକାଂ ସୁବାହୁପରିରକ୍ଷିତାମ୍ । ଅନେକଵୀରକୋଟୀଭୀ ରକ୍ଷିତୋଽନୁଗତଃ ପ୍ରଭୋ
ଏହା ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ସହରକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସୁବାହୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଅନେକ କୋଟି ନାୟକ ଏହାକୁ ସହଯାତ୍ରା ଓ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତଦା ପୁତ୍ରୋସ୍ଯ ଦମନୋ ମୃଗଯାମାସ୍ଥିତୋ ମହାନ୍ । ଦଦର୍ଶାଶ୍ଵଂ ଭାଲପତ୍ରଂ ଚଂଦନାଦିକଚର୍ଚିତମ୍
ସେତେବେଳେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦମନ ଶିକାର କରୁଥିବା ବେଳେ, ଭାଲରେ ପତ୍ର ଲଗାଇଥିବା ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଆଦି ଲେପିଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ସେଵକଂ ପ୍ରାହ କସ୍ଯାଶ୍ଵୋ ମେଽକ୍ଷିଗୋଚରଃ । ଭାଲେ ପତ୍ରଂ ଧୃତଂ କିଂ ନୁ ଚାମରଂ କିଂତୁ ଶୋଭନମ୍
ଦେଖି ତିନି ସେବକକୁ ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ଘୋଡ଼ା କାହାର? ଭାଲରେ ପତ୍ର କାହିଁକି ଲଗାଇଛି? ଚାମର କାହିଁକି ଅଛି? ତଥାପି ଏହା ବହୁତ ଶୋଭା ପାଉଛି।'
ଇତି ରାଜ୍ଞୋଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସେଵକଃ ପ୍ରଯଯୌ ତତଃ । ଯତ୍ରାସୌ ଵର୍ତତେ ଵାଜୀ ଭାଲପତ୍ରଃ ସୁଶୋଭନଃ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେବକ ଯେଉଁଠାରେ ଭାଲରେ ପତ୍ର ଲଗାଇଥିବା ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ା ଦଢ଼ା ଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲା।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ କେଶସଂଘେ ରତ୍ନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ । ନିନାଯ ଚାଗ୍ରେ ଭୂପସ୍ଯ ସୁବାହୁକୁଲଧାରିଣଃ
ଘୋଡ଼ାର କେଶ ଧରି, ରତ୍ନମାଳା ଲଗାଇଥିବା, ସୁବାହୁ ବଂଶର ଅନୁଗାମୀ ଏହାକୁ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ନେଇଗଲେ।
ସ ପତ୍ରଂ ଵାଚଯାମାସ ସୁଂଦରାକ୍ଷରଶୋଭିତମ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଧିପତିଶ୍ଚାସୀଦ୍ରାଜା ଦଶରଥୋ ବଲୀ
ସେ ପତ୍ରଟିକୁ ପଢ଼ିଲେ, ଯାହା ସୁନ୍ଦର ଅକ୍ଷରରେ ଲିଖାଯାଇଥିଲା। ଏବଂ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଥିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଶରଥ।
ତସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ରାମଭଦ୍ରଃ ସର୍ଵଶୂରଶିରୋମଣିଃ । ନାନ୍ଯୋସ୍ତି ତତ୍ସମଃ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ ଧନୁର୍ଧରଣଵିକ୍ରମଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରାମଭଦ୍ର, ସମସ୍ତ ନାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପୃଥିବୀରେ ଧନୁର୍ବାଣ ଚଳାଇବା ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ତେନାସୌ ମୋଚିତୋ ଵାଜୀ ଚଂଦନାଦିକଚର୍ଚିତଃ । ତଂ ପାଲଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଵୀରହା
ସେ ଘୋଡ଼ାଟିଏ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶତ୍ରୁମାର୍ଦ୍ଦନ ଶତୃଘ୍ନ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଯେ ଚ ଶୂରା ଵଯଂ ଵୀରା ଧନୁର୍ହସ୍ତା ଇମେ ଵଯମ୍ । ତେ ଗୃହ୍ଣଂତୁ ବଲାଦ୍ଵାହଂ ରତ୍ନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍
ଆମ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ସାହସୀ, ବଣ୍ଡୁକ ଧରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରତ୍ନମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଘୋଡ଼ାଟିଏକୁ ଜୋରକରି ଧରନ୍ତୁ।
