ନୃତ୍ଯଂତଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସ୍ଯ ପୁରତଃ ଶର୍ଵାଦି ଦେଵୈଃ ସହ । ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିଃ ସ୍ଵତନୂଯୁତୈରରିଗଦାଂବୂତ୍ଥାବ୍ଜହେତ୍ଯାଦିଭିଃ । ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନଵରୈର୍ଗଣୈଃ ସୁତନୁଭିଃ ଶ୍ରୀଶଂସଦୋପାସିତଂ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯମାପ ଲୋକଵିଷଯଂ ହର୍ଷଂ ତଥାତ୍ଯଦ୍ଭୁତମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ସେ ନିଜେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସହିତ; ନିଜ ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ଷକ ଓ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଅଛନ୍ତି; ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଅପୂର୍ବ ସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଦଦତଂ ମନସୋଽଭୀଷ୍ଟଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ଚ କୃପାପାତ୍ରମମନ୍ଯତ ମହାମତିଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମରେ ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନେ କଲେ, 'ମୁଁ ଦୟାର ପାତ୍ର ହୋଇଛି।'
ଇତ୍ଯେଵଂ ସ୍ଵପ୍ନଵିଷଯେ ଦଦର୍ଶ ନୃପସତ୍ତମଃ । ପ୍ରାତଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଵିପ୍ରାଯ ଜଗାଦ ସ୍ଵପ୍ନମୀକ୍ଷିତମ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ରାଜା ସ୍ୱପ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସବୁ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱପ୍ନ କଥା କହିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଡଵୋ ଧୀମାନ୍କଥଯାମାସ ଵିସ୍ମିତଃ । ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଯାସୌ ଦୃଷ୍ଟୋ ଯଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂଜ୍ଞିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ ବଡ଼ଭା ଅଞ୍ଚଳର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଦେଖିଛ, ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମରେ ପରିଚିତ।'
ଦାସ୍ଯତେ ଶଂଖଚକ୍ରାଦିଚିହ୍ନିତାଂ ସ୍ଵତନୁଂ ହରିଃ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରତ୍ନଗ୍ରୀଵୋ ମହାମନାଃ
ହରି ତୁମକୁ ନିଜ ଦେହ ଦେବେ, ଯାହାରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଅଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାମନା ରତ୍ନଗ୍ରୀବ
ଦାପଯାମାସ ଦାନାନି ଦୀନାନାଂ ମାନସୋଚିତମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଗଂଗାବ୍ଧିସଂଯୋଗେ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ସୁରାନ୍
ଦୁଃଖୀମାନେ ଯେଉଁ ଦାନ ପାଇଁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନ ଦେଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ମିଳନସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ।
ଗାଯନ୍ହରିଗୁଣଗ୍ରାମଂ ପ୍ରତ୍ଯୈକ୍ଷତ ଚ ଦର୍ଶନମ୍ । ତତୋ ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ଦିଵିଦୁଂଦୁଭଯୋ ମୁହୁଃ
ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି, ସେ ଦର୍ଶନ ପାଇବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନବେଳେ ଦେବମାନେ ଦୁଂଦୁଭି ବଜାଇଲେ।
ଜଘ୍ନୁଃ ସୁରକରାଘାତ ବହୁଶବ୍ଦସୁଶବ୍ଦିତାଃ । ଅକସ୍ମାତ୍ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ବଭୂଵ ନୃପମସ୍ତକେ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ହାତରେ ଦୁଂଦୁଭି ବଜିଲା, ଅନେକ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ହେଲା। ହଠାତ୍ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା।
ଧନ୍ଯୋସି ନୃପଵର୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ନୀଲଂ ପଶ୍ଯାକ୍ଷିଗୋଚରମ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତୁମେ ଧନ୍ୟ। ଦେଖ, ନୀଳ ପର୍ବତ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ୁଛି।
ଶୃଣୋତୀତି ଯଦା ଵାକ୍ଯଂ ନୃପୋ ଦେଵପ୍ରଣୋଦିତମ୍ । ତଦା ସ ସୂର୍ଯକୋଟୀନାମଧିକାଂତି ଧରୋଦ୍ଭୁତଃ
ଦେବତାମାନେ କହିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏମିତି ଏକ ପର୍ବତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କୋଟି କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲା।
ରାଜ୍ଞୋଽକ୍ଷିଗୋଚରୋ ଜାତୋ ନୀଲନାମା ମହାଗିରିଃ । ରାଜତୈଃ କାନକୈଃ ଶୃଂଗୈଃ ସମଂତାତ୍ପରିରାଜିତଃ
ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ 'ନୀଳ' ନାମକ ବଡ଼ ପର୍ବତ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯାହା ସର୍ବଦିଗରେ ରୂପା ଓ ସୁନାର ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
କିମଗ୍ନିଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲତ୍ଯେଷ ଦ୍ଵିତୀଯଃ କିମୁ ଭାସ୍କରଃ । କିମଯଂ ଵୈଦ୍ଯୁତଃ ପୁଂଜୋ ହ୍ଯକସ୍ମାତ୍ସ୍ଥିରକାଂତିଧୃକ୍
ଏହା କଣ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି? କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ? କିମ୍ବା ଏହା ହଠାତ୍ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଅଚଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରାଶି?
ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୀଲପ୍ରସ୍ଥଂ ସୁଶୋଭିତମ୍ । ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦଯାମାସ ଏଷ ପୁଣ୍ଯୋ ମହାଗିରିଃ
ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୀଳ ପ୍ରସ୍ଥର ଶୋଭା ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ହେଉଛି ପବିତ୍ର ବଡ଼ ପର୍ବତ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶିରସା ପ୍ରଣନାମ ହ । ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମି କୃତକୃତ୍ଯୋଽସ୍ମି ନୀଲୋ ମେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରଃ
ଏହା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋର କାମ ସଫଳ, କାରଣ ନୀଳ ପର୍ବତ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛି।'
ଅମାତ୍ଯୋ ରାଜପତ୍ନୀ ଚ କରମ୍ବସ୍ତଂତୁଵାଯକଃ । ନୀଲଦର୍ଶନସଂହୃଷ୍ଟା ବଭୂଵୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ମନ୍ତ୍ରୀ, ରାଣୀ, ରାଜାଙ୍କ ରନ୍ଧନା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ବୁନକାରୀ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ନୀଳ ପର୍ବତ ଦେଖି ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ପଂଚୈତେ ଵିଜଯେ କାଲେ ନୀଲପର୍ଵତମାରୁହନ୍ । ମହାଦୁଂଦୁଭିନିର୍ଘୋଷାଞ୍ଚ୍ଛୃଣ୍ଵନ୍ତୋ ହ୍ଯମରୈଃ କୃତାନ୍
ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ବିଜୟ ସମୟରେ ଦେବମାନେ ବଜାଇଥିବା ବଡ଼ ଦୁଂଦୁଭି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନୀଳ ପର୍ବତ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ତସ୍ଯୋପରିତନେ ଶୃଂଗେ ଚିତ୍ରପାଦପରାଜିତେ । ଦଦର୍ଶ ହାଟକାବଦ୍ଧଂ ଦେଵାଲଯମନୁତ୍ତମମ୍
ସେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ପଦ୍ଧତି ରହିଛି, ସେଠାରେ ସେ ସୁନାରେ ମୁଡ଼ିଥିବା ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଉଳକୁ ଦେଖିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଗତ୍ଯ ସଦା ପୂଜାଂ କରୋତି ପରମେଷ୍ଠିନଃ । ନୈଵେଦ୍ଯଂ କୁରୁତେ ଯତ୍ର ହରିସଂତୋଷକାରକମ୍
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଆସି ସର୍ବଦା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ତତ୍ର ଵିମଲଂ ଦେଵାଯତନମୁତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରଵିଵେଶ ପରୀଵାରୈଃ ପଂଚଭିଃ ସହ ସଂଵୃତଃ
ସେଠାରେ ସେ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଉଳକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ପାଞ୍ଚଜଣ ସହାୟଙ୍କ ସହିତ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାତରୂପେ ମହାମଣିଵିଚିତ୍ରିତେ । ସିଂହାସନେ ଵିରାଜଂତଂ ଚତୁର୍ଭୁଜମନୋହରମ୍
ସେଠାରେ ସେ ସୁନା ଏବଂ ବଡ଼ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଚାରିଭୁଜା ମନୋହର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଚଂଡ ପ୍ରଚଂଡ ଵିଜଯ ଜଯାଦିଭିରୁପାସିତମ୍ । ପ୍ରଣନାମ ସପତ୍ନୀକୋ ରାଜା ସେଵକସଂଯୁତଃ
ଚଣ୍ଡ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ, ବିଜୟ, ଜୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଣୀ ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ପରମାତ୍ମାନଂ ମହାରାଜଃ ସୁରୋତ୍ତମମ୍ । ସ୍ନାପଯାମାସ ଵିଧିଵଦ୍ଵେଦୋକ୍ତୈଃ ସ୍ନାନମଂତ୍ରକୈଃ
ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ମହାରାଜା ବେଦର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।
ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦିକଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରୀତେନ ମନସା ନୃପଃ । ଚଂଦନେନ ଵିଲିପ୍ଯୈନଂ ସୁଵସ୍ତ୍ରେ ଵିନିଵେଦ୍ଯ ଚ
ରାଜା ଆନନ୍ଦ ମନେ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧି କଲେ, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଲେ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ।
ଧୂପମାରାର୍ତିକଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵସ୍ଵାଦୁମନୋହରମ୍ । ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭଗଵନ୍ମୂର୍ତ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯଦଥୋ ନୃପଃ
ଧୂପ ଓ ଆରତି କରି, ସବୁଠାରୁ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ସ୍ତୁତିଂ ଚକ୍ରେ ତାପସବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଚ । ଯଥାମତିଗୁଣଗ୍ରାମଗୁଂଫିତସ୍ତୋତ୍ରସଂଚଯୈଃ
ନମସ୍କାର କରି, ସେ ତାପସ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ଯଥାଯଥ ଗୁଣରେ ଗଠିତ ସ୍ତୁତିମାଳା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ରାଜୋଵାଚ। ଏକସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭଗଵାନ୍ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ । କାର୍ଯକାରଣତୋ ଭିନ୍ନୋ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵାଦିପୂଜିତଃ
ରାଜା କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ ଥିବା ପୁରୁଷ, କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଭିନ୍ନ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପୂଜିତ।
ତ୍ଵନ୍ନାଭିକମଲାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିଵିଚକ୍ଷଣଃ । ତଥା ସଂହାରକର୍ତା ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ଵନ୍ନେତ୍ରସଂଭଵଃ
ଆପଣଙ୍କ ନାଭିର କମଳରୁ ସୃଷ୍ଟିକୁଶଳ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏଭଳି ଆପଣଙ୍କ ନୟନରୁ ସଂହାରକ ରୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତ୍ଵଯାଜ୍ଞପ୍ତଃ କରୋତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ପରିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ତ୍ଵତ୍ତୋ ଜାତଂ ପୁରାଣାଦ୍ଯଜ୍ଜଗତ୍ସ୍ଥାସ୍ନୁ ଚରିଷ୍ଣୁ ଚ
ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ଏହି ବିଶ୍ୱର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ପ୍ରାଚୀନ, ଅଚଳ ଓ ଚଳିତ ବିଶ୍ୱର ସବୁକିଛି ଆପଣଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଚେତନାଶକ୍ତିମାଵିଶ୍ଯ ତ୍ଵମେନଂ ଚେତଯସ୍ଯହୋ । ତଵ ଜନ୍ମ ତୁ ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ନାଂତସ୍ତଵ ଜଗତ୍ପତେ । ଵୃଦ୍ଧିକ୍ଷଯପରୀଣାମାସ୍ତ୍ଵଯି ସଂତ୍ଯେଵ ନୋ ଵିଭୋ
ଚେତନାଶକ୍ତି ଦେଇ ଆପଣ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସଚେତନ କରନ୍ତି; ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ଶେଷ ନାହିଁ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ବୃଦ୍ଧି, କ୍ଷୟ କିମ୍ବା ପରିଣାମ ନାହିଁ।
ତଥାପି ଭକ୍ତରକ୍ଷାର୍ଥଂ ଧର୍ମସ୍ଥାପନହେତଵେ । କରୋଷି ଜନ୍ମକର୍ମାଣି ହ୍ଯନୁରୂପଗୁଣାନି ଚ
ତଥାପି ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ, ଆପଣ ଯଥାଯଥ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।