ତଂ ଚ ମୋକ୍ଷ୍ଯତି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସର୍ଵଵୀରଶିରୋମଣିଃ । ଅନ୍ଯଥା ପାଦଯୋସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଣତିଂ ଯାଂତୁ ଧନ୍ଵିନଃ
ସମସ୍ତ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତୃଘ୍ନ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବେ; ନହେଲେ, ଧନୁର୍ବାନ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଶିର ନମାନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯଭିପ୍ରାଯମାଲୋକ୍ଯ ଜଗାଦ ନୃପନଂଦନଃ । ରାମ ଏଵ ଧନୁର୍ଧାରୀ ନ ଵଯଂ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏହି ଭାବନା ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ: 'ରାମ ଛଡ଼ି ଆମେ କେହି ସତ୍ୟ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ନୁହେଁ; ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହେଉନାହିଁ।'
ତାତେ ମେଽଵସ୍ଥିତେ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ କୋଽଯଂ ଗର୍ଵୋ ମହାନ୍ଭୁଵି । ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ଗର୍ଵସ୍ଯ ଫଲଂ ମମ ନିର୍ମୁକ୍ତସାଯକୈଃ
ମୋ ବାପା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ଲୋକରେ ଏତେ ଅହଂକାର କାହିଁକି? ମୋ ବାଣରେ ତାଙ୍କ ଅଭିମାନର ଫଳ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଅଦ୍ଯ ମେ ନିଶିତା ବାଣାଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ କିଂଶୁକଂ ଯଥା । ପୁଷ୍ପିତଂ ଵିଦଧତ୍ଵଦ୍ଧା କ୍ଷତାଵୃତଶରୀରକମ୍
ଆଜି, ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ପରି ଘାଉରେ ଢାକିଦେଉ।
ଦାରଯଂତୁ କପୋଲାଂଶ୍ଚ ସାଯକା ମମ ଦଂତିନାମ୍ । ଅଶ୍ଵାନ୍ପଶ୍ଯଂତୁ ଶତଶୋ ରୁଧିରୌଘପରିପ୍ଲୁତାନ୍
ମୋ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ହାତୀମାନଙ୍କର ଗଣ୍ଡକୁ ଫାଟିଦେଉ, ଏବଂ ଶତଶଃ ଘୋଡ଼ାମାନେ ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜିଯାଉ।
ପିବଂତୁ ଯୋଗିନୀସଂଘା ରୁଧିରାଣି ନୃମସ୍ତକୈଃ । ଶିଵା ଭଵଂତୁ ସଂତୁଷ୍ଟା ମଦ୍ଵୈରିକ୍ରଵ୍ଯଭକ୍ଷଣୈଃ
ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କ ଦଳ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡୁରୁ ରକ୍ତ ପିଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ଶିବାଙ୍କ ସଙ୍ଗିନୀମାନେ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମାଂସ ଭୋଜନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ପଶ୍ଯଂତୁ ସୁଭଟାସ୍ତସ୍ଯ ମମ ବାହୁବଲଂ ମହତ୍ । କୋଦଂଡଦଂଡନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ଶରକୋଟୀର୍ଵିମୁଂଚତଃ
ସେଇ ସୁବଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମୋ ବାହୁବଳର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ କୋଦଣ୍ଡ ଧନୁରୁ ଅଗଣିତ ବାଣ ଛାଡ଼ୁଛି।
ଇତ୍ଥମୁକ୍ତ୍ଵା ମହୀପସ୍ଯ ତନୁଜୋ ଦମନାଭିଧଃ । ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରେଷଯିତ୍ଵା ତଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋଽଭଵଦୁଦ୍ଭଟଃ
ଏଭଳି କହି, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଦମନ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସହରକୁ ପଠାଇ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ହେଲେ